Συνέντευξη στον Yusuf Kanlı
«Η σαφής βούληση του τουρκοκυπριακού λαού για επίλυση αποτελεί τον πυρήνα της πολιτικής του νομιμοποίησης», υπογράμμισε ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Τούφαν Έρχιουρμάν, τονίζοντας παράλληλα ότι η εντολή αυτή συνεπάγεται και βαριά ευθύνη.
Σε αποκλειστική συνέντευξή του, στο πρακτορείο ειδήσεων ANKA, μετά την τριμερή συνάντηση με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νικό Χριστοδουλίδη, και την Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, ο Έρχιουρμάν δήλωσε: «Είμαι ηγέτης ενός λαού που θέλει λύση», προσθέτοντας όμως ότι αυτό δεν συνιστά άδεια για την επανάληψη μεθόδων που έχουν δοκιμαστεί πολλές φορές και έχουν αποτύχει συστηματικά.
«Δεν μπορώ να σύρω για άλλη μια φορά τον λαό μου σε τραπέζια διαπραγματεύσεων που διαβρώνουν την εμπιστοσύνη, καλλιεργούν προσδοκίες και στο τέλος καταλήγουν σε απογοήτευση», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον Έρχιουρμάν, το πραγματικό αδιέξοδο στο Κυπριακό δεν πηγάζει από την απουσία στόχου για λύση, αλλά από τις μεθόδους και τη νοοτροπία μέσω των οποίων επιδιώκεται ο στόχος αυτός.
«Το να περιμένει κανείς διαφορετικά αποτελέσματα βαδίζοντας ξανά και ξανά στον ίδιο δρόμο δεν είναι ορθολογικό», είπε, τονίζοντας ότι αυτή η προσέγγιση είναι επιζήμια όχι μόνο πολιτικά, αλλά και ως προς την κοινωνική εμπιστοσύνη.
«Η βούληση για λύση δοκιμάζεται όχι από τις προθέσεις, αλλά από τη μέθοδο»
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης απέρριψε τις αναφορές που παρουσιάζουν την τουρκοκυπριακή πλευρά ότι «απομακρύνεται από τη λύση», υποστηρίζοντας αντίθετα ότι η διοίκησή του επικεντρώνεται στη διαμόρφωση των συνθηκών εκείνων που θα καταστήσουν μια λύση εφικτή.
«Δεν αποφεύγουμε τη λύση. Αντιθέτως, προσπαθούμε να οικοδομήσουμε το έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί πράγματι να επιτευχθεί μια λύση», ανέφερε.
«Αυτό το νησί έχει δει επανειλημμένα ότι χωρίς εμπιστοσύνη και χωρίς σαφή μεθοδολογία, το να συγκαλείται απλώς ένα “μεγάλο τραπέζι” δεν επιφέρει λύση. Το αποτέλεσμα είναι προφανές».
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Έρχιουρμάν, τονίζει ότι η πρόταση των τεσσάρων σημείων που προωθεί η τουρκοκυπριακή πλευρά δεν αφορά την ουσία, αλλά τη διαδικασία.
«Πρώτα πρέπει να οικοδομηθεί η εμπιστοσύνη. Έπειτα να καθοριστούν οι κανόνες της διαπραγμάτευσης. Μόνο μετά από αυτά μπορούμε να προχωρήσουμε στην ουσία. Αυτό εννοούμε όταν μιλάμε για μεθοδολογία», είπε.
Για να εξηγήσει τη θέση του, χρησιμοποίησε και ένα παράδειγμα από αγώνα ποδοσφαίρου:
«Πριν ξεκινήσει ένας αγώνας, γνωρίζεις ποια κίνηση αποτελεί φάουλ και ποια πέναλτι. Αν οι κανόνες δεν είναι σαφείς, ο αγώνας μετατρέπεται σε χάος. Αυτό ακριβώς βιώνουμε στην Κύπρο εδώ και χρόνια», δήλωσε.
«Χωρίς συγκεκριμένα βήματα, η πενταμερής [5+1] χάνει το νόημά της»
Ο Έρχιουρμάν υπενθύμισε ότι μετά τις επαφές στη Νέα Υόρκη, η τουρκοκυπριακή πλευρά κατέστησε σαφές πως ήταν έτοιμη να εργαστεί για τα εναπομείναντα ζητήματα και υπέβαλε ένα πακέτο δέκα σημείων με μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης [ΜΟΕ]. Σημείωσε, ακόμη, ότι η άλλη πλευρά απάντησε με αυτό που φαινόταν να είναι ένα πλαίσιο επτά σημείων, αν και με πολλές υποενότητες.
