Τα ξημερώματα της 7ης Ιουλίου 2017, στο τελευταίο δείπνο στο Κραν Μοντανά, ο Αντόνιο Γκουτέρες επιχείρησε να καταθέσει στρατηγικό έγγραφο για την επίλυση του Κυπριακού. Την τελευταία στιγμή ο Ε/Κ ηγέτης Νίκος Αναστασιάδης τον απέτρεψε μαζί με τον Τούρκο ΥΠΕΞ, Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Ο Γκουτέρες είδε μια ιστορική ευκαιρία για λύση και θέλησε να την «κλειδώσει» με στρατηγική συμφωνία, έχοντας βολιδοσκοπήσει ήδη τα όρια που έθεταν όλα τα μέρη. Ξαφνικά δημιουργήθηκε γύρω του μια πρωτοφανής ατμόσφαιρα που δεν ταίριαζε με ανθρώπους που ήθελαν να λύσουν το πρόβλημα, το οποίο προκάλεσε τόση δυστυχία και ταλαιπωρεί ακόμα τους Κυπρίους. Ο Γενικός Γραμματέας αιφνιδιάστηκε! Δεν κατάλαβε τι γινόταν. Από απειρία, κήρυξε αδιέξοδο. Όλοι αποχώρησαν βιαστικά και στην άδεια αίθουσα έμεινε μόνο ένας, ο Μουσταφά Ακιντζί.
Κρίσιμο βήμα
Η Κύπρος πάει προς τον γκρεμό της διχοτόμησης. Ο Γκουτέρες ασχολείται 10 χρόνια με το Κυπριακό αλλά δεν τόλμησε το κρίσιμο βήμα, να ενεργήσει ως πραγματικός μεσολαβητής. Λέγεται πολύ έντονα ότι, τώρα, πασχίζει να ξεπεράσει το ίδιο πρόβλημα. Πώς να καταθέσει ένα έγγραφο 3-4 σελίδων που να δεσμεύσει τα μέρη, χωρίς να του τινάξουν το τραπέζι στον αέρα. Θεωρητικά η διαδικασία είναι «κυπριακής ιδιοκτησίας». Αυτό σημαίνει ότι, για να μπορέσει ο Γκουτέρες να κάνει αυτό το κρίσιμο βήμα, χρειάζεται εκ των προτέρων τη συγκατάθεσή τους. Τα εργαλεία του ΟΗΕ για να τους πείσει είναι περιορισμένα.
Η προσωπική απεσταλμένη του, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, βρίσκεται σε αποστολή στην Κύπρο -είδε ξεχωριστά δύο φορές τους ηγέτες Νίκο Χριστοδουλίδη και Τουφάν Έρχιουρμαν. Θα ταξιδέψει Ελλάδα και Τουρκία, ακολούθως Λονδίνο και Βρυξέλλες. Ο Γκουτέρες λαμβάνει ως αφορμή δημόσιες διακηρύξεις τους ότι συμφωνούν να επανεκκινήσουν συνομιλίες από το σημείο που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά. Ο Χριστοδουλίδης δεν ξεκαθάρισε ποτέ πού ακριβώς διακόπηκαν οι συνομιλίες και θέλει διαπραγματεύσεις χωρίς χρονοδιάγραμμα. Ο Έρχιουρμαν βάζει όρο, αν και αυτή τη φορά αποτύχουν οι συνομιλίες, η πλευρά που φέρει την ευθύνη να καταβάλει τίμημα.
Βαρύνοντα ρόλο διαδραματίζει βέβαια η Τουρκία. Ο Ταγίπ Ερντογάν φέρεται -κατά παράδοξο τρόπο το λέει ο Χριστοδουλίδης- να έδωσε πράσινο φως στον Γκουτέρες να προχωρήσει και να συγκαλέσει νέα άτυπη Πενταμερή Διάσκεψη για να βάλει τις βάσεις για συμφωνία. Αυτή είναι γνωστή, ως Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία. Με απλά λόγια, ένα κράτος με ομοσπονδιακή επανένωση, δύο διοικητικές δομές με δική τους τοπική ευθύνη (πολιτείες) και όλη η Κύπρος εντός ΕΕ. Αλλά ο Ερντογάν φέρεται να απαιτεί αποτέλεσμα, αλλιώς θέλει καθαρό το δικό του τραπέζι με το Κυπριακό.
