Σχεδόν 160 εκατομμύρια Βραζιλιάνοι ψηφοφόροι προσέρχονται σήμερα στις κάλπες σε μια εκλογική αναμέτρηση που ξεπερνά κατά πολύ τη μάχη για την προεδρία. Η χώρα παραμένει βαθιά πολωμένη, αλλά η προεκλογική εκστρατεία είναι αισθητά πιο υποτονική από εκείνη του 2022, ενώ η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα και τον Φλάβιο Μπολσονάρο, ενώ στο εκλογικό σώμα είναι εμφανή και τα σημάδια κόπωσης από τη διαρκή πολιτική αντιπαράθεση.
Το αποτέλεσμα, όμως, θα έχει συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα της Βραζιλίας. Η μεγαλύτερη χώρα της Λατινικής Αμερικής και η 10η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τις στενές οικονομικές σχέσεις της με την Κίνα, την πίεση και τις προσδοκίες των Ηνωμένων Πολιτειών, τις φιλοδοξίες της στους BRICS και τη θέση της σε κρίσιμους τομείς όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι υποδομές και οι σπάνιες γαίες.
Και υπάρχει ακόμη μία κάλπη, λιγότερο θεαματική αλλά καθοριστική. Οι Βραζιλιάνοι εκλέγουν επίσης ολόκληρη τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τα δύο τρίτα της Γερουσίας. Η σύνθεση του νέου Κογκρέσου θα επηρεάσει άμεσα το περιθώριο κινήσεων του επόμενου προέδρου και τη δυνατότητα συγκρότησης μιας λειτουργικής κυβερνητικής πλειοψηφίας.
Πόλωση αλλά και κούραση πριν από την κάλπη
Η Βραζιλία οδεύει προς μία από τις πιο αμφίρροπες εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών, αλλά στους δρόμους της δεν υπάρχει η ένταση που θα περίμενε κανείς. Λίγες ημέρες πριν από τον σημερινό πρώτο γύρο, η χώρα παραμένει βαθιά πολωμένη. Κι όμως, η προεκλογική εκστρατεία είναι αισθητά πιο υποτονική από προηγούμενες.
Παρά την υποτονικότητα της καμπάνιας, το πολιτικό δίλημμα είναι παλιό. Από τη μία βρίσκεται ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα και από την άλλη η οικογένεια Μπολσονάρο.
Ο Λούλα, στα 80 του χρόνια, διεκδικεί μια τέταρτη, μη συνεχόμενη προεδρική θητεία. Ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα παραμένει μία από τις κυρίαρχες μορφές της βραζιλιάνικης πολιτικής. Πρώην συνδικαλιστής και ιστορικός ηγέτης του Workers’ Party (PT), κυβέρνησε τη χώρα από το 2003 έως το 2011 και επέστρεψε στην προεδρία το 2023, αφού είχε προηγηθεί η φυλάκισή του το 2018 και η αποκατάσταση των πολιτικών του δικαιωμάτων το 2021.
Απέναντί του βρίσκεται ο 45χρονος γερουσιαστής Φλάβιο Μπολσονάρο, μεγαλύτερος γιος του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο και πολιτικός διάδοχός του. Ο πατέρας του δεν μπορεί αυτή τη φορά να βρίσκεται ο ίδιος στο ψηφοδέλτιο: μετά την ήττα του από τον Λούλα το 2022 καταδικάστηκε για την απόπειρα ανατροπής του εκλογικού αποτελέσματος και εκτίει την ποινή του σε κατ’ οίκον περιορισμό. Το 2022 ο Λούλα είχε επικρατήσει με 50,9% έναντι 49,1% του Ζαΐρ Μπολσονάρο στον δεύτερο γύρο.
