Ο προεκλογικός μπαίνει στην τελευταία του βδομάδα. Ουσιαστική συζήτηση δεν έγινε για κανένα από τα μεγάλα θέματα που απασχολούν την κοινωνία. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Από το 2004, που η δική μας πλευρά απέρριψε το σχέδιο λύσης που προτάθηκε από τον ΓΓ του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, το Κυπριακό έπαψε να απασχολεί τα κόμματα και τους πολίτες. Η προσοχή στράφηκε σε άλλα θέματα όπως τη διαφθορά, τη Δικαιοσύνη, το κράτος δικαίου, την ακρίβεια, το κυκλοφοριακό και άλλα. Όλα όμως αυτά, τα όντως σοβαρά προβλήματα, συζητούνται στη βάση της κυρίαρχης ιδεολογίας ενός παράλογου λαϊκίστικου ωφελισμού. Κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα της κυρίαρχης ιδεολογίας είναι ο παραλογισμός.
Γενικευμένη δυστυχία
Ως κοινωνία βυθιστήκαμε εδώ και χρόνια σε μια περίοδο γενικευμένης δυστυχίας, επειδή ζήσαμε για μεγάλο διάστημα ακολουθώντας παράλογες αρχές. Για να μην μετατραπεί το κείμενο σε φιλοσοφικό δοκίμιο, θα δώσω ένα-δύο παραδείγματα. Επί Προεδρίας Νίκου Αναστασιάδη, υπήρξαν μια σειρά από κυβερνητικές αποφάσεις ή άλλες δραστηριότητες που εύκολα ο μέσος πολίτης μπορούσε να τις εκλάβει ως πράξεις διαφθοράς ή ανάρμοστης συμπεριφοράς. Τα περισσότερα στελέχη της ηγεσίας του Δημοκρατικού Συναγερμού –υπήρχαν βεβαίως και ελάχιστες εξαιρέσεις– στις κατ’ ιδίαν συνομιλίες τους εξέφραζαν τη δυσφορία τους για τις αποφάσεις ή δραστηριότητες αυτές.
Η σιωπή των στελεχών
Όμως όλοι σιωπούσαν. Κανένας δεν βγήκε δημόσια να εκφράσει τη διαφωνία του. Μπορώ να προσθέσω δεκάδες άλλα παρόμοια περιστατικά με άλλους Προέδρους της Δημοκρατίας και τις αντίστοιχες συμπεριφορές από τις ηγεσίες των κομμάτων που τους υποστήριζαν. Αν ως κοινωνία δεν ακολουθούσαμε παράλογες αρχές, αν ο λαϊκίστικος ωφελιμισμός δεν κυριαρχούσε στις σκέψεις μας, πολλά στελέχη της ηγεσίας του Δημοκρατικού Συναγερμού αλλά και των άλλων κομμάτω θα αντιδρούσαν όπως αντιδρούν σήμερα πολλοί υπουργοί και βουλευτές του Εργατικού Κόμματος της Αγγλίας. Καλούν τον Πρωθυπουργό τους να παραιτηθεί για δραστηριότητες επιλήψιμες μεν αλλά πολύ πιο χαμηλά στην κλίμακα της ανηθικότητας από εκείνες που καταλογίστηκαν στον δικό μας Πρόεδρο.
Κανόνες συμβίωση
Στο θέμα της πολυνομίας ίσως η Κύπρος να κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη. Στο θέμα των κανόνων κοινωνικής συμβίωσης είμαστε σίγουρα στις τελευταίες θέσεις. Δεν υπάρχει κοινωνία ευδαιμονίας χωρίς κανόνες. Η επιτακτική όμως ανάγκη για αλλαγή αντιλήψεων σκοντάφτει πρώτα επάνω σε κυρίαρχες ιδεολογίες και ύστερα επάνω στον παραλογισμό.
Κακός αριστερός
Όταν κατηγορήθηκε πριν χρόνια στέλεχος της Αριστεράς στη γνωστή υπόθεση της Δρομολαξιάς θυμούμαι γνωστό «παράγο» του ΔΗΣΥ να φωνάζει το όνομά του στην καφετέρια του δικαστηρίου και να λέει «εν’ αριστερός, είντα΄ν΄ που περιμένεις;». Τι σημαίνει αυτή η πρόταση; Σημαίνει ότι ο αριστερός είναι κάποιος που εμπλέκεται σε σκάνδαλα.
Κακός δεξιός
Όταν πρόσφατα ο δήμαρχος Πάφου κατηγορήθηκε για βιασμό, πολλές αναρτήσεις στα ΜΚΔ έγραφαν ότι «δεν είναι ο πρώτος δεξιός που κατηγορείται για βία κατά των γυναικών». Τέτοιες κραυγαλέες υπεραπλουστεύσεις είναι ενδεικτικές της ασυναρτησίας της εποχής. Μεγάλα τμήματα της κοινωνίας θεωρούν ως δεδομένο ότι οι αριστεροί δεν είναι καλοί άνθρωποι που ακολουθούν υψηλές ηθικές αρχές στη ζωή τους, ενώ αντίστροφα οι δεξιοί είναι γενικώς καλοί και ηθικοί άνθρωποι, και εξίσου άλλα μεγάλα τμήματα θεωρούν ότι οι δεξιοί είναι κακοί άνθρωποι με χαμηλή ηθική ποιότητα που βιάζουν και κακοποιούν γυναίκες, ενώ οι αριστεροί δεν κάνουν τέτοια πράγματα, αφού είναι ηθικοί και γενικώς καλής ποιότητας άνθρωποι.
