Το σημαντικό βήμα που κάνει η Κύπρος προς την αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου, πολλά χρόνια μετά την πρώτη ανακάλυψή τους, επισήμανε ο πρέσβης της Αιγύπτου στην Κύπρο Μοχάμεντ Ζααζού σε συνέντευξή του στον «Πολίτη». Εξήρε τον «εξαιρετικό» συντονισμό μεταξύ των δύο χωρών την τελευταία δεκαετία, σημειώνοντας ότι μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για άλλες χώρες της περιοχής ως προς τα οφέλη της συνεργασίας έναντι της αντιπαράθεσης. Η Αίγυπτος είναι περίπου 100 φορές μεγαλύτερη από την Κύπρο σε έκταση και πληθυσμό. Ωστόσο, η απόσταση από τη Λεμεσό έως το Πορτ Σάιντ είναι μικρότερη των 400 χιλιομέτρων. Μια εγγύτητα που, σύμφωνα με τον Αιγύπτιο πρέσβη στη Λευκωσία, αντικατοπτρίζεται και στο πολιτιστικό, διπλωματικό και πολιτικό επίπεδο. Οι δύο χώρες είναι «δεμένες με την ιστορία και τον πολιτισμό», ανέφερε ο Ζααζού. «Οι Κύπριοι και οι Έλληνες αποτελούν εδώ και πολύ καιρό μέρος του κοινωνικού ιστού της Αιγύπτου». Όσον αφορά τις πολιτικές σχέσεις, είπε: «Το επίπεδο συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών ήταν εξαιρετικό τα τελευταία 10 χρόνια». Η Κύπρος και η Αίγυπτος έχουν υπογράψει τα τελευταία χρόνια πολλαπλές συμφωνίες σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Τον Απρίλιο, στο περιθώριο της άτυπης συνόδου κορυφής της ΕΕ στη Λευκωσία, υπέγραψαν κοινή δήλωση στρατηγικής εταιρικής σχέσης, ενισχύοντας τη συνεργασία σε τομείς όπως η ενέργεια, η ασφάλεια, η άμυνα, το εμπόριο, οι επενδύσεις και η τεχνολογία.
«Σημαντικό βήμα»
Ακρογωνιαίος λίθος της εταιρικής σχέσης Κύπρου-Αιγύπτου είναι η ενέργε.ια Η Αίγυπτος ήταν η πρώτη χώρα με την οποία η Κύπρος υπέγραψε συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών το 2003. Οι δύο χώρες υιοθέτησαν τη μέση γραμμή για τον καθορισμό των αποκλειστικών οικονομικών τους ζωνών (ΑΟΖ), ανοίγοντας τον δρόμο για αντίστοιχες συμφωνίες με τον Λίβανο και το Ισραήλ. Το 2011 ανακαλύφθηκε το πρώτο κοίτασμα φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ, το «Αφροδίτη». Ωστόσο, η ανακάλυψη του κοιτάσματος «Κρόνος» το 2022 είναι αυτή που φαίνεται πως θα οδηγηθεί πρώτο στην αγορά. Την περασμένη Τρίτη το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε το σχέδιο ανάπτυξης και παραγωγής (DPP) των Eni‑Total για τη μεταφορά του φυσικού αερίου από το «Κρόνος» μέσω αγωγού προς τις υποδομές του κοιτάσματος «Ζορ» στην Αίγυπτο και στη συνέχεια χερσαία προς τον τερματικό σταθμό υγροποίησης στο Νταμιέτα για εξαγωγή ως υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Η κυβέρνηση ήλπιζε να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους με την Eni, διαχειρίστρια του «Κρόνος», ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, φαίνεται να επέλεξε έναν ενδεχομένως ακριβότερο αλλά ταχύτερο δρόμο προς την πρώτη παραγωγή, πιθανώς εντός του 2028. Ο Ζααζού χαρακτήρισε την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου «ένα πολύ ουσιαστικό βήμα», το οποίο αναμένεται να οδηγήσει σύντομα την Eni στη λήψη τελικής επενδυτικής απόφασης (FID), σηματοδοτώντας την αντίστροφη μέτρηση για τη μεταφορά του κυπριακού φυσικού αερίου από την ΑΟΖ στην Αίγυπτο και στη συνέχεια στις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες αγορές. Ο Αιγύπτιος διπλωμάτης υποστήριξε ότι, πέραν της οικονομικής αξιοποίησης του φυσικού αερίου, τα απτά οφέλη της συνεργασίας μπορούν να ενθαρρύνουν περισσότερα έργα στην περιοχή. Η ενεργειακή συνεργασία στο φυσικό αέριο μπορεί να αποτελέσει πρότυπο περιφερειακής συνεργασίας για άλλες χώρες», ανέφερε.
