Ο γεωοικονομικός κατακερματισμός και ο γεωπολιτικός κίνδυνος έχουν γίνει βασικές πηγές μακροοικονομικής αβεβαιότητας, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, προειδοποιούν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου (ΕΣΣΚ).
Όπως τονίζουν, τα γεωπολιτικά σοκ μπορούν να εντείνουν την οικονομική πίεση και να περιορίσουν την οικονομική ανάπτυξη.
Η ΕΚΤ και το ΕΣΣΚ δημοσίευσαν χθες κοινή έκθεση με τίτλο «Κίνδυνοι χρηματοπιστωτικής σταθερότητας από τον γεωοικονομικό κατακερματισμό» , η οποία εξετάζει πώς οι αυξανόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι και η αυξημένη αβεβαιότητα μπορούν να επηρεάσουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στη ζώνη του ευρώ και σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η έκθεση προσδιορίζει τους βασικούς διαύλους μετάδοσης μέσω των οποίων μπορούν να διαδοθούν οι γεωπολιτικοί κραδασμοί στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
«Ο γεωοικονομικός κατακερματισμός και ο γεωπολιτικός κίνδυνος έχουν αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια ως καθοριστικές προκλήσεις για τις οικονομίες παγκοσμίως, αναδιαμορφώνοντας σε βάθος το παγκόσμιο οικονομικό και χρηματοπιστωτικό τοπίο. Οι αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις, οι εμπορικές τριβές και η κανονιστική απόκλιση έχουν δημιουργήσει έναν κόσμο όπου οι πολιτικές και οικονομικές σφαίρες είναι ολοένα και πιο αλληλένδετες. Αυτές οι εξελίξεις έχουν μεταμορφώσει τη φύση της αβεβαιότητας που αντιμετωπίζουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς οι γεωπολιτικοί κραδασμοί μεταδίδονται μέσω των παγκόσμιων αγορών, διαταράσσουν τις εμπορικές και επενδυτικές ροές και ενδεχομένως επηρεάζουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα», τονίζεται στην έκθεση.
Οι επιπτώσεις γεωπολιτικών κλυδωνισμών
Όπως δείχνουν τα ευρήματα, οι γεωπολιτικοί κλυδωνισμοί και η πολιτική αβεβαιότητα τείνουν να οδηγούν σε αυστηρότερες χρηματοοικονομικές συνθήκες, πιέσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές, αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου και μειωμένη αύξηση των δανείων.
«Η επίδραση στον δανεισμό ήταν ισχυρότερη μεταξύ των τραπεζών της ζώνης του ευρώ με μικρότερο κεφαλαιακό περιθώριο ή μεγάλα ανοίγματα σε χώρες υψηλού κινδύνου. Οι τράπεζες μείωσαν τόσο την πιθανότητα νέων δανειστικών σχέσεων (κατά περίπου 6%) όσο και το μέσο ποσό δανείου (κατά 9%). Ομοίως, οι επιπτώσεις από την αυξημένη πολιτική αβεβαιότητα των ΗΠΑ οδήγησαν σε μείωση των πιστώσεων από τις τράπεζες της ζώνης του ευρώ», αναφέρεται.
Σημαντική αύξηση γεωπολιτικών κινδύνων
Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι και η πολιτική αβεβαιότητα, τονίζεται, έχουν αυξηθεί σημαντικά από τα μέσα της δεκαετίας του 2010, με αξιοσημείωτες αυξήσεις το 2024 και το 2025. Ταυτόχρονα, η αστάθεια των χρηματοπιστωτικών αγορών παρέμεινε περιορισμένη ή βραχύβια.
Οι εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι μειώνουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα ανάπτυξης, με σημαντικούς κινδύνους καθοδικής πορείας για την πραγματική οικονομία, συνοδευόμενους από αυξημένες οικονομικές πιέσεις. Τα γεωπολιτικά γεγονότα μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά τη διασύνδεση μεταξύ ομολόγων, εμπορευμάτων, μετοχών και συναλλαγματικών ισοτιμιών.
Η ανάλυση δείχνει ότι τα σοκ πολιτικού κινδύνου που συνδέονται με τους εμπορικούς δασμούς των ΗΠΑ όχι μόνο επηρεάζουν τις τιμές των μετοχών των ΗΠΑ και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, αλλά και διαχέονται στις αγορές μετοχών της ζώνης του ευρώ.
Ετερογενής ο αντίκτυπος
Όπως σημειώνεται, ο αντίκτυπος των γεωπολιτικών κλυδωνισμών είναι ετερογενής μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, με αποτέλεσμα οι πιο ανοιχτές οικονομίες και εκείνες με υψηλότερους δείκτες δημόσιου χρέους να τείνουν να είναι πιο ευάλωτες σε επιπτώσεις ενίσχυσης.
«Αντιδρώντας σε γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς, οι τράπεζες και οι μη τραπεζικοί οργανισμοί προσαρμόζουν τους ισολογισμούς τους μειώνοντας τον δανεισμό, ιδίως τα διασυνοριακά ανοίγματα. Ενώ αυτό μειώνει την έκθεση του χρηματοπιστωτικού συστήματος σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς, περιορίζει επίσης τη διεθνή διαφοροποίηση», επισημαίνεται.
Σε μια εποχή επιταχυνόμενου γεωοικονομικού κατακερματισμού και επίμονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, η ΕΚΤ και το ΕΣΣΚ τονίζουν τη σημασία βελτιωμένων, πιο εναρμονισμένων συνόλων δεδομένων, καθώς και συμπληρωματικών αναλύσεων σεναρίων, για τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και την αύξηση της οικονομικής ανθεκτικότητας.
Οι χώρες με μεγαλύτερο κίνδυνο
Σύμφωνα με την έκθεση, χώρες με μεγάλη μείωση της εμπιστοσύνης και απότομες αυξήσεις στο κόστος δανεισμού παρουσίασαν ισχυρότερη συρρίκνωση της πιστοληπτικής ικανότητας (Βέλγιο, Ιταλία, Ολλανδία, Ελλάδα και Αυστρία), η οποία μπορεί να σχετίζεται με την ανατιμολόγηση κινδύνου ή το κανάλι προσδοκιών που αυστηροποιεί τις χρηματοοικονομικές συνθήκες.
Αντιθέτως, χώρες με συγκρατημένες κινήσεις εμπιστοσύνης και περιορισμένη μετακύλιση του κόστους εμφάνισαν μόνο μέτριες (σταθμισμένο ως προς το ΑΕΠ μέσο όρο) μειώσεις πιστώσεων (Γερμανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Σλοβενία και Σλοβακία). Παρ' όλα αυτά, η ετερογένεια παρέμεινε. Μερικές μικρές ανοιχτές οικονομίες - γενικά εκείνες με βαθύτερες και πιο ολοκληρωμένες χρηματοπιστωτικές αγορές, όπως το Βέλγιο, η Ολλανδία και η Αυστρία - ήταν ιδιαίτερα ευάλωτες σε τέτοιους κλυδωνισμούς, ενώ μεγαλύτερες οικονομίες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, καθώς και αρκετές μικρότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Πορτογαλίας, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας, φάνηκαν να επηρεάζονται λιγότερο. Μια άλλη μεγάλη χώρα, η Ισπανία, και ορισμένες μικρότερες χώρες, όπως η Μάλτα, η Λετονία και η Φινλανδία, βρίσκονταν κάπου ενδιάμεσα.
