«Όσο περνά ο χρόνος, το Κυπριακό δεν παραμένει απλώς άλυτο, γίνεται όλο και πιο περίπλοκο». Με αυτή την προειδοποίηση ο δημοσιογράφος και Διευθυντής του Ομίλου Μέσων Ενημέρωσης «Πολίτης», Διονύσης Διονυσίου, περιέγραψε την κατάσταση γύρω από τις νέες διεργασίες για επανέναρξη των συνομιλιών, μιλώντας στο ραδιόφωνο του «Π» και στην εκπομπή «Πρωινή Επιθέωρηση» με την Κατερίνα Ηλιάδη.
Παρά τη συζήτηση που αναπτύσσεται για την παρουσίαση ενός στρατηγικού ή ακόμη και ολοκληρωμένου σχεδίου λύσης, ο κ. Διονυσίου ξεκαθάρισε ότι, μέχρι στιγμής, δεν φαίνεται να υπάρχει ενώπιον των δύο πλευρών κάποια συγκεκριμένη και γραπτώς διατυπωμένη πρόταση.
Η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, έχει πραγματοποιήσει δεκάδες επαφές στη Λευκωσία, στην Αθήνα, στην Άγκυρα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφοντας θέσεις και επιχειρώντας να μετρήσει τις αντιδράσεις των εμπλεκομένων. Ωστόσο, όπως επισήμανε, άλλο είναι η ύπαρξη προθέσεων και ιδεών και άλλο η κατάθεση ενός συγκεκριμένου προσχεδίου πάνω στο οποίο μπορούν να ξεκινήσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
«Η πρόθεση είναι πάρα πολύ καλή και θετική», ανέφερε, σημειώνοντας ότι είναι αναγκαίο να υπάρχει ένας άνθρωπος που θα προσπαθήσει να κινήσει τη διαδικασία. Η καλή πρόθεση, όμως, δεν αρκεί από μόνη της. Απαιτείται, όπως είπε, να τοποθετηθεί στο τραπέζι κάτι συγκεκριμένο, ώστε η επανέναρξη των συνομιλιών να γίνει πράξη.
Η λογική της «χαλαρής ομοσπονδίας»
Σύμφωνα με τον Διονύση Διονυσίου, οι βασικές διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένουν λίγο-πολύ εκείνες που είχαν καταγραφεί και στο Πλαίσιο Γκουτέρες. Αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο θα επιχειρηθεί η διαχείρισή τους, μέσα σε ένα ευρύτερο και πιο ευέλικτο ομοσπονδιακό μοντέλο.
Το μοντέλο αυτό περιγράφεται ως «χαλαρή ομοσπονδία», με ιδιαίτερα διευρυμένη αυτονομία για τα δύο συνιστώντα κρατίδια. Σε μια τέτοια δομή, η συζήτηση ενδέχεται να απομακρυνθεί από το σχήμα του προέδρου, του αντιπροέδρου και ενός προεδρικού συμβουλίου.
Παράλληλα, μια ομοσπονδιακή Βουλή θα μπορούσε να συγκροτείται μέσα από δύο τοπικές Βουλές, ενώ για τις αρμοδιότητες της κεντρικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης θα καταρτίζονταν κάποια βασικά υπουργεία. Μεταξύ αυτών θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται η εξωτερική πολιτική, η μετανάστευση, η έκδοση διαβατηρίων και βασικά ζητήματα οικονομικής πολιτικής.
Εφόσον στο μέλλον οι δύο κοινότητες επιθυμούσαν στενότερη συνεργασία και μεγαλύτερη σύγκλιση, θα είχαν τη δυνατότητα αυτή. «Αν οι δύο οντότητες θελήσουν περαιτέρω σύσφιξη, τότε θα υπάρχει πεδίον δόξης λαμπρόν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Χωρίς επιστροφή εδαφών δύσκολα περνά μια συμφωνία
Το εδαφικό παραμένει ένα από τα δυσκολότερα κεφάλαια. Κατά την εκτίμηση του κ. Διονυσίου, μια συμφωνία δεν θα μπορούσε εύκολα να γίνει αποδεκτή από την ελληνοκυπριακή κοινότητα χωρίς την επιστροφή τουλάχιστον μέρους της Μόρφου και χωρίς την ανάκτηση συγκεκριμένων παράκτιων περιοχών.
Η πάροδος του χρόνου, ωστόσο, καθιστά τις εδαφικές αναπροσαρμογές πολύ πιο δύσκολες. Περιοχές που παλαιότερα παρέμεναν σχετικά αδόμητες έχουν πλέον αναπτυχθεί, δημιουργώντας νέα κοινωνικά, περιουσιακά και οικονομικά δεδομένα.
