Στα έγκατα του πιο επικίνδυνου πυρηνικού σημείου στον πλανήτη, εκεί όπου το φως δεν φτάνει και η ακτινοβολία παραμένει μια διαρκής απειλή, ένας άνθρωπος συνεχίζει να κατεβαίνει συστηματικά, μεθοδικά και με πλήρη επίγνωση του ραδιενεργού κινδύνου.
Σαράντα χρόνια μετά την έκρηξη του αντιδραστήρα 4 στο Τσερνόμπιλ, η παρακολούθηση της κατάστασης στο εσωτερικό του παραμένει κρίσιμη για την παγκόσμια πυρηνική ασφάλεια. Και αυτό το έργο έχει σήμερα αναλάβει ο Ανατόλι Ντοροσένκο, ένας νεαρός επιστήμονας που, σύμφωνα με συναδέλφους του, εκτελεί «ίσως την πιο επικίνδυνη δουλειά στον κόσμο».
Το εσωτερικό του κατεστραμμένου αντιδραστήρα αποτελεί ένα περιβάλλον σχεδόν εχθρικό προς κάθε μορφή ζωής. Τα ερείπια - κυρίως και πρωτίστως το γνωστό «Πόδι του Ελέφαντα», δηλαδή η εξαιρετικά επικίνδυνη μάζα τοξικού υλικού που σχηματίστηκε στον απόηχο της πυρηνικής καταστροφής του 1986 - δεν είναι μόνο δομικά ασταθή, αλλά και έντονα ραδιενεργά, καλυμμένα από το παλιό τσιμεντένιο σαρκοφάγο που κατασκευάστηκε βιαστικά μετά το ατύχημα και περικλείονται πλέον από το Νέο Ασφαλές Περίβλημα του 2016.
Σε αυτό το σκοτεινό και επικίνδυνο σύμπλεγμα εγκαταστάσεων, ο Ντοροσένκο εισέρχεται τακτικά -τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα- φτάνοντας σε απόσταση έως και οκτώ μέτρων από τον πυρήνα του αντιδραστήρα, προκειμένου να συλλέξει δεδομένα και δείγματα.
«Πρέπει να αποδεχτείς την αναγκαιότητα»
«Δεν είναι τόσο τρομακτικό όσο φαντάζεται κάποιος», λέει ο ίδιος μιλώντας στον δημοσιογράφο του New Scientist με μια ψυχραιμία που μοιάζει σχεδόν παράδοξη. «Προετοιμαζόμουν για αυτό για πολύ καιρό. Πρέπει απλώς να βρίσκεσαι στη σωστή ψυχική κατάσταση και ταυτόχρονα να αποδεχτείς την αναγκαιότητα». Περιγράφοντας την εμπειρία, την παρομοιάζει με ακραίες ανθρώπινες δοκιμασίες: «Είναι ένα παράξενο συναίσθημα. Ίσως μοιάζει με την κατάκτηση του Έβερεστ, την πτήση στο Διάστημα ή την εξερεύνηση του βυθού. Υπάρχει πάντα μια δόση αδρεναλίνης».
Κάθε αποστολή μέσα στον αντιδραστήρα είναι αυστηρά σχεδιασμένη και χρονικά περιορισμένη. Ο χρόνος παραμονής είναι κρίσιμος παράγοντας, καθώς η έκθεση στην ακτινοβολία αυξάνεται δραματικά ακόμη και μέσα σε λίγα λεπτά. «Πρέπει να ξέρεις ακριβώς τι θα κάνεις και πού θα πας», εξηγεί. «Και να ελέγχεις τον εαυτό σου».
Η επίγνωση του περιβάλλοντος είναι επίσης... σχεδόν θέσφατη και απόλυτη. «Πρέπει να ξέρεις ότι τα πάντα είναι μολυσμένα», λέει. «Αν αγγίξεις κάτι, πρέπει να γνωρίζεις τι είναι, γιατί δεν θέλεις να μολύνεις τον εαυτό σου ή τον εξοπλισμό σου». Η περιέργεια, αν και φυσική, δεν έχει θέση εκεί. «Θέλεις να δεις πράγματα, αλλά δεν είναι εκδρομή. Είναι δουλειά».
