Θα μπορούσε να λεχθεί εν αρχή ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διά της κατάθεσης των πέντε σημείων, κατά τη διάρκεια της κοινής συνάντησης με τον Τουφάν Έρχιουρμαν και την Προσωπική Απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν, επιχείρησε να απαντήσει στις 4 προϋποθέσεις που έθεσε ο Τ/Κ ηγέτης για επανέναρξη των συνομιλιών. Με την κίνηση αυτή βέβαια δείχνει και κάτι άλλο: Ότι δεν είναι καθόλου έτοιμος να μπει σε ουσιαστική διαπραγμάτευση αφού στην πραγματικότητα ανοίγει εξ υπαρχής θέμα συγκλίσεων, δηλαδή των μέχρι τώρα συμφωνηθέντων, στο Κυπριακό.
Τι εκπροσωπούν;
Οι προϋποθέσεις Έρχιουρμαν δεν έχουν να κάνουν τόσο με την ουσία του Κυπριακού αλλά συνιστούν μια προσπάθεια επιβολής μιας διαδικασίας των διαπραγματεύσεων, όπως τις βλέπουν και τις εννοούν οι Τ/Κ. Οι προτάσεις κατά κύριο λόγο καταδεικνύουν την τεράστια έλλειψη εμπιστοσύνης που έχει η τουρκική πλευρά μετά τις διαπραγματεύσεις του 2004 και του 2017 έναντι των Ε/Κ, οι οποίοι -κατηγορούνται ότι- μπορούν να προσέρχονται εκ του ασφαλούς σε κάθε γύρο διαπραγματεύσεων χωρίς να κινδυνεύουν να απολέσουν τη διεθνή τους αναγνώριση, σε αντίθεση με τους Τ/Κ που εδώ και 51 χρόνια παραμένουν μια μη αναγνωρισμένη πολιτική οντότητα.
Ο Έρχιουρμαν επιμένει στις προϋποθέσεις αυτές πριν η συζήτηση μπει στην ουσία και για έναν ακόμα λόγο. Ο Τ/Κ ηγέτης επέστρεψε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, παρά τις όποιες ενστάσεις της Τουρκίας, υπό την αίρεση ότι θα πείσει την Άγκυρα ότι η ε/κ πλευρά είναι έτοιμη να μπει σε ουσιαστικό διάλογο. Ακόμα και σήμερα η επίσημη θέση της Τουρκίας είναι ότι οι Ε/Κ δεν είναι διατεθειμένοι να συζητήσουν το κεφάλαιο της πολιτικής ισότητας των Τ/Κ και ότι απλώς συζητούν για να κερδίζουν χρόνο. Με λίγα λόγια ο Έρχιουρμαν ξεκίνησε επαφές χωρίς να έχει την απόλυτη στήριξη ούτε την εμπιστοσύνη της Άγκυρας, με ανθρώπους του περιβάλλοντός του να επισημαίνουν ότι υπό αυτές τις συνθήκες δεν του επιτρέπεται να ανοίξει πλήρως τα χαρτιά του, να κατονομάσει άμεσα τη ΔΔΟ ως επιδιωκόμενη λύση, να πει ότι αποδέχεται τον χάρτη του Κραν Μοντανά με βάση τον οποίο επιστρέφεται το Βαρώσι, η μισή Μεσαορία και η Μόρφου και επίσης να εξηγήσει ποιες ειναι οι ρυθμίσεις για τις ε/κ περιουσίες στο περιουσιακό στο υπό τ/κ διοίκηση ομοσπονδιακό έδαφος. Επιμένει ότι οι προϋποθέσεις που θέτει δεν είναι προς διαπραγμάτευση με την τέταρτη μάλιστα προϋπόθεση να προβλέπει και κυρώσεις σε περίπτωση νέας αποτυχίας των διαπραγματεύσεων με ευθύνη των Ε/Κ. Ειδικότερα ο Έρχιουρμαν ζητά εγγυήσεις έναντι της επιστροφής στο status quo εάν οι συνομιλίες καταρρεύσουν. Ζητά να υπάρχει διαβεβαίωση ότι, ακόμη και αν οι συνομιλίες παύσουν, οι Τουρκοκύπριοι δεν θα καταλήξουν ξανά εγκλωβισμένοι στο σημερινό status quo χωρίς πρόοδο ή δικαιώματα. Τι ενοχλεί από αυτή τη στάση; Οτι η λογική του κακού αστυνομικού (Τουρκία) και του καλού (Έρχιουρμαν) σε συνδυασμό με μια ατέλειωτη ασάφεια τι τελικά αποδέχονται και τι όχι έχουν κουράσει αφάνταστα τους Ε/Κ. Από την άλλη, είναι κουραστική και αυτή η ατελείωτη διαμαρτυρία περί απομόνωσης των Τ/Κ τη στιγμή που χιλιάδες αλλοδαποί ζουν σε μια νέα πόλη στο Τρίκωμο, σε σπίτια και επαύλεις που έχουν οικοδομηθεί επί ε/κ γης.
Τα σημεία Χριστοδουλίδη
Οι θέσεις Έρχιουρμαν πάντως σύμφωνα με πληροφορίες, παρά τις αμφιβολίες για την τελική στάση της Άγκυρας, αντιμετωπίζονται θετικά διεθνώς ακόμα και από τις εγγυήτριες δυνάμεις με τον Νίκο Χριστοδουλίδη να επιχειρεί να εκτρέψει τη συζήτηση υποστηρίζοντας ότι η σύζητηση πρέπει να γίνει επί της ουσίας και όχι επί της διαδικασίας.