Οι Τουρκοκύπριοι, από την πλευρά τους, αναμένουν ότι μέσα από μια λύση θα αποκτήσουν πολιτική ισότητα, διεθνή προσωπικότητα και ουσιαστικό τερματισμό της απομόνωσής τους.
«Όσο περνά το Κυπριακό, τόσο πιο πολύπλοκο γίνεται», υπογράμμισε, σημειώνοντας ότι αυξάνονται τόσο οι δυσκολίες επιστροφής περιοχών όσο και το πιθανό κόστος αποζημιώσεων και μετεγκαταστάσεων.
Η ασφάλεια, το ΝΑΤΟ και τα ανταλλάγματα προς την Τουρκία
Στο κεφάλαιο της ασφάλειας φαίνεται να εξετάζεται, μεταξύ άλλων, η προοπτική ένταξης μιας επανενωμένης Κύπρου στο ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με την εικόνα που έχει διαμορφώσει ο κ. Διονυσίου, η Τουρκία δεν φαίνεται να προβάλλει πλέον ένσταση στο ενδεχόμενο ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ μετά την επίλυση του Κυπριακού.
Η Άγκυρα, ωστόσο, αναμένεται να θέσει στο τραπέζι μια σειρά από αιτήματα που συνδέονται με τις ευρωτουρκικές σχέσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η διευκόλυνση της χορήγησης θεωρήσεων εισόδου σε Τούρκους επιχειρηματίες και η συμμετοχή της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE.
Πρόκειται για ζητήματα με ισχυρό οικονομικό και στρατηγικό ενδιαφέρον για την Άγκυρα, ιδιαίτερα λόγω της σημασίας της ευρωπαϊκής αγοράς για την τουρκική οικονομία και της μεγάλης παραγωγικής δυνατότητας της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Ιδιαίτερη συζήτηση γίνεται και για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί μια ενδεχόμενη συμφωνία. Ο φόβος είναι ότι μια νέα ολοκληρωμένη πρόταση, η οποία θα οδηγηθεί άμεσα σε δημοψηφίσματα, ενδέχεται να προσκρούσει στην ίδια δυσπιστία που καταγράφηκε και στο παρελθόν.
Για τον λόγο αυτό, έχουν τεθεί ιδέες «έξω από το κουτί» για μια σταδιακή διαδικασία, με εφαρμογή συγκεκριμένων μέτρων και από τις δύο πλευρές πριν από την τελική ολοκλήρωση της συμφωνίας.
Στο πλαίσιο αυτής της λογικής, οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούσαν να ανακτήσουν σταδιακά εδάφη πχ η περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου, ενώ οι Τουρκοκύπριοι θα αποκτούσαν μορφές διεθνούς αναβάθμισης, όπως δυνατότητα χρήσης λιμανιών ή αεροδρομίων και διεξαγωγής απευθείας εμπορίου.
Τα βήματα αυτά θα ήταν, σε κάποιο βαθμό, μη αναστρέψιμα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η τελική συμφωνία απορριπτόταν σε ένα μελλοντικό δημοψήφισμα, οι δύο κοινότητες δεν θα επέστρεφαν ακριβώς στην προηγούμενη κατάσταση.
Όπως ανέφερε ο κ. Διονυσίου, πίσω από αυτή τη συζήτηση βρίσκεται ένα δύσκολο ερώτημα: τι θα συμβεί στους Τουρκοκύπριους σε περίπτωση νέας αποτυχίας των διαπραγματεύσεων, ιδιαίτερα εάν η αποτυχία δεν οφείλεται στη δική τους πλευρά;
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν γνωρίζει μέχρι πού θα μπορούσε να φτάσει μια τέτοια διεθνής αναβάθμιση σε περίπτωση μη λύσης. Έθεσε, ωστόσο, ως υποθετικά σενάρια τη δημιουργία μιας οντότητας με περιορισμένη διεθνή αναγνώριση ή ακόμη μιας περιοχής που θα συνδεόταν με την Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς πλήρη δικαιώματα συμμετοχής και ψήφου. Πρόκειται, όπως τόνισε, για σκέψεις και σενάρια που συζητούνται και όχι για αποφάσεις ή συμφωνημένες προτάσεις.
Ακούστε ολόκληρη την παρέμβαση του Διονύση Διονυσίου στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση» που μεταδίδεται καθημερινά από τον Πολίτη 107,6 και 99,6:
