Πέντε εβδομάδες πριν από τις βουλευτικές εκλογές η σοβούσα κρίση στο κυπριακό πολιτικό σύστημα αλλά και η ρευστή κομματική κατάσταση, δημιουργούν ένα ενδιαφέρον και ίσως πρωτόγνωρο πολιτικό περιβάλλον. Σε αυτή τη ροή των εξελίξεων, είναι σαφές πως μεταφέρεται για την επομένη των εκλογών μια συνθήκη που αφορά όχι μόνο το πώς θα ξημερωθούν τα κόμματα, παραδοσιακά και βεβαίως νεοφερμένα, πώς θα διέλθουν των νέων δεδομένων τα ίδια τα κόμματα, αλλά και πώς θα είναι αναγκασμένα να κινηθούν στην επόμενη εκλογική διαδικασία του 2028.
Τις τελευταίες ημέρες έχουν πυκνώσει τα σενάρια (π.χ. ρεπορτάζ alphaNews) για την ανάγκη διαμόρφωσης ενός νέου κυβερνητικού σχηματισμού μετά και τις εκλογές, με τη συμμετοχή του Δημοκρατικού Συναγερμού και του ΔΗΚΟ, αν βεβαίως το αποτέλεσμα είναι τέτοιο που μπορεί να διατηρήσει μια μορφή επιρροής η οποία να κολλήσει στο σχήμα της λεγόμενης Κεντροδεξιάς.
Κινήσεις
Το σενάριο αυτό είναι σαφές πως βρίσκεται όχι απλώς στους προβληματισμούς της Εκτελεστικής Εξουσίας, αλλά πρόκειται για ένα σκεπτικό το οποίο λαμβάνει σχεδόν ολοκληρωμένους σχεδιασμούς από πλευράς του Προέδρου και των συνεργατών του.
Με βάση τα έως τώρα δεδομένα, είναι ξεκάθαρο πως η εκπεφρασμένη στάση του Νίκου Χριστοδουλίδη απέναντι στο ενδεχόμενο επαναπροσέγγισης με τον Δημοκρατικό Συναγερμό, δεν αποτελεί απλώς μια τακτική κίνηση συγκυρίας αλλά εντάσσεται σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό με ορίζοντα το 2028. Πρόκειται για μια πολιτική εξίσωση με πολλαπλές μεταβλητές, που αφορούν εσωτερικές ισορροπίες, εκλογικά δεδομένα, ευρωπαϊκές συμμαχίες και προφανώς την ανάγκη πολιτικής νομιμοποίησης χωρίς «βαρίδια».
Στην παρούσα φάση ο Πρόεδρος φαίνεται να ισορροπεί σε ένα τριγωνικό, θα έλεγε κάποιος, σχήμα στήριξης, το οποίο περιλαμβάνει τον ΔΗΣΥ, με τη στάση του στη Βουλή κυρίως, το Δημοκρατικό Κόμμα και, σε ένα πιο αμφιλεγόμενο επίπεδο, το ΕΛΑΜ. Η επιδίωξή του να προβάλλεται ως εκφραστής της «Κεντροδεξιάς» αποτελεί συνειδητή προσπάθεια να γεφυρώσει διαφορετικά ακροατήρια και να οικοδομήσει μια ευρύτερη πολιτική βάση. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική εμπεριέχει αντιφάσεις, ιδιαίτερα όταν η προσέγγιση προς το ΕΛΑΜ, το κόμμα που ως προσφάτως ήταν ο προνομιακός συνομιλητής του Προέδρου, δημιουργεί τριβές τόσο στο εσωτερικό και σημείο αναφοράς της αντιπαλότητάς του με τον ΔΗΣΥ, όσο και στο εξωτερικό.
Να μην «λερωθεί»
Σύμφωνα με πολιτικές εκτιμήσεις και παρασκηνιακές πληροφορίες, το ιδανικό σενάριο για τον Πρόεδρο μετά τις βουλευτικές εκλογές θα ήταν η συγκρότηση ενός κυβερνητικού σχήματος στο οποίο ο ΔΗΣΥ θα συμμετείχε ενεργά, ακόμη και με σημαντικό αριθμό υπουργείων. Παράλληλα, θα διατηρούνταν οι σχέσεις με το ΔΗΚΟ, ενώ το ΕΛΑΜ θα παρείχε μια σιωπηρή ή επιλεκτική στήριξη.