Το δεύτερο από τα 5 σημεία που κατέθεσε βέβαια, το οποίο αφορά τις έως τώρα συγκλίσεις στο Κυπριακό, μπορεί ομολογουμένως να αγγίξει όχι απλώς την ουσία του Κυπριακού αλλά και να ανατρέψει και μέρος αυτού που λέμε «βάση της λύσης του Κυπριακού». Ο κ. Χριστοδουλίδης συγκεκριμένα ζητά από τα Ηνωμένα Έθνη να ετοιμάσουν τις συγκλίσεις μέχρι και το Κραν Μοντανά διαχωρίζοντάς τις σε δυο κατηγορίες:
1. Οι συγκλίσεις που αφορούν την εσωτερική πτυχή να μοιραστούν με τις δύο κοινότητες, σε αυτές που συμφωνούμε και οι δύο να μείνουν στο έγγραφο.
2. Οι συγκλίσεις που αφορούν τις εξωτερικές πτυχές να μοιραστούν και με τους πέντε συμμετέχοντες και σε αυτές που συμφωνούν και οι πέντε να μείνουν στο έγγραφο.
Ο κ. Χριστοδουλίδης με αυτή την ευφάνταστη πρόταση, σε αντίθεση με τον Τουφάν Έρχιουρμαν που θέλει να παραμείνουν ως έχουν, αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να απορριφθούν και να τεθούν εκτός εγγράφων υφιστάμενες συγκλίσεις, είτε από τις δύο κοινότητες είτε και από τις εγγυήτριες δυνάμεις. Για παράδειγμα, η ε/κ πλευρά θα μπορούσε στο πλαίσιο αυτής της επανεξέτασης να δηλώσει ότι δεν αποδέχεται πλέον ούτε την εκ περιτροπής Προεδρία ούτε την αποτελεσματική ψήφο των Τ/Κ. Την ίδια στιγμή η Τουρκία θα μπορούσε να απορρίψει την κοινή θέση ότι οι Εγγυήσεις του 1960 δεν είναι βιώσιμες και ότι θα πρέπει να αντικατασταθούν. Θα μπορούσε ακόμα να απορρίψει τον χάρτη της Γενεύης του 2017 και την ποσόστωση 4:1 στις πολιτογραφήσεις Ελλαδιτών και Τούρκων στην Κύπρο μετά τη λύση.
Με βάση την πρόταση αυτή του κ. Χριστοδουλίδη, κάποιοι διερωτώνται τι αλήθεια απομένει σε σχέση με τη συζήτηση της ουσίας στο Κυπριακό και γιατί οι άνθρωποι του κ. Προέδρου κατηγορούν τον κ. Έρχιουρμαν ότι «ειναι χειρότερος από τον Τατάρ», όταν στο τρίτο σημείο των προϋποθέσεων που θέτει ο Τ/Κ ηγέτης λέει ξεκάθαρα ότι δεν πρέπει να υπάρξει επανεξέταση παλαιών συμφωνημένων θεμάτων. Δηλαδή όσα έχουν ήδη συμφωνηθεί σε προηγούμενους κύκλους διαπραγματεύσεων (π.χ. έως το Κραν Μοντανά) πρέπει να παραμείνουν ως «αποθέματα» που δεν ανοίγονται ξανά. Με αυτή τη θέση, έμμεσα πλην σαφώς, ο Τουφάν Έρχιουρμαν δέχεται και τη ΔΔΟ και το πλαίσιο Γκουτέρες και τον χάρτη.
Με τις προτάσεις του για επανεξεταση των συγκλίσεων ο κ. Χριστοδουλίδης τι αποδέχεται; Μήπως ζητά επανεξέταση όλων των συμφωνηθέντων έως τώρα στο Κυπριακό, οπότε, από πού ξεκινούμε και πού πορευόμαστε; Μήπως με την πράξη του αυτή, επειδή αυτό κρίνει ότι είναι σωστό, θέλει να υπονομεύσει μέρος του διαπραγματευτικού κεκτημένου;
Ξεκαθάρισμα
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι. Στην περίπτωση που έχει φτάσει το Κυπριακό, δεν χωρούν αμφισημίες ούτε εποικοδομητικές ασάφειες:
Αν εξακολουθούμε να επιδιώκουμε λύση Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας οφείλουμε να το λέμε, να το εννοούμε και να το επιδιώκουμε. Επί Νίκου Αναστασιάδη ο όρος εγκαταλείφθηκε από το 2022, ενώ ούτε ο Νίκος Χριστοδουλίδης μέχρι πρόσφατα την κατονόμαζε ως επιδιωκόμενη λύση.
Αν θεωρούμε ότι υπό τις συνθήκες θέλουμε επιστροφή στο ενιαίο κράτος, λύση δύο κρατών ή λύση συνομοσπονδίας, και πάλιν η θέση μας πρέπει να είναι ξεκάθαρη, με τον Νίκο Χριστοδουλίδη τίμια και γενναία να βγει και να τη δικαιολογήσει.
Όλοι κατανοούμε ότι το status quo είναι χειρότερο και από τις πιο πάνω επιλογές, αφού η μη λύση, εν μέσω τεράστιας πολιτικής ρευστότητας στην περιοχή, αφήνει τη χώρα μας στο έλεος γεωπολιτικών σκοπιμοτήτων που είναι δυνατόν να απειλήσουν ακόμα και την επιβίωσή μας σε αυτόν τον τόπο.
