Του Νικόλα Ξενοφώντος
Ο Γκουτέρες, μετά την τελευταία συνάντηση Χριστοδουλίδη-Ερχιουρμάν στις 8 Μαΐου, φαίνεται να τοποθετεί τη νέα πρωτοβουλία για το Κυπριακό μετά τις βουλευτικές εκλογές και μετά την ολοκλήρωση της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Και αυτό διότι το Κυπριακό δεν κινείται σε πολιτικό κενό.
Στην τελευταία συνάντηση Χριστοδουλίδη-Ερχιουρμάν, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν σε ορισμένα χαμηλής πολιτικής έντασης ΜΟΕ, όπως η διαμόρφωση πλαισίου για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, η προετοιμασία πλαισίου για τη διεξαγωγή θρησκευτικών λειτουργιών, η αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού, αλλά και η σύσταση νέας υποεπιτροπής στο πλαίσιο της Τεχνικής Επιτροπής Οικονομικών και Εμπορικών Θεμάτων.
Αυτά φυσικά δεν πρέπει να υποτιμώνται, αλλά δεν έχουν ουσιαστική βαρύτητα ως προς τον παράγοντα Τουρκία. Ο Χριστοδουλίδης αμέσως μετά τη συνάντηση αναφέρθηκε σε «άτυπη διευρυμένη διάσκεψη εντός του καλοκαιριού». Ο ίδιος δηλώνει έτοιμος.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι γιατί η Τουρκία να εμπλακεί ουσιαστικά σε μια τέτοια διαδικασία. Την ίδια στιγμή, ούτε η τουρκοκυπριακή πλευρά δηλώνει έτοιμη για άμεση μετάβαση σε νέα διάσκεψη, επιμένοντας σε μια διαδικασία βήμα προς βήμα.
Η απάντηση Ερντογάν στον Γκουτέρες
Όταν συναντήθηκαν ο Ερντογάν και ο Γκουτέρες, ο τελευταίος ζήτησε τη βοήθεια του Τούρκου Προέδρου στο Κυπριακό. Όμως ο Ερντογάν είπε στον ΓΓ πως έχει καταβάλει μεγάλες προσπάθειες χωρίς να υπάρχει αποτέλεσμα σημειώνοντας, πως αλλού είναι το πρόβλημα — και όχι στον ίδιο — υπονοώντας την ελληνοκυπριακή πλευρά. Καταλήγοντας, άφησε το ελεύθερο στον Γκουτέρες να κάνει ότι νομίζει.
Κι έτσι ο Γκουτέρες, με την τεράστια ιώβια υπομονή του προσπαθεί να παραδώσει κάτι στον επόμενο ΓΓ, αλλά γιατί να ζητήσει τη βοήθεια του Ερντογάν από τη στιγμή που η Τουρκία κινείται προς δύο κράτη; Σχήμα οξύμωρο δεν βρίσκεις;
Ο Ερντογάν δεν χρειαζόταν να πιστεύει ιδεολογικά στα δύο κράτη για να τα προβάλλει. Του αρκούσε ότι αυτή η ρητορική τον εξυπηρετούσε όσο η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν έδινε λόγο στην Τουρκία να επιστρέψει σοβαρά σε ομοσπονδιακό πλαίσιο.
Ο Χριστοδουλίδης
Ο Χριστοδουλίδης έχει αναφέρει πως η Τουρκία θα κινηθεί μόνο όταν τα συμφέροντα της λύσης είναι περισσότερα από της μη λύσης. Όμως όχι μόνο δεν προσφέρει κάτι που να δελεάζει την Τουρκία — όπως ένα πακέτο αναβαθμισμένης τελωνειακής ένωσης, φυσικού αερίου με αγωγό προς την Τουρκία, SAFE κτλ— αλλά προσπαθεί να καταστρέψει με τις άτσαλες κινήσεις του οτιδήποτε θετικό υπάρχει στο Κυπριακό.
Όχι μόνο δεν προσπαθούμε να αξιοποιήσουμε τα ενεργειακά διά μέσου της Τουρκίας για να έχει λόγο να αποχωρήσει από τα εδάφη μας, αλλά προσπαθούμε να τα εξαλείψουμε ως Κυπριακή Δημοκρατία με μία εμπορική συμφωνία προς την Αίγυπτο, παρακάμπτοντας και τους Τουρκοκυπρίους.
Όμως δεν έφτανε αυτό, συνεχίζουμε την κριτική προς τα ΗΕ, και δεν συνδέουμε καθόλου την Κυπριακή προεδρία με το εθνικό ζήτημα. Παρά μόνο με τα ενεργειακά. Όμως τα ενεργειακά προχώρησαν χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των τουρκοκυπρίων και όχι προς την Τουρκία. Μα τι ακριβώς προσπαθεί να κάνει ο πρόεδρος μας; Να στείλει μήνυμα στην Τουρκία; Να της πει τι;
Τα παρασκήνια…
Μετά τη συνάντηση λοιπόν Χριστοδουλίδη-Ερχιουρμάν και τη συμφωνία τεσσάρων χαμηλής πολιτικής έντασης ΜΟΕ, ο Χριστοδουλίδης δεν μίλησε μόνο για "καλοκαιρινή διευρυμένη διάσκεψη", αλλά και για σχέδιο λύσης του Κυπριακού πριν το τέλος του 2026. Ο ίδιος φαίνεται να στηρίζει την αισιοδοξία του στη νέα κινητικότητα που προέκυψε μετά τη συνάντηση Γκουτέρες–Ερντογάν, στη στήριξη της ΕΕ και στις επαφές με την απεσταλμένη του ΓΓ.