Ένα τέτοιο σχήμα θα εξασφάλιζε στον Χριστοδουλίδη τρία κρίσιμα πλεονεκτήματα: Σταθερότητα στη Βουλή, ευρεία πολιτική νομιμοποίηση και κυρίως ισχυρή εκλογική βάση ενόψει του 2028. Η υλοποίηση όμως αυτού του σεναρίου προσκρούει σε σοβαρά εμπόδια, με κυριότερο τη στάση του ΔΗΣΥ, ο οποίος μέχρι σήμερα απορρίπτει σταθερά κάθε ενδεχόμενο συμμετοχής στην κυβέρνηση.
Ωστόσο, εδώ αναδεικνύεται και το βασικό δίλημμα του Προέδρου για το πώς μπορεί να αξιοποιήσει εκλογικά τη δυναμική του ΕΛΑΜ χωρίς να «λερωθεί» πολιτικά από μια στενή συνεργασία μαζί του. Η απάντηση βρίσκεται κυρίως στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ένταξη ή η παραμονή του στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διεθνή του εικόνα και επιρροή. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», οι προειδοποιήσεις από τον πρόεδρο του ΕΛΚ, Μάνφρεντ Βέμπερ, ότι η συνέχιση της εντύπωσης πως το ΕΛΑΜ είναι ο στενότερος συνομιλητής του Χριστοδουλίδη, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα και θα καταστήσει αδύνατη τη συνέχιση της αποδοχής του στους κόλπους της ευρωπαϊκής Κεντροδεξιάς. Προφανώς εδώ ο ρόλος του ΔΗΣΥ ήταν και είναι σημαντικός στη λογική δημιουργίας πίεσης προς τον Πρόεδρο.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο Χριστοδουλίδης κινδυνεύει να βρεθεί πολιτικά απομονωμένος σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή να εξωθηθεί προς πιο λαϊκίστικες και περιθωριακές πολιτικές ομάδες. Για έναν Πρόεδρο που επενδύει στην εικόνα του αξιόπιστου Ευρωπαίου ηγέτη, όπως ο ίδιος θέλει να παρουσιάσει τον εαυτό του, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα είναι άκρως αρνητικό. Αυτή είναι και η ανησυχία του Νίκου Χριστοδουλίδη τη δεδομένη στιγμή.
Νέα απόπειρα
Επανερχόμενοι στην τακτική Χριστοδουλίδη θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η προσπάθεια επαναπροσέγγισης με τον ΔΗΣΥ δεν είναι νέα. Ήδη από το 2023, μετά τις προεδρικές εκλογές και τον αποκλεισμό του Αβέρωφ Νεοφύτου από τον πρώτο γύρο, ο Χριστοδουλίδης είχε απευθύνει δημόσιο κάλεσμα για συμμετοχή του κόμματος στην κυβέρνηση. Η απάντηση της ηγεσίας, υπό την Αννίτα Δημητρίου, ήταν αρνητική και κατηγορηματική.
Ακολούθησαν και άλλες προσπάθειες, τόσο μέσω παρασκηνιακών επαφών, όσο και με αφορμή τον ανασχηματισμό τον προηγούμενο χρόνο, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Σήμερα, ο Πρόεδρος φαίνεται να ετοιμάζει μια «ύστατη» κίνηση μετά τις βουλευτικές εκλογές. Αυτή τη φορά, όμως, η προσέγγισή του δεν βασίζεται μόνο σε πολιτικά επιχειρήματα αλλά και σε εκλογικούς υπολογισμούς.
Υπολογισμοί συμφερόντων
Συγκεκριμένα, ποντάρει σε ένα ενδεχόμενο αρνητικό αποτέλεσμα για τον ΔΗΣΥ. Εάν το κόμμα υποχωρήσει σημαντικά –ιδιαίτερα αν πέσει κάτω από το ψυχολογικό όριο του 23%– τότε ενδέχεται να προκληθούν εσωτερικές αναταράξεις, ακόμη και αμφισβήτηση της ηγεσίας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο Χριστοδουλίδης εκτιμά ότι θα δημιουργηθούν πιο ευνοϊκές συνθήκες για να πιεστεί το κόμμα να συμμετάσχει ή να συρθεί σε ένα κυβερνητικό σχήμα, ως μέσο ανάκτησης της πολιτικής του ισχύος.
Ήδη, σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν γίνει προσεγγίσεις προς συγκεκριμένα στελέχη του ΔΗΣΥ για την περίπτωση συμμετοχής τους σε μια μελλοντική κυβέρνηση.