Για τη σημερινή αναμέτρηση, οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δίνουν στον Λούλα κατά μέσο όρο 40,3%, έναντι 35,7% του Φλάβιο Μπολσονάρο, διαφορά περίπου 4,6 μονάδων. Σε έναν πιθανό δεύτερο γύρο, όμως, η διαφορά σχεδόν εξανεμίζεται: ο Λούλα συγκεντρώνει κατά μέσο όρο 45% και ο Μπολσονάρο 43,7%, με τη μεταξύ τους απόσταση να περιορίζεται σε λίγο περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα.
Για τον Φλάβιο Μπολσονάρο, ένα από τα κρίσιμα μέτωπα είναι η γυναικεία ψήφος, η οποία είχε συμβάλει στην επικράτηση του Λούλα στις προηγούμενες εκλογές. Η προσπάθειά του έγινε ακόμα πιο δύσκολη μετά τη δημόσια αντιπαράθεσή του με τη μητριά του, Μισέλ Μπολσονάρο, μία από τις πιο προβεβλημένες γυναίκες της βραζιλιάνικης Δεξιάς και σημαντική πολιτική παρουσία μεταξύ των ευαγγελικών ψηφοφόρων. Πρόσφατες μετρήσεις, πάντως, έδειχναν ότι ο Φλάβιο κερδίζει έδαφος μεταξύ νεότερων γυναικών στη Νοτιοανατολική Βραζιλία.
Μια πολωμένη χώρα
Γενικά, περισσότεροι από επτά στους δέκα Βραζιλιάνους θεωρούν ότι η χώρα είναι πολωμένη και σχεδόν οι μισοί από αυτούς δηλώνουν κουρασμένοι από αυτή τη διαίρεση. Οι δύο βασικοί υποψήφιοι εμφανίζουν ποσοστά απόρριψης κοντά στο 50%. Έτσι, η προεκλογική δραστηριότητα στους δρόμους είναι μικρότερη από ό,τι σε προηγούμενες αναμετρήσεις, με λιγότερες σημαίες και αυτοκόλλητα, ενώ μεγάλο μέρος της μάχης έχει μεταφερθεί στις ψηφιακές πλατφόρμες. Εκεί οι πολιτικοί πυρήνες παραμένουν εξαιρετικά συμπαγείς: το 91% όσων αυτοπροσδιορίζονται ως υποστηρικτές του Λούλα επιλέγουν τον ίδιο, ενώ το 90% των υποστηρικτών του Μπολσονάρο στηρίζουν τον Φλάβιο.
Ένα μέρος του εκλογικού σώματος παραμένει πάντως ρευστό. Σε αυθόρμητες δημοσκοπήσεις οι αναποφάσιστοι εξακολουθούν να είναι πολλοί, ενώ σε μία από αυτές το 21% όσων είχαν ήδη εκφράσει προτίμηση άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο να αλλάξει ψήφο.
Για τους ψηφοφόρους, τα βασικά προβλήματα είναι η οικονομία και η καθημερινότητα. Πρώτο είναι το κόστος ζωής. Το 64% των Βραζιλιάνων δήλωνε ότι το εισόδημά του είχε αυξηθεί τον τελευταίο χρόνο, αλλά μόλις το 10% ότι η αύξηση αυτή ξεπέρασε την άνοδο των τιμών. Στην ίδια συζήτηση εντάσσεται και η υπερχρέωση των νοικοκυριών. Η κυβέρνηση προβάλλει το πρόγραμμα Desenrola Brasil («Ξεμπέρδεψε, Βραζιλία» ) για τη ρύθμιση χρεών, μαζί με την πρόταση συνταγματικής τροποποίησης για μείωση των ωρών εργασίας χωρίς μείωση αποδοχών. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο υπόσχεται λιγότερη γραφειοκρατία, έλεγχο του πληθωρισμού και περιορισμό των δημόσιων δαπανών.
Η εκπαίδευση
Ένα ακόμη ζήτημα που φαίνεται να βαραίνει πολύ περισσότερο στην ψήφο απ’ όσο υποδηλώνει η δημόσια αντιπαράθεση είναι η εκπαίδευση. Το 71% των Βραζιλιάνων δηλώνει ότι την συνυπολογίζει στην εκλογική του επιλογή και το 83% θεωρεί ότι πρέπει να συγκαταλέγεται στις τρεις βασικές προτεραιότητες της επόμενης κυβέρνησης.
Το 2026 εγκρίθηκε νέο δεκαετές Εθνικό Σχέδιο Εκπαίδευσης, με στόχους που αφορούν την ποιότητα, τις ανισότητες, την προσχολική εκπαίδευση και την παραμονή των μαθητών στο σχολείο. Λίγο περισσότεροι από τους μισούς νέους ηλικίας 15 έως 19 ετών βρίσκονται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενώ περίπου το 70% των μαθητών ολοκληρώνει αυτόν τον κύκλο. Στον βασικό γραμματισμό, το 66% των παιδιών της δεύτερης τάξης ανταποκρινόταν το 2025 στις βασικές απαιτήσεις, ενώ ο στόχος για το 2030 έχει τεθεί στο 80%.
Ιδιαίτερα βαρύ είναι το ζήτημα της δημόσιας ασφάλειας. Ήδη από τα τέλη του 2025, μέτρηση της Quaest έδειχνε ότι το 38% των ερωτηθέντων θεωρούσε την εγκληματικότητα το σημαντικότερο πρόβλημα της χώρας. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της εκστρατείας του πάνω σε αυτό το έδαφος, με το πρόγραμμα «Βραζιλία χωρίς φόβο», προτείνοντας αυστηρότερες ποινές, φυλακές υψίστης ασφαλείας και σκληρότερη αντιμετώπιση των εγκληματικών οργανώσεων.
Ωστόσο, όο πλησίαζαν οι εκλογές, επανήλθε δυναμικά και η διαφθορά ως κεντρικό προεκλογικό θέμα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η υπόθεση της τράπεζας Banco Master, η οποία οδήγησε σε παρέμβαση της Κεντρικής Τράπεζας έπειτα από υποψίες για λογιστική απάτη και υπεξαίρεση κεφαλαίων. Στο υλικό της υπόθεσης εμφανίζονται σχέσεις ή συναλλαγές του πρώην βασικού μετόχου της τράπεζας Ντανιέλ Βορκάρο με τον Φλάβιο Μπολσονάρο, με τον δικαστή Αλεξάντρε ντε Μοράες, αλλά και με πολιτικούς που συνδέονται τόσο με το στρατόπεδο Μπολσονάρο όσο και με την κυβέρνηση Λούλα.
Παράλληλα εξελίσσεται έρευνα για παράνομες κρατήσεις σε συντάξεις και επιδόματα, στην οποία ερευνάται και ο μεγαλύτερος γιος του Λούλα. Έτσι καμία από τις δύο μεγάλες παρατάξεις δεν μπορεί εύκολα να εμφανιστεί ως η καθαρή απάντηση στη διαφθορά.
Η Banco Master έχει προκαλέσει και σοβαρή κρίση στο Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο. Η αποκάλυψη μηνυμάτων ανάμεσα στον Αλεξάντρε ντε Μοράες και τον Ντανιέλ Βορκάρο οδήγησε σε ανοιχτή σύγκρουση κορυφαίων δικαστών. Ο Μοράες ζήτησε να διερευνηθεί ο συνάδελφός του Αντρέ Μεντόνσα, ο Μεντόνσα διέταξε προσωρινά την απομάκρυνση του γενικού διευθυντή της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας και, έπειτα από αντικρουόμενες αποφάσεις, ο πρόεδρος του Ανώτατου Ομοσπονδιακού ΔικαστηρίουΈντσον Φακίν παρενέβη και ανέλαβε ο ίδιος την έρευνα για τις ψευδείς ειδήσεις.