Καλός και κακός
Ένα σημαντικό ποσοστό της κοινωνίας μας καταδικάζει μετά βδελυγμίας τις βαρβαρότητες του Ισραήλ σε Γάζα, Λίβανο και Ιράν αλλά δικαιολογεί παθιασμένα τις αντίστοιχες βαρβαρότητες του Πούτιν στην Ουκρανία. Θεωρεί υπεύθυνο για τα κακά της ανθρωπότητας τον καπιταλισμό αλλά μόνο αυτόν της Δύσης. Ο καπιταλισμός στη Ρωσία και την Κίνα είναι μια χαρά. Μα, όπως μας δείχνει η λογική, η διάκριση Αριστεράς και Δεξιάς απηχεί την οικονομική διαφωνία δύο σχολών σκέψης σε σχέση με τον τρόπο παραγωγής των αγαθών. Δεν απηχεί καμία διαφορά ηθικής ποιότητας. Δεν είναι γενικώς καλό από μόνο του να είσαι αριστερός, όπως δεν είναι γενικώς καλό από μόνο του να είσαι δεξιός. Σκοπός του κεφαλαίου τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Ρωσία είναι το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος. Πολλοί απ’ όσους διατυπώνουν μεγαλοφώνως τέτοιες θέσεις δεν έχουν σκεφθεί το νόημά τους. Εάν επικρατούσε η λογική δεν θα λέγονταν τέτοια πράγματα. Μπορούν και λέγονται επειδή έχουμε πάρει μαζικά διαζύγιο από τη λογική κι επειδή απηχούν την κυρίαρχη ιδεολογία.
Η λογοδοσία
Αναφέρθηκα πιο πάνω στην ανυπαρξία κανόνων κοινωνικής συμβίωσης. Αυτοί θα πρέπει να στηρίζονται στη γενική αρχή της λογοδοσίας. Αυτή η θεμελιώδης αρχή, που αποτελούσε το θεμέλιο της αρχαίας δημοκρατίας, είναι ουσιαστικά εξαφανισμένη από τον δημόσιο χώρο. Σε φυσιολογικές συνθήκες, καθένας που ασκεί εξουσία στο όνομα του λαού είναι υποχρεωμένος να λογοδοτεί, να δίνει λογαριασμό, να δίνει αναφορά για τον τρόπο με τον οποίον ασκεί αυτή την εξουσία. Αυτή η λογοδοσία είναι πρώτιστα λογοδοσία ενεργειών και δεσμεύσεων. Που περιλαμβάνουν και την υποχρέωση της παροχής ικανοποιητικών εξηγήσεων για τη σιωπή εκεί που έπρεπε να είχε μιλήσει. Η άσκηση εξουσίας χωρίς λογοδοσία, χωρίς την τήρηση του αρχαίου λόγον δίδωμι, είναι αυταρχισμός.
Πρόεδρος-φεουδάρχης
Γι’ αυτό και η επέκταση αυτής της αντίληψης έθρεψε τη γιγάντωση του ημιφεουδαρχικού συστήματος, όπου ο Πρόεδρος ως φεουδάρχης δεν είναι υπόλογος στους υπηκόους του, και όπου οι βουλευτές και κομματικοί παράγοντες ασκούν εξωθεσμική πίεση για την εξυπηρέτηση κομματικών και προσωπικών συμφερόντων. Η θεσμοθέτηση της λογοδοσίας σε κάθε βαθμίδα εξουσίας ευνοεί την απαγκίστρωση από την κομματοκρατία, διευκολύνει τον περιορισμό των εξωθεσμικών παρεμβάσεων, ισχυροποιεί τη νομιμότητα.
Η αποχή
Πολλοί από την έλλειψη λογοδοσίας και για πολλούς άλλους λόγους, όπως η εντύπωση ότι τα πράγματα γίνονται συνεχώς χειρότερα, σκέφτονται να μην πάνε στις κάλπες. Τους υπενθυμίζω ότι ο Ευριπίδης και ο Αριστοφάνης ζουν την ίδια εποχή στην ίδια πόλη. Ωστόσο ο ένας γράφει τραγωδίες, ο άλλος κωμωδίες. Η ζωή είναι τόσο μαύρη όσο θέλουμε να τη δούμε. Όλα καθορίζονται από τον τρόπο με τον οποίον επιλέγουμε να προσεγγίσουμε την πραγματικότητα. Ας πας στις κάλπες και επιλέξεις τους καλύτερους. Και ευτυχώς υπάρχουν τέτοιοι. Δεν είναι όλοι οι ίδιοι. Υπάρχει ελπίδα να βγει κάτι καλύτερο. Αν δεν πας το βέβαιο είναι ότι τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα. Διάλεξε!