Οι πρόθυμοι δεν αρκούν
Οι πληροφορίες που κατέχει ο «Π» είναι πως υπάρχουν ήδη πρόσωπα που δεν απορρίπτουν μια τέτοια προοπτική για να βρεθούν στη διακυβέρνηση, έστω και αν αυτό δεν συντελεστεί με την επίσημη συμμετοχή του ΔΗΣΥ. Ωστόσο, η ανταπόκριση παραμένει περιορισμένη και δεν δημιουργεί δυναμική, καθώς η εσωκομματική πλειοψηφία εξακολουθεί να είναι κάθετα αρνητική για οποιαδήποτε σενάριο συμμετοχής στο κυβερνητικό σχήμα του Χριστοδουλίδη. Περίπου το 65% του κόμματος φαίνεται να βρίσκεται απέναντι στον Χριστοδουλίδη, ενώ ένα 30% διατηρεί πιο θετική στάση. Ένα ποσοστό το οποίο αντανακλάται και σε μια ειδική σημερινή έρευνα του «Π» αναφορικά με την απόδοση δέκα προσωπικοτήτων σε σχέση με την προοπτική των προεδρικών εκλογών (βλέπε σελ. 6-7).
Με βάση αυτό το σκεπτικό από τη μία, αν ο ΔΗΣΥ καταφέρει να διατηρήσει μια ισχυρή εκλογική επίδοση θα ενισχυθεί η γραμμή της αυτονομίας και θα δυσκολέψει περαιτέρω οποιαδήποτε συνεργασία. Από την άλλη, αν το κόμμα υποχωρήσει, μπορεί να οδηγηθεί σε εσωτερική κρίση ή ακόμη και διάσπαση, κάτι που θα δημιουργούσε ένα ασταθές και απρόβλεπτο πολιτικό περιβάλλον και θα αποκτούσε άλλη δυναμική η συμμετοχή σε ένα κυβερνητικό σχήμα το οποίο ο Νίκος Χριστοδουλίδης είναι έτοιμος όσο ποτέ να συνθέσει μετά τις εκλογές.
Κοινοβουλευτική εξίσωση
Πέραν των προεδρικών φιλοδοξιών, ο Πρόεδρος καλείται να διαχειριστεί και την άμεση πρόκληση της διακυβέρνησης. Οι εκτιμήσεις για τη σύνθεση της νέας Βουλής δείχνουν ότι ενδέχεται να προκύψει ένα ισχυρό αντιπολιτευτικό μπλοκ, το οποίο θα δυσκολεύει την ψήφιση κυβερνητικών νομοσχεδίων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεργασία με τον ΔΗΣΥ αποκτά και πρακτική διάσταση. Δεν πρόκειται μόνο για μια στρατηγική επιλογή ενόψει του 2028, αλλά και για μια ανάγκη που σχετίζεται με την καθημερινή λειτουργία της κυβέρνησης. Η εξασφάλιση κοινοβουλευτικής στήριξης είναι κρίσιμη για την υλοποίηση του κυβερνητικού προγράμματος και τη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας.
Σενάρια επόμενης μέρας
Η νύχτα των βουλευτικών εκλογών αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής για όλες τις πλευρές. Αν ο ΔΗΣΥ καταφέρει να διατηρήσει ένα ποσοστό άνω του 23%, θα ενισχυθεί η υφιστάμενη ηγεσία και η γραμμή της αντιπολίτευσης, καθιστώντας δύσκολη οποιαδήποτε προσέγγιση.
Αντίθετα, ένα χαμηλότερο ποσοστό ή η απώλεια της πρωτιάς θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για εσωτερικές αλλαγές και επαναπροσδιορισμό της στρατηγικής του κόμματος. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο Χριστοδουλίδης θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει τη συγκυρία για να προωθήσει τη συνεργασία.
Η επιδίωξη του Νίκου Χριστοδουλίδη να φέρει τον ΔΗΣΥ στην κυβέρνηση δεν είναι μια απλή πολιτική επιλογή, αλλά μια αναγκαιότητα που προκύπτει από τη σύγκλιση εσωτερικών και εξωτερικών πιέσεων. Η ανάγκη αποφυγής της ταύτισης με το ΕΛΑΜ, η διατήρηση των σχέσεων με το ΕΛΚ και η εξασφάλιση κοινοβουλευτικής σταθερότητας, καθιστούν τη συνεργασία με τον ΔΗΣΥ σχεδόν μονόδρομο. Βάσει επομένως των συνθηκών που θα δημιουργηθούν μετά τις βουλευτικές, ο Χριστοδουλίδης μπορεί εκ νέου και για μια ακόμη φορά να «χτυπήσει την πόρτα» της Πινδάρου.
