Οι εξελίξεις γύρω από τη σύγκρουση με το Ιράν δεν επιτρέπουν εύκολες απαντήσεις ούτε απλοϊκές τοποθετήσεις. Ζούμε σε μια περίοδο όπου η ασφάλεια επανέρχεται δυναμικά στο επίκεντρο, αλλά ταυτόχρονα δοκιμάζεται η ίδια η έννοια της διεθνούς νομιμότητας. Και ακριβώς σε αυτή τη λεπτή ισορροπία, η Ευρώπη καλείται να τοποθετηθεί, όχι μόνο ως σύμμαχος, αλλά ως φορέας αρχών.
Είναι δεδομένο ότι υπάρχουν καθεστώτα και συμπεριφορές που προκαλούν αστάθεια. Είναι εξίσου δεδομένο όμως ότι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να απαντήσουμε σε αυτές τις προκλήσεις καθορίζει το μέλλον του ίδιου του διεθνούς συστήματος. Ένας πόλεμος που ξεκινά με συγκεκριμένους στόχους μπορεί εύκολα να αποκτήσει απρόβλεπτες διαστάσεις, να επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία, να διαταράξει ενεργειακές ισορροπίες και να δημιουργήσει αλυσιδωτές συνέπειες που ξεπερνούν κάθε αρχικό σχεδιασμό.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η "έκκληση-αίτημα" του Donald Trump προς τις ευρωπαϊκές χώρες για συμμετοχή στην ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ δεν είναι μια απλή διπλωματική κίνηση. Είναι μία δοκιμασία για το τι σημαίνει συμμαχία, για το πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις και για το αν η συμμετοχή προϋποθέτει ουσιαστική συνδιαμόρφωση ή απλώς εκ των υστέρων συμμόρφωση.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ζωτικής σημασίας πέρασμα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την ενεργειακή ασφάλεια. Η σταθερότητά τους αφορά όλους. Όμως η ευθύνη δεν μπορεί να αποσυνδέεται από τη νομιμότητα. Η Ευρώπη, επιλέγοντας να μην κινηθεί αυτόματα, υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες. Ότι οι συμμαχίες δεν λειτουργούν ως μηχανισμοί επικύρωσης, αλλά ως πεδία κοινής ευθύνης και κοινής απόφασης.
Η στάση αυτή δεν είναι αδυναμία. Είναι συνειδητή προσήλωση σε μια αρχή που συχνά δοκιμάζεται, δηλαδή ότι η ισχύς για να είναι βιώσιμη οφείλει να συνοδεύεται από νομιμοποίηση.
Ότι η επίκληση της ανάγκης δεν αρκεί όταν απουσιάζει η διαδικασία που καθιστά την ανάγκη κοινά αποδεκτή. Σε διαφορετική περίπτωση, η συνεργασία χάνει το περιεχόμενό της και η σχέση μετατρέπεται σε ανισόρροπη.
Για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος , η επιμονή στο διεθνές δίκαιο δεν είναι θεωρητική επιλογή. Είναι όρος ασφάλειας. Σε έναν κόσμο όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται, οι κανόνες αποτελούν το μόνο σταθερό σημείο αναφοράς. Χωρίς αυτούς ,η διεθνής τάξη κινδυνεύει να υποχωρήσει μπροστά στη λογική της στιγμιαίας ισχύος.
Και μέσα σε όλα αυτά υπάρχει μια διάσταση που συχνά υποχωρεί στον δημόσιο λόγο. Ο άνθρωπος.
Πίσω από τις στρατηγικές επιλογές, πίσω από τους σχεδιασμούς και τις γεωπολιτικές αναλύσεις, βρίσκονται ζωές. Ζωές που επηρεάζονται, που χάνονται, που μετατρέπονται σε αριθμούς σε μια εξίσωση ισχύος.
Η Ευρώπη έχει την ευθύνη και τη δυνατότητα να υπενθυμίζει ότι η διεθνής πολιτική δεν είναι μόνο διαχείριση κινδύνων, αλλά και διατήρηση αξιών. Ότι η ειρήνη, η νομιμότητα και ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής δεν αποτελούν πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση σταθερότητας. Και ότι σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, η προσήλωση σε αυτές τις αρχές είναι ίσως η πιο ουσιαστική μορφή ισχύος.
*Ο Δρ Κυριάκος Κενεβέζος είναι τέως πρέσβης της Κύπρου στην Ελλάδα.