Κίνδυνος υπερσυγκέντρωσης;
Το κοίτασμα «Κρόνος» προορίζεται κυρίως για εξαγωγή LNG μέσω Αιγύπτου. Εφόσον όλα εξελιχθούν ομαλά, η Eni θα μπορούσε δυνητικά να οδηγήσει στην αγορά και τα μικρότερα κοιτάσματα «Ζευς» και «Καλυψώ» χρησιμοποιώντας τις ίδιες αιγυπτιακές υποδομές. Το υπεράκτιο κοίτασμα «Αφροδίτη» της Chevron επίσης κατευθύνεται προς την Αίγυπτο, με πρώτη παραγωγή να αναμένεται το 2031. Η Chevron έχει ήδη συμφωνήσει τις τιμές πώλησης του αερίου με την κρατική εταιρεία φυσικού αερίου της Αιγύπτου EGAS. Σε ό,τι αφορά τις κυπριακές ανακαλύψεις, απομένουν τα κοιτάσματα «Γλαύκος» και «Πήγασος» των ExxonMobil‑QatarEnergy. Την περασμένη Τετάρτη η QatarEnergy υπέγραψε μνημόνιο συναντίληψης με την Αίγυπτο και την ExxonMobil για τη μελέτη της εμπορικής αξιοποίησης των κυπριακών κοιτασμάτων μέσω των υφιστάμενων υποδομών φυσικού αερίου και LNG της Αιγύπτου. Ερωτηθείς εάν η Κύπρος διατρέχει τον κίνδυνο να «βάλει όλα τα αβγά στο ίδιο καλάθι», ο πρέσβης απάντησε: «Γιατί η Κύπρος πουλάει το αέριό της στην Αίγυπτο; Επειδή διαθέτουμε τις υποδομές υγροποίησης. Έχει λογική το αέριο να μεταφέρεται πρώτα μέσω των δικών μας εγκαταστάσεων και στη συνέχεια να κατευθύνεται στις παγκόσμιες αγορές. Και φυσικά, στην περίπτωση του Αφροδίτη, ένα σημαντικό ποσοστό θα χρησιμοποιηθεί στην εγχώρια αγορά», πρόσθεσε. Ο Ζααζού σημείωσε ότι οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και ο πόλεμος Ρωσίας‑Ουκρανίας συνιστούν απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. Η ενεργειακή συνεργασία Κύπρου‑Αιγύπτου θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντίβαρο, συμβάλλοντας στη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού. «Οι θαλάσσιες ενεργειακές οδοί της Ανατολικής Μεσογείου μπορούν να είναι ιδιαίτερα σημαντικές προς αυτήν την κατεύθυνση», είπε.
Φέρνοντας την ΕΕ πιο κοντά
Αναφερόμενος στις διμερείς σχέσεις, ο πρέσβης δήλωσε πως είναι σημαντικό η Αίγυπτος και η Κύπρος να συνεχίσουν το ισχυρό επίπεδο συντονισμού τους, επισημαίνοντας τον ρόλο που διαδραματίζουν και οι δύο χώρες στην αποκλιμάκωση, τη διπλωματία και τη σταθερότητα της περιοχής. «Εκτιμούμε ιδιαίτερα την οπτική της Κύπρου όσον αφορά την κατάσταση στην περιοχή. Ως κράτος μέλος της ΕΕ, η Κύπρος έχει μια ισορροπημένη κατανόηση των εξελίξεων που λαμβάνουν χώρα καθημερινά». Ο Ζααζού ανέφερε ότι ο ρόλος της Κύπρου είναι ιδιαίτερα «απαραίτητος» τώρα που ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. «Όταν ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης λέει ότι η Κύπρος αποτελεί γέφυρα μεταξύ Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, το αποδεικνύει με πράξεις. Κατάφερε να συγκαλέσει μια άτυπη σύνοδο κορυφής υψηλού επιπέδου της ΕΕ εδώ στην Κύπρο και να προσκαλέσει σημαντικούς περιφερειακούς ηγέτες. Ήταν πολύ σημαντικό και για τις δύο πλευρές να ανταλλάξουμε απόψεις και για εμάς να παρουσιάσουμε τις θέσεις μας για την τρέχουσα κρίση στην περιοχή». Εξήρε την Κύπρο για το γεγονός ότι έθεσε τις σχέσεις ΕΕ‑Μέσης Ανατολής στο επίκεντρο της προεδρίας της και για τις ιδέες που κατέθεσε σχετικά με το πώς μπορούν να ενισχυθούν οι δεσμοί μεταξύ των δύο περιοχών «με έναν πιο προοδευτικό τρόπο». Τόνισε επίσης τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισε η Κύπρος «εισάγοντας έναν συμπληρωματικό μηχανισμό για τη μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας προς τη Γάζα μέσω του θαλάσσιου διαδρόμου 'Αμάλθεια'».