Ο Πρόεδρος μίλησε για παρασκηνιακές διεργασίες που ξεκίνησαν μετά τη συνάντηση Γκουτέρες–Ερντογάν, διευκρινίζοντας όμως ότι ο ίδιος δεν έχει συναντηθεί με τον Τούρκο Πρόεδρο. Αυτό από μόνο του δεν είναι παράδοξο· η διπλωματία συχνά κινείται μέσω τρίτων. Το ερώτημα είναι άλλο: αν η διαδικασία χρειάζεται χαμηλούς τόνους, γιατί η Λευκωσία τη μετατρέπει δημόσια σε προσδοκία σχεδίου λύσης πριν ακόμη φανεί αν υπάρχει κοινό έδαφος με την τουρκοκυπριακή πλευρά και την Τουρκία;
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο ήδη δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση διά του νέου ψηφίσματος του ΕΚ για το Κυπριακό, το οποίο, ενώ καταδικάζει την τουρκική στάση σε κρίσιμα ζητήματα, ταυτόχρονα αναγνωρίζει την ανάγκη συνεργασίας με την Τουρκία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η Λευκωσία όμως δεν φαίνεται να το κάνει αυτό. Αντί να χρησιμοποιήσει την ευρωπαϊκή συζήτηση ως μοχλό λύσης, τη χρησιμοποιεί κυρίως ως πεδίο προβολής της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το ίδιο συμβαίνει και με τα ενεργειακά. Αν η Τουρκία κρατά το κλειδί, τότε το φυσικό αέριο είναι ένα από τα λίγα πρακτικά εργαλεία που θα μπορούσαν να αλλάξουν τον υπολογισμό της. Αν όμως αυτό το εργαλείο αποσυνδεθεί από τη λύση και κλειδώσει σε διαδρομή που παρακάμπτει την Τουρκία και τους Τουρκοκυπρίους, τότε η Λευκωσία δεν αυξάνει την αξία της λύσης. Τη μειώνει.
Η πρωτοβουλία Γκουτέρες δεν χρειάζεται μόνο κίνητρα προς την Τουρκία. Χρειάζεται και κλίμα εμπιστοσύνης με την τουρκοκυπριακή πλευρά και τον ΟΗΕ.
Η νέα πρωτοβουλία Γκουτέρες, λοιπόν, δεν θα κριθεί από το αν ο Χριστοδουλίδης δηλώνει έτοιμος για διάσκεψη. Θα κριθεί από το αν η Λευκωσία μπορεί να δημιουργήσει τους όρους που θα κάνουν μια διάσκεψη ουσιαστική.
Αν η Τουρκία κρατά το κλειδί, όπως παραδέχεται ο ίδιος ο Πρόεδρος, τότε η πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας οφείλει να απαντά σε ένα απλό ερώτημα: τι κάνει ώστε η λύση να συμφέρει περισσότερο από τη μη λύση;
Μέχρι στιγμής, η απάντηση δεν είναι πειστική. Η Λευκωσία δεν συγκροτεί ευρωπαϊκό πακέτο κινήτρων, δεν μετατρέπει τα ενεργειακά σε κοινό εργαλείο λύσης, δεν καλλιεργεί επαρκώς εμπιστοσύνη με την τουρκοκυπριακή πλευρά και δεν προστατεύει το θετικό κλίμα που χρειάζεται ο ΟΗΕ για να κινηθεί.
Ο Γκουτέρες μπορεί να ανοίξει ένα παράθυρο. Η Τουρκία μπορεί να υπολογίσει συμφέροντα. Η Ευρώπη μπορεί να προσφέρει πλαίσιο. Όμως η Λευκωσία πρέπει να έχει στρατηγική.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα. Το εμπόδιο Χριστοδουλίδη δεν είναι ότι δεν μιλά για λύση. Είναι ότι μιλά για λύση χωρίς να κάνει τη λύση πιο πιθανή. Χωρίς να την κάνει πιο συμφέρουσα. Χωρίς να την κάνει πιο αξιόπιστη.
Αν η νέα πρωτοβουλία Γκουτέρες χαθεί, δεν θα φταίει μόνο η Τουρκία. Θα φταίει και η Λευκωσία που είδε το παράθυρο να ανοίγει και αντί να το γεμίσει με στρατηγική, το αντιμετώπισε ως ακόμη μία ευκαιρία επικοινωνιακής διαχείρισης.