Η σύγκρουση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία μόλις το 37% των Βραζιλιάνων δηλώνει ικανοποιημένο από τη λειτουργία της Δημοκρατίας, έναντι 66% το 2013. Μεταξύ δε όσων είχαν ψηφίσει τον Ζαΐρ Μπολσονάρο το 2022, μόνο το 45% δηλώνει ότι έχει μεγάλη ή κάποια εμπιστοσύνη πως οι φετινές εκλογές θα είναι απαλλαγμένες από πολιτικές παρεμβάσεις, έναντι 78% των ψηφοφόρων του Λούλα.
Στο φόντο βρίσκεται και η 8η Ιανουαρίου 2023, όταν υποστηρικτές του Ζαΐρ Μπολσονάρο εισέβαλαν σε κυβερνητικά κτίρια στην Μπραζίλια. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο έχει δεσμευτεί να δώσει αμνηστία σε όσους καταδικάστηκαν για τα γεγονότα εκείνα, συμπεριλαμβανομένου του πατέρα του.
Εντάσεις και τσακωμοί
Η ένταση έχει και πολύ πιο χειροπιαστές εκφράσεις. Στην πολιτεία Παρά, στον Αμαζόνιο, ο ανεξάρτητος δημοσιογραφικός ιστότοπος Tapajós de Fato αποφάσισε να μην καλύψει καθόλου τις φετινές εκλογές. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα είχαν σκίσει τα ελαστικά του οχήματος της συντακτικής ομάδας. Λίγες ημέρες αργότερα, κάποιος άφησε ένα κομμένο κεφάλι γάτας κοντά στον χώρο στάθμευσης μαζί με σημείωμα που απειλούσε έναν από τους ιδρυτές του μέσου. Τον περασμένο Ιούλιο σημειώθηκε ένα ακόμη περιστατικό έξω από το σπίτι του.
Η Αστυνομία δεν έχει εξακριβώσει ποιος βρίσκεται πίσω από τις απειλές ούτε αν τα περιστατικά συνδέονται μεταξύ τους. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, συνασπισμός οργανώσεων για την ελευθερία του Τύπου κατέγραψε 4.400 διαδικτυακές επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων και μέσων ενημέρωσης μέσα σε δύο εβδομάδες, αριθμό αυξημένο κατά 67% σε σχέση με το προηγούμενο δεκαπενθήμερο.
Φυσικά ο Λούλα και ο Μπολσονάρο δεν είναι οι μόνοι υποψήφιοι, οι ψηφοφόροι έχουν να επιλέξουν από έντεκα ακόμα υποψήφιους. Από αυτούς ξεχωρίζουν τέσσερις.
Ο 67χρονος Αουγκούστο Κούρι, ψυχίατρος, ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας βιβλίων αυτοβοήθειας με περισσότερα από 42 εκατομμύρια αντίτυπα, κατεβαίνει για πρώτη φορά σε εκλογές. Η εκστρατεία του στηρίχθηκε ιδιαίτερα στις ψηφιακές πλατφόρμες και στην υποστήριξη ινφλουένσερς, με αποτέλεσμα να αποκτήσει περίπου δύο εκατομμύρια νέους ακολούθους. Μεταξύ των προτάσεών του περιλαμβάνονται η εισαγωγή πρωθυπουργού στο πολιτικό σύστημα και η δημιουργία υπουργείου Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ο 42χρονος Ρενάν Σάντος, επιχειρηματίας και πολιτικός ακτιβιστής, αντλεί μεγάλο μέρος της προβολής του επίσης από το διαδίκτυο και παρουσιάζει ιδιαίτερη απήχηση στις νεότερες ηλικίες. Σε μέτρηση της AtlasIntel έφθανε στο 25% μεταξύ των ψηφοφόρων ηλικίας 16 έως 24 ετών. Δηλώνει ότι θέλει να ακολουθήσει στην οικονομία το παράδειγμα του προέδρου της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, με δραστική περιστολή των κρατικών δαπανών, απορρύθμιση και περιορισμό του ρόλου του κράτους και στην ασφάλεια το αυστηρό μοντέλο ασφάλειας του προέδρου του Ελ Σαλβαδόρ, Ναγίμπ Μπουκέλε. Στο πρόγραμμά του περιλαμβάνεται, επίσης, και η δημιουργία αποθεματικού σε Bitcoin, όπως ο Μπουκέλε.