Κύπρος και Μέση Ανατολή
Παρότι οι σχέσεις Κύπρου‑Αιγύπτου έχουν βάθος και ιστορία, ο διπλωμάτης σημείωσε: «Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι πολύ μεγαλύτερη εμπλοκή των χωρών του Κόλπου με την Κύπρο». Αυτό, όπως είπε, οφείλεται στις «πολύ θετικές και ισορροπημένες θέσεις» της Κύπρου σε ζητήματα σημαντικά για τον αραβικό κόσμο, όπως το Παλαιστινιακό, αλλά και σε κοινά συμφέροντα στην ενέργεια, την ενεργειακή ασφάλεια, τις θαλάσσιες οδούς, το εμπόριο και τις επενδύσεις. «Η Κύπρος είναι χώρα της ΕΕ. Μπορεί να λειτουργήσει ως πύλη, για παράδειγμα, για τις χώρες του Κόλπου ώστε να εξάγουν και να επανεξάγουν προϊόντα στις ευρωπαϊκές αγορές. Γι’ αυτό η διασυνδεσιμότητα είναι τόσο σημαντική. Και εμείς θεωρούμε την Κύπρο μέρος της ευρύτερης Μέσης Ανατολής». Ο πρέσβης υπογράμμισε τη σημασία των τριμερών μηχανισμών που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας με την Αίγυπτο, αφενός, και με την Ιορδανία, αφετέρου, υποστηρίζοντας ότι είναι σήμερα πιο επίκαιροι από ποτέ. «Μέσα στις τρέχουσες περιφερειακές εντάσεις είναι σημαντικό να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε αυτό το επίπεδο διαλόγου και συντονισμού» και πρόσθεσε πως η Κύπρος κινείται στη Μέση Ανατολή με πολύ θετικό τρόπο και με σωστή πυξίδα. Ερωτηθείς εάν η τριμερής συνεργασία με το Ισραήλ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα με άλλες χώρες της περιοχής, ανέφερε ότι η Αίγυπτος αντιλαμβάνεται πως η Κύπρος διατηρεί πολύ καλές σχέσεις με το Ισραήλ, όπως και με άλλες χώρες. «Η Αίγυπτος αναμένει ότι αυτές οι σχέσεις θα συμβάλουν επίσης στη σταθερότητα της περιοχής», είπε.
Περιφερειακή αστάθεια
Ο Ζααζού ανέδειξε τον ιστορικά «απαραίτητο ρόλο» της χώρας του ως διαμεσολαβητή ή διευκολυντή σε πολλαπλές κρίσεις και συγκρούσεις. Η Αίγυπτος διατηρεί επαφές με όλες τις πλευρές «επειδή η ατζέντα μας ήταν πάντοτε η σταθερότητα της περιοχής». Για το Ισραηλινοπαλαιστινιακό, είπε ότι η Αίγυπτος συνεχίζει να υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, υπογραμμίζοντας ότι τα στρατιωτικά μέσα δεν μπορούν να φέρουν σταθερότητα. Αναφερόμενος στο 20σέλιδο ειρηνευτικό σχέδιο του Τραμπ για τη Γάζα –στο οποίο η Αίγυπτος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο πείθοντας τη Χαμάς να αποδεχθεί τη συμφωνία–, σημείωσε ότι η εφαρμογή του είναι «δύσκολη». Την ίδια στιγμή, «πρέπει να λειτουργήσει, γιατί η εναλλακτική είναι να επιστρέψουμε στον πόλεμο». Κάλεσε να τερματιστούν οι τρέχουσες κλιμακώσεις και να αρθούν οι περιορισμοί ώστε να εισέλθει περισσότερη ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα. Για τον αφοπλισμό της Χαμάς, ο Ζααζού ανέφερε ότι «πρέπει να επιδιωχθεί η ηρεμία», σημειώνοντας πως οι συνεχιζόμενες στοχεύσεις ηγετικών στελεχών της Χαμάς από το Ισραήλ, παρά την εκεχειρία, δεν βοηθούν προς αυτήν την κατεύθυνση. Για μια μακροπρόθεσμη λύση στη σύγκρουση με το Ιράν, ο πρέσβης είπε: «Πρέπει πρώτα να επικρατήσει η σύνεση και οι δύο πλευρές να αντιμετωπίσουν τις ανησυχίες η μία της άλλης».
Σχέσεις με την Τουρκία
Μετά από χρόνια έντασης, η Αίγυπτος και η Τουρκία έχουν αποκαταστήσει τις διπλωματικές τους σχέσεις, καθώς και την οικονομική συνεργασία και το εμπόριο. Ο Ζααζού δήλωσε ότι αυτό δεν επηρεάζει τις ισχυρές σχέσεις της Αιγύπτου με την Κύπρο και την Ελλάδα. «Πρόκειται για δύο παράλληλες πορείες. Δεν λειτουργούν εις βάρος η μία της άλλης. Οι άριστες σχέσεις μας με την Κύπρο είναι βαθιές, ισχυρές και σταθερές». Ερωτηθείς εάν η βελτίωση των σχέσεων Αιγύπτου‑Τουρκίας θα μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση των σχέσεων Λευκωσίας‑Άγκυρας, απάντησε: «Είναι σημαντικό οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου να αντιληφθούν ότι η συνεργασία και η σύμπραξη, αντί της υπονόμευσης των σχέσεων, είναι επωφελείς για τη σταθερότητα της περιοχής». Αναφερόμενος στον πλούτο που διαθέτει η περιοχή, κατέληξε: «Είναι σημαντικό να υπάρχει η κατανόηση ότι η συνεργασία, αντί της αντιπαράθεσης, είναι μια πολύ πιο βιώσιμη επιλογή».