«Το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των σημείων», είπε.
«Το πραγματικό ζήτημα είναι κατά πόσον αυτές οι επικεφαλίδες μεταφράζονται σε συγκεκριμένες πραγματικότητες επί του εδάφους».
Τα σημεία διέλευσης, επεσήμανε, δεν αποτελούν νέο θέμα στην ατζέντα, αλλά έναν μακροχρόνιο και ανεπίλυτο φάκελο, καθώς παρέπεμψε σε ένα θεμελιώδες ερώτημα που, όπως είπε, τίθεται πλέον όλο και πιο ανοιχτά και από τις δύο πλευρές του νησιού:
«Πώς μπορούν δύο ηγέτες που δεν μπορούν να ανοίξουν ούτε ένα σημείο διέλευσης να επιλύσουν το Κυπριακό;»
Για τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, η μόνη αξιόπιστη απάντηση βρίσκεται σε απτά βήματα στη Λευκωσία, τα οποία θα επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή ζωή.
«Χωρίς πρόοδο στα ΜΟΕ στη Λευκωσία, η μετάβαση σε μία διευρυμένη σύνθεση 5+1 ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω διάβρωσης της διαδικασίας αντί να την προωθήσει», προειδοποίησε.
«Αυτό δεν είναι win–lose, είναι win–win»
Ο Έρχιουρμάν επέκρινε αυτό που χαρακτήρισε ως βαθιά προβληματικό τρόπο παρουσίασης των ΜΟΕ ως ένα «παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος».
«Το ζήτημα αυτό συζητείται εδώ και καιρό από λάθος σκοπιά. Σχεδόν αντανακλαστικά περιορίζεται στο ερώτημα του “ποιος κερδίζει και ποιος χάνει». Όμως, εδώ δεν υφίσταται τέτοια εξίσωση», ανέφερε.
Τα σημεία διέλευσης και παρόμοιες ρυθμίσεις, εξήγησε, είναι εκ φύσεως αμοιβαία επωφελή.
«Αυτό δεν είναι μία win-lose κατάσταση. Αντιθέτως, είναι win-win. Δηλαδή, όχι κέρδος έναντι απώλειας, αλλά κέρδος και για τους δύο. Νικητές πρέπει να είναι και οι δύο κοινότητες.»
Στόχος, όπως είπε, δεν θα έπρεπε να είναι το πολιτικό ή συμβολικό πλεονέκτημα, αλλά η διευκόλυνση της καθημερινής ζωής.
«Ο σκοπός δεν είναι να υπερισχύσει η μία πλευρά έναντι της άλλης. Ο σκοπός είναι να γίνει, έστω και λίγο, πιο εύκολη η ζωή των ανθρώπων».
Οδοφράγματα: «Και οι δύο κοινότητες επωμίζονται το βάρος»
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης υπογράμμισε ότι το αίτημα για δεύτερο οδικό σημείο διέλευσης στη Μια Μηλιά θα ωφελούσε όχι μόνο τους Τουρκοκύπριους αλλά και τους Ελληνοκύπριους.
«Το άνοιγμα δεύτερου σημείου διέλευσης για οχήματα στη Μια Μηλιά δεν είναι κάτι που εξυπηρετεί μόνο τους Τουρκοκύπριους. Θα το χρησιμοποιούν και οι Ελληνοκύπριοι. Πρόκειται για διευθέτηση προς όφελος και των δύο κοινοτήτων», είπε.
Αναφερόμενος στη συμφόρηση στον Άγιο Δομέτιο, χαρακτήρισε την κατάσταση ως χρόνιο πρόβλημα:
«Οι ουρές στον Άγιο Δομέτιο έχουν μετατραπεί σε πραγματικό μαρτύριο».
Αυτή η ταλαιπωρία, σημείωσε, επηρεάζει και τις δύο πλευρές:
«Δεν πρόκειται για ταλαιπωρία που υφίστανται μόνο οι Τουρκοκύπριοι. Οχήματα με ελληνοκυπριακές πινακίδες υπομένουν την ίδια κακουχία. Όλοι περιμένουν εκεί».
Σύμφωνα με τον Έρχιουρμάν, η καθημερινότητα έχει αρχίσει να γεννά αυτοσχέδιες λύσεις, τις οποίες χαρακτήρισε σαφές σύμπτωμα δυσλειτουργίας:
«Οι άνθρωποι πλέον λένε: “Ας μην περάσουμε με το αυτοκίνητο”. Περνούν με τα πόδια και μετά παίρνουν ταξί για να φτάσουν στον προορισμό τους. Αυτό είναι ξεκάθαρη ένδειξη ότι το σύστημα δεν λειτουργεί».
