του Chris Panayiotou*
Η αυξανόμενη ένταση γύρω από το Ιράν εμφανίζεται διαρκώς μέσα από το γνώριμο πρίσμα της στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Πύραυλοι, ναυτικές κινήσεις, απειλές. Αυτά κυριαρχούν στους τίτλους. Ωστόσο, η ανακοίνωση δεκαήμερης εκεχειρίας από τον Donald Trump μετατοπίζει προσωρινά το σκηνικό, χωρίς να αλλάζει την ουσία της σύγκρουσης. Αντιθέτως, την καθιστά πιο σύνθετη και πιο στρατηγική.
Η εκεχειρία δεν συνιστά αποκλιμάκωση με τη στενή έννοια. Αποτελεί ένα παράθυρο αναδιάταξης, ένα διάλειμμα μέσα σε μια συνεχιζόμενη αντιπαράθεση που δεν εκτυλίσσεται μόνο στο πεδίο, αλλά κυρίως στο επίπεδο των αγορών, των ροών και της εμπιστοσύνης.
Τόσο στις αγορές όσο και στις χρηματοοικονομικές ροές, το ζήτημα δεν αφορά πλέον μόνο στρατιωτική τοποθέτηση. Αφορά στην άσκηση πίεσης πάνω σε ολόκληρα συστήματα. Και αυτού του είδους η πίεση μεταδίδεται ταχύτερα και πλήττει βαθύτερα από οποιαδήποτε συμβατική κλιμάκωση. Η εκεχειρία, αντί να καθησυχάζει πλήρως, λειτουργεί ως υπενθύμιση της ευθραυστότητας.
Στον πυρήνα αυτής της δυναμικής βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ. Όχι απλώς ως γεωγραφικό σημείο, αλλά ως μοχλός επιρροής. Αυτό το στενό πέρασμα αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία πίεσης στην παγκόσμια οικονομία. Δεν χρειάζεται να κλείσει για να προκληθεί αναστάτωση. Αρκεί να δημιουργηθεί αβεβαιότητα γύρω από αυτό.
Ακόμη και υπό καθεστώς εκεχειρίας, η αβεβαιότητα αυτή παραμένει ενεργή. Και μόνο αυτό αρκεί για να επηρεαστούν οι τιμές του πετρελαίου, το κόστος ασφάλισης, οι ναυτιλιακές διαδρομές και τελικά η τιμολόγηση σε ολόκληρο το σύστημα.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον ποιος υπερέχει στρατιωτικά. Το ερώτημα είναι ποιος μπορεί να διαταράξει τη ροή της ενέργειας, του κεφαλαίου και της εμπιστοσύνης.
Ένας ολοκληρωμένος περιφερειακός πόλεμος δεν αποτελεί το βασικό σενάριο. Είναι ήδη υπερβολικά δαπανηρός, απρόβλεπτος και καταστροφικός για όλες τις πλευρές. Η ίδια η ανακοίνωση της εκεχειρίας ενισχύει αυτή την εκτίμηση, δείχνοντας ότι υπάρχουν όρια στην κλιμάκωση.
Αυτό που είναι πολύ πιο πιθανό και πολύ πιο αποτελεσματικό είναι η ελεγχόμενη αστάθεια. Η εκεχειρία εντάσσεται ακριβώς σε αυτό το μοτίβο. Παρακολουθούμε επιλεκτική κλιμάκωση και στιγμές έντασης που ακολουθούνται από υπολογισμένη αυτοσυγκράτηση. Δεν πρόκειται για αντίφαση, αλλά για στρατηγικό σχεδιασμό.
Υπάρχουν τρεις ρεαλιστικές κατευθύνσεις:
Η συνέχιση της ελεγχόμενης κλιμάκωσης: Η εκεχειρία μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινή παύση πριν από νέες στοχευμένες κινήσεις. Πίεση μέσω αντιπροσώπων,
κυβερνοεπιθέσεις και συνεχή μηνύματα ισχύος, χωρίς κινήσεις που οδηγούν σε συνολική σύγκρουση. Οι αγορές θα παραμείνουν νευρικές, το πετρέλαιο θα διατηρεί «ασφάλιστρο κινδύνου» και η αβεβαιότητα θα παγιωθεί ως δομικό στοιχείο.
Ένα σύντομο αλλά έντονο σοκ: Η ίδια η ύπαρξη εκεχειρίας αυξάνει το ρίσκο λανθασμένου υπολογισμού. Αν υπάρξει αποτυχία επικοινωνίας ή παραβίαση, οι αγορές θα αντιδράσουν άμεσα και ταχύτερα από τις κυβερνήσεις. Το πετρέλαιο θα εκτιναχθεί, η ρευστότητα θα περιοριστεί και ο κίνδυνος θα επαναξιολογηθεί μέσα σε μία νύχτα.
Ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση: Παραμένει το λιγότερο πιθανό σενάριο, ακριβώς επειδή το κόστος είναι δυσβάσταχτο. Ωστόσο, ακόμη και ως ενδεχόμενο, συνεχίζει να επηρεάζει τη συμπεριφορά των αγορών. Η εκεχειρία δεν εξαλείφει αυτόν τον κίνδυνο. Τον μεταθέτει χρονικά.
Οι πρόσφατες δηλώσεις του Donald Trump, συμπεριλαμβανομένης της ανακοίνωσης της εκεχειρίας, δεν είναι τυχαίες. Συνδυάζουν ένταση και εκτόνωση, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η ρητορική λειτουργεί ως εργαλείο επιρροής. Στοχεύουν στη διαμόρφωση προσδοκιών και συμπεριφοράς, τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά.
Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος. Οι αγορές δεν περιμένουν τα γεγονότα. Αντιδρούν στις πιθανότητες. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και μια ανακοίνωση εκεχειρίας δεν λειτουργεί μόνο καθησυχαστικά. Μπορεί να μετακινήσει δισεκατομμύρια, να αναδιατάξει κεφάλαια και να επηρεάσει αποφάσεις.
Ήδη παρατηρούνται επιπτώσεις στο ίδιο το σύστημα. Η ρευστότητα γίνεται πιο επιλεκτική, οι διασυνοριακές ροές επιβραδύνονται, οι τράπεζες γίνονται πιο επιφυλακτικές και πιο πολιτικοποιημένες. Οι κύκλοι εκκαθάρισης συναλλαγών γίνονται λιγότερο προβλέψιμοι και ασκούν διαρκή πίεση, κυρίως στις επιχειρήσεις με διεθνή δραστηριότητα.
Η αφήγηση του πολέμου διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον. Όμως η πραγματική εξέλιξη βρίσκεται αλλού. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για στρατιωτική αντιπαράθεση, αλλά για έναν ανταγωνισμό πάνω στα συστήματα, στη ροή και στον έλεγχο της εμπιστοσύνης.
Η ενέργεια και τα χρηματοοικονομικά παραμένουν οι καθοριστικοί μοχλοί επιρροής. Και η δεκαήμερη εκεχειρία ίσως δεν αλλάζει αυτή την πραγματικότητα, κάτι που όλοι θα ευχόμασταν Μάλλον την επιβεβαιώνει.
*Εκδότης -Εφημερίδα Πολίτης