Ο πλανήτης ολόκληρος συγκλονίζεται από αιματηρές συρράξεις, αστάθεια και κινδύνους. Μέσα από τις εκθέσεις του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, ο Γκουτέρες λέει συνοπτικά ότι οι Κύπριοι περιφέρονται άσκοπα χωρίς αποτέλεσμα, με κάθε λογής επινοήσεις για να αποφύγουν την κατάληξη σε συμφωνία -όλα τα ουσιώδη στοιχεία μιας τέτοιας συμφωνίας υπήρχαν στο τραπέζι του Κραν Μοντανά. Ο Χριστοδουλίδης ήταν εκ των πρωταγωνιστών στο Κραν Μοντανά. Παραδέχθηκε πρόσφατα στους Financial Times (11/11/2025): «Φτάσαμε τόσο κοντά, αν ξεκινήσουμε από εκεί που σταματήσαμε, είναι δυνατόν» (να υπάρξει συμφωνία).
Ευθύνη
Η παραδοχή αυτή τον καθιστά κατεξοχήν υπεύθυνο να πάρει τις κατάλληλες αποφάσεις. Ορισμένα ερωτήματα που ήδη εγείρει ο Γκουτέρες σε όλα τα μέρη είναι τα εξής:
Πρώτο, δέσμευση των μερών στο ογκώδες κεκτημένο των συγκλίσεων. Αυτές καταγράφηκαν από τον ΟΗΕ, δεν υπάρχει κανένας λόγος να ξανανοίξουν. Ας τις διαβάσουμε επιτέλους και οι πολίτες!
Δεύτερον, ο Γκουτέρες να εξουσιοδοτηθεί να παρουσιάσει πλαίσιο για καταληκτική διαπραγμάτευση.
Τρίτο, διαδικασία για υπογραφή στρατηγικής συμφωνίας και οδικός χάρτης για κατοπινό δημοψήφισμα.
Αν οι προθέσεις Γκουτέρες επιβεβαιωθούν, σημαίνει ότι στοχεύει να καλύψει χαμένο έδαφος σε ελάχιστο χρόνο. Αυτό δεν μπορεί να γίνει με μαγικό ραβδί, πόσο ακόμα αν προσκρούει σε αρνήσεις.
Διαστρέβλωση
Σε κρίσιμα ζητήματα του Κυπριακού, υπάρχει τα τελευταία χρόνια διαστρέβλωση. Τα ζητήματα ασφάλειας στο Κραν Μοντανά, όπως η κατάργηση του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης της Τουρκίας, είχαν πρωταρχική θέση. Γιατί αφέθηκαν τόσα χρόνια από την ε/κ ηγεσία στο συρτάρι; Αντί αυτών, γιατί ασχολείται με ακατανόητες, δήθεν, αντιπροτάσεις για ζητήματα διαμοιρασμού εξουσίας;
Ο καθένας μπορεί να είναι καχύποπτος όταν ακούει την ε/κ ηγεσία να παρασιωπά τα οφέλη μιας συμφωνίας επίλυσης: επιστροφή εδαφών, ανάκτηση περιουσιών, χρηματοδότηση επανένωσης από την ΕΕ. Αντί αυτών, προτάσσει φανταστικούς αγωγούς και καλώδια μεταφοράς ενέργειας και επινοεί καινούργιους προστάτες (Νετανιάχου).
Ένας βασικός μοχλός είναι η ισχυρή βούληση της Τουρκίας να ανασυγκροτήσει τη σχέση της με την ΕΕ: τελωνειακή ένωση, βίζα, υποψηφιότητα, άμυνα. Η Κύπρος έχει να αποκομίσει μόνο όφελος από όσα μπορεί να προσφέρει η ΕΕ στην Τουρκία αλλά με ποιες διασυνδέσεις; Ο Χριστοδουλίδης βλέπει τη δυναμική αλλά δεν λέει πού θέλει να την κατευθύνει: στην ουσία του Κυπριακού για λύση ή για μπαλώματα και εκτροχιασμό της προσπάθειας;
Η κοινή γνώμη ακούει για νέα πρωτοβουλία. Κανείς δεν συγκινείται. Στο νησί τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ πολύ εύκολα καλλιεργούν στερεότυπα «επιβολής λύσης» και «δώρα» για την Τουρκία, άλλοθι για διάλυση κάθε λογικής συζήτησης.