«Δεν το βρίσκω ειλικρινές ούτε εποικοδομητικό»
Ο Τ/κ ηγέτης επέκρινε, επίσης, την πρόσφατη αντιπρόταση πέντε σημείων του Προέδρου Χριστοδουλίδη, ιδιαίτερα την προσθήκη των Κόκκινων στα ήδη συμφωνημένα σημεία διέλευσης και την εισήγηση όπως τα συγκεκριμένα βήματα αναβληθούν για μετά τη συνάντηση 5+1.
«Η προσθήκη των Κοκκίνων στα ήδη συμφωνημένα σημεία διέλευσης και η δήλωση 'ας κάνουμε το βήμα μετά την 5+1', δεν μου φαίνεται ούτε ειλικρινής ούτε εποικοδομητική», δήλωσε.
Όπως υποστήριξε, μια τέτοια προσέγγιση αναβάλλει όσα πρέπει να γίνουν στη Λευκωσία και αντιβαίνει στη λογική της διαδικασίας.
«Η θέση μας είναι πολύ ξεκάθαρη: Ας κάνουμε κάτι συγκεκριμένο στη Λευκωσία, έτσι ώστε η συνάντηση 5+1 να αποκτήσει νόημα. Η συνεχής αναβολή των βημάτων δεν δημιουργεί εμπιστοσύνη».
Τα ΜΟΕ, επέμεινε, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως προϋποθέσεις και όχι ως ανταμοιβές.
«Τα ΜΟΕ δεν είναι θέματα που πρέπει να συζητούνται στη λογική 'πρώτα ένα μεγάλο τραπέζι και μετά βλέπουμε'. Η εμπιστοσύνη πρέπει να έχει οικοδομηθεί πριν καθίσουμε στο τραπέζι», δήλωσε.
Γιατί διαβρώνεται η εμπιστοσύνη; «Το τελετουργικό του της ματιάς μέσα από τα βαρέλια»
Ο Τ/κ ηγέτης υποστήριξε ότι η διάβρωση της εμπιστοσύνης δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τα αδιέξοδα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά και από τις προβληματικές συμβολικές συμπεριφορές εκτός αυτού.
Επισήμανε μια αντίφαση ανάμεσα στην πραγματικότητα της διεθνούς εμπλοκής με την Τ/κ πλευρά και ορισμένες συμβολικές πρακτικές που συνεχίζουν να σκηνοθετούνται.
«Πρόκειται για έναν τόπο που μπορεί να τον επισκεφθεί κανείς, να τον δει και στον οποίο μπορεί να συνομιλήσει. Και όντως έρχεται κόσμος. Έρχονται πρέσβεις, εκπρόσωποι, γίνονται συναντήσεις, κρατούνται σημειώσεις και μετά φεύγουν», είπε.
Πρόσφατα, σημείωσε, φιλοξένησε στο γραφείο του τον απεσταλμένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Κυπριακό.
«Ο εκπρόσωπος που διόρισε η ΕΕ ήρθε και με συνάντησε στο γραφείο μου. Άκουσαν τις απόψεις της Τ/κ πλευράς. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό».
Υπό αυτό το πρίσμα, ο Έρχιουρμάν αμφισβήτησε τη λογική ορισμένων πρακτικών στη νεκρή ζώνη:
«Αν οι άνθρωποι έρχονται, μιλούν και ακούν, τότε ποια είναι η ανάγκη για αυτό το τελετουργικό της ματιάς μέσα από μια τρύπα;», αναρωτήθηκε.
Περιέγραψε την πρακτική του να οδηγούνται οι επισκέπτες πίσω από βαρέλια για να κοιτάξουν μέσα στη νεκρή ζώνη ως ένα εσκεμμένο «τελετουργικό εξαναγκασμένης θέασης» και όχι ως μια γνήσια παρατήρηση.
«Τους πηγαίνουν εκεί και τους κάνουν να κοιτούν μέσα από βαρέλια. Αυτό δεν το αποκαλώ “κοίταγμα”· το αποκαλώ “σε βάζουν να κοιτάς”. Γιατί έχει μετατραπεί σε τελετουργικό.»
Υπενθύμισε ότι τα βαρέλια της Πράσινης Γραμμής στη Λευκωσία χρονολογούνται από την τελική περίοδο της βρετανικής αποικιοκρατίας και διερωτήθηκε:
«Τι δείχνουν εκεί; Έναν άδειο χώρο. Ποιο ιστορικό αφήγημα μεταφέρεται; Κανένα».