Ο εξοπλισμός του προσαρμόζεται ανάλογα με τον βαθμό επικινδυνότητας. Σε λιγότερο επιβαρυμένες περιοχές αρκούνται σε βασικά μέσα προστασίας, όπως γάντια, καπέλο και αναπνευστήρα. Σε πιο επικίνδυνα σημεία, προστίθενται ολόσωμες στολές και επιπλέον στρώσεις πολυαιθυλενίου, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται και μολύβδινα προστατευτικά. Ωστόσο, το βάρος και η ακαμψία αυτών των στολών καθιστούν την κίνηση σε στενούς, κατεστραμμένους διαδρόμους εξαιρετικά δύσκολη.
Οι συνθήκες παραμένουν απρόβλεπτες
Οι συνθήκες στο εσωτερικό του αντιδραστήρα παραμένουν απρόβλεπτες. Οι επιστήμονες έρχονται αντιμέτωποι με σωλήνες γεμάτους ραδιενεργό νερό, με τμήματα corium – ενός υλικού που δημιουργήθηκε από τη σύντηξη πυρηνικού καυσίμου, μετάλλων και σκυροδέματος σε θερμοκρασίες άνω των 2.500 βαθμών Κελσίου – και με διαδρομές που αλλάζουν συνεχώς λόγω φθοράς. Τα πρώτα συνεργεία που μπήκαν μετά την καταστροφή είχαν δώσει ονόματα σε αυτά τα αλλόκοτα μορφώματα: εκτός από «το πόδι του ελέφαντα», είχαμε επίσης «το σπίτι της γάτας» και η «δοκός του μαμούθ».
Ένας από τους πιο επικίνδυνους παράγοντες, όπως παραδέχεται, είναι η λεγόμενη «Ελένα», μια τεράστια μεταλλική πόρτα σε σχήμα αρχαίας ασπίδας βάρους 2.200 τόνων που εκτοξεύθηκε από την έκρηξη και σήμερα ισορροπεί επικίνδυνα πάνω σε ερείπια. Η πιθανή κατάρρευσή της θα μπορούσε να προκαλέσει νέα διασπορά ραδιενεργής ύλης.
Παράλληλα, οι επιστήμονες παρακολουθούν φαινόμενα που παραπέμπουν σε υπολείμματα πυρηνικής δραστηριότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, καταγράφονται αυξήσεις στη ροή νετρονίων, ένα φαινόμενο που σχετίζεται με τη διάσπαση των πυρηνικών υλικών που παραμένουν διασκορπισμένα στον αντιδραστήρα. Η παρουσία νερού παίζει κρίσιμο ρόλο, καθώς επιβραδύνει τα νετρόνια και μειώνει την πιθανότητα αλυσιδωτών αντιδράσεων. Με τη μείωση της υγρασίας στο εσωτερικό, λόγω του νέου περιβλήματος, οι επιστήμονες ανησυχούν για πιθανές αυξήσεις της δραστηριότητας.
Κάπως έτσι, η δουλειά του Ντοροσένκο αποκτά ιδιαίτερη σημασία ειδικά σήμερα. Οι μετρήσεις που πραγματοποιεί επιτρέπουν στους επιστήμονες να κατανοήσουν τις εξελίξεις και να προλάβουν πιθανούς κινδύνους. «Η βασική μας προστασία είναι η γνώση, όχι οι στολές που φοράμε», σημειώνει η ερευνήτρια Ολένα Παρενιούκ. Η ίδια τονίζει τη σημασία της εμπειρίας και της ακρίβειας στις μετρήσεις, σε έναν τομέα όπου οι ειδικευμένοι νέοι επιστήμονες είναι περιορισμένοι.
Παρά την αυστηρή τήρηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας, η εργασία αυτή δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί ασφαλής. Ο ίδιος ο Ντοροσένκο το αναγνωρίζει χωρίς περιστροφές. «Ξέρω τους κινδύνους», λέει. «Και ανησυχώ για την υγεία μου, γιατί αν δεν ανησυχώ, μπορεί να κάνω λάθη». Η αβεβαιότητα για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις είναι δεδομένη. «Δεν ξέρω αν θα έχω προβλήματα στο μέλλον, αλλά ξέρω ότι αν ακολουθώ τα μέτρα προστασίας, μπορώ να μειώσω τον κίνδυνο».
Πηγή: iefimerida.gr