Όπως είπε, τέτοια τελετουργικά αντιφάσκουν με τη θετική ρητορική στο τραπέζι των συνομιλιών.
«Μπορείς να κάνεις πολύ ωραίες δηλώσεις στο τραπέζι. Αλλά αν όσα κάνεις εκτός τραπεζιού υπονομεύουν αυτές τις δηλώσεις, τότε δεν θα υπάρξει εμπιστοσύνη.»
Τέτοια τελετουργικά, επανέλαβε, έρχονται σε αντίθεση με τη θετική ρητορική που αναπτύσσεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
«Μπορείς να κάνετε πολύ ωραίες δηλώσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αλλά αν αυτά που κάνεις έξω από το τραπέζι υπονομεύουν αυτές τις δηλώσεις, η εμπιστοσύνη δεν θα προκύψει»
Το παράδειγμα των U14 και η «φοβία της έμμεσης αναγνώρισης»
Ο Έρχιουρμάν επέκρινε επίσης την υπερβολική εστίαση σε μεγάλα πολιτικά θέματα, υποδεικνύοντας αντίθετα ότι οι αθλητικές συναντήσεις νέων κάτω των 14 ετών (U14) αποτελούν μία από τις πιο ξεκάθαρες και αθώες προτάσεις για οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
«Το περιορίσαμε σκόπιμα στις U14. Χωρίς εθνικές ομάδες, χωρίς σημαίες, χωρίς καθεστώς. Μόνο παιδιά», είπε.
Κι όμως, σημείωσε, ακόμη και αυτό είχε πολιτικοποιηθεί.
Σύμφωνα με τον Έρχιουρμάν, αυτό πηγάζει από μια μακροχρόνια «φοβία της έμμεσης αναγνώρισης» από την ελληνοκυπριακή πλευρά.
«Η αναγνώριση δεν συμβαίνει έμμεσα. Η αναγνώριση γίνεται μέσω ρητής νομικής και πολιτικής δήλωσης. Το να συναντιούνται παιδιά από τις δύο κοινότητες δεν συνιστά αναγνώριση».
«Όμως εξαιτίας αυτής της φοβίας, μπλοκάρονται βήματα οικοδόμησης εμπιστοσύνης».
«Με μια νοοτροπία που φοβάται ακόμη και τη συνάντηση παιδιών σε επίπεδο U14, δεν μπορείς να δημιουργήσεις κλίμα εμπιστοσύνης ανάμεσα σε δύο κοινότητες».
Τέτοια βήματα, τόνισε, δεν αποτελούν τη λύση αυτή καθαυτή, αλλά τα θεμέλια για τη διαμόρφωση ενός κλίματος μέσα στο οποίο μια λύση θα μπορούσε να καταστεί εφικτή.
«Υπομονετικός, ψύχραιμος, αλλά αποφασισμένος»
Αναγνωρίζοντας ότι η θητεία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ λήγει στα τέλη του 2026 και ότι αυτό δημιουργεί χρονική πίεση, ο Έρχιουρμάν προειδοποίησε να μην επιτραπεί στα χρονοδιαγράμματα να υπαγορεύουν τη μέθοδο.
«Ναι, υπάρχει πίεση χρόνου. Δεν το αρνούμαι. Όμως το να πετάμε στα σκουπίδια δεκαετίες συσσωρευμένης εμπειρίας απλώς και μόνο λόγω μιας προθεσμίας δεν είναι ορθολογικό», είπε.
Περιέγραψε την προσέγγισή του στην ηγεσία με τρεις φράσεις:
«Θα είμαι υπομονετικός. Θα είμαι ψύχραιμος. Αλλά θα είμαι αποφασισμένος».
Τόνισε ότι ο διάλογος θα παραμείνει πάντοτε ανοιχτός:
«Ο διάλογος θα υπάρχει πάντα. Οι συναντήσεις θα υπάρχουν πάντα. Δεν θα αποφύγουμε ποτέ να μιλήσουμε».
Όμως χάραξε σαφή γραμμή:
«Δεν θα συμμετάσχω σε μια διαδικασία που για άλλη μια φορά θα μας σηκώσει από ένα τεράστιο τραπέζι με ένα τεράστιο τίποτα».
Καταλήγοντας, ο Έρχιουρμάν επέστρεψε στην πηγή της εντολής του:
«Είμαι ηγέτης ενός λαού που θέλει λύση. Ο λαός μου μού έδωσε αυτή την εντολή όχι για να επαναλάβω τα ίδια λάθη, αλλά για να ανοίξω έναν δρόμο που μπορεί πραγματικά να καταστήσει εφικτή μια λύση».
Μετάφραση: Χριστοθέα Ιακώβου