Ο Ρονάλντο Καϊάντο, με μακρά πολιτική διαδρομή, επικεντρώνεται στην ασφάλεια, τη φορολογική μεταρρύθμιση και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Τέλος, ο Ρομέου Ζέμα, επί δύο θητείες κυβερνήτης της πολιτείας Μίνας Ζεράις, επιχειρεί να εκπροσωπήσει μια οικονομικά φιλελεύθερη και κοινωνικά συντηρητική Δεξιά που δεν θέλει να ταυτιστεί πλήρως με την οικογένεια Μπολσονάρο.
Κανείς τους δεν φαίνεται ικανός να ανατρέψει το δίδυμο της κορυφής. Οι ψηφοφόροι τους, όμως, μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικοί αν -όταν- η αναμέτρηση φτάσει στον δεύτερο γύρο.
Το γεωπολιτικό διακύβευμα της κάλπης
Η κάλπη της Βραζιλίας δεν αφορά μόνο το ποιος θα κυβερνήσει τη μεγαλύτερη χώρα της Λατινικής Αμερικής. Θα επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο η Μπραζίλια θα κινηθεί σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις γίνεται ολοένα εντονότερος.
Η κυβέρνηση του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα έχει ακολουθήσει μια πολιτική που στη Βραζιλία περιγράφεται ως «πολλαπλή ευθυγράμμιση»: διατήρηση λειτουργικών σχέσεων με την Ουάσιγκτον, διεύρυνση των οικονομικών δεσμών με το Πεκίνο και παράλληλη αξιοποίηση οργανισμών και σχημάτων όπως οι BRICS και το G20, ώστε η χώρα να διατηρεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και το Partners for Multilateralism, ένα ανοιχτό σχήμα συνεργασίας που εγκαινίασαν στις 21 Σεπτεμβρίου η Βραζιλία και ο Καναδάς μαζί με την Αυστραλία, τα Μπαρμπάντος, την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ινδία και την Κένυα, με αντικείμενο μεταξύ άλλων το διεθνές δίκαιο, τη θεσμική μεταρρύθμιση, το κλίμα, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού.
Το πρόγραμμα του Φλάβιο Μπολσονάρο δίνει μεγαλύτερο βάρος στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και την Αργεντινή, στην εμπορική απελευθέρωση και στην ένταξη της Βραζιλίας στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Έχει επικρίνει επίσης πρωτοβουλίες των BRICS για περιορισμό της χρήσης του δολαρίου και έχει αφήσει ανοιχτή ακόμη και τη συζήτηση για τη συμμετοχή της χώρας στο σχήμα.
Η Κίνα, ωστόσο, είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Βραζιλίας από το 2009 και βασική αγορά για τη σόγια, το πετρέλαιο και το σιδηρομετάλλευμά της. Από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 2026 αγόρασε βραζιλιάνικα προϊόντα αξίας 69 δισ. δολαρίων, έναντι 21 δισ. δολαρίων των Ηνωμένων Πολιτειών. Ακόμη και επί προεδρίας Ζαΐρ Μπολσονάρο, όταν η πολιτική ρητορική απέναντι στο Πεκίνο ήταν συχνά σκληρή και οι σχέσεις με τον Ντόναλντ Τραμπ στενές, το διμερές εμπόριο έφθασε σε επίπεδα ρεκόρ και η Βραζιλία δεν ακολούθησε την αμερικανική πίεση για αποκλεισμό της Huawei από τα δίκτυα πέμπτης γενιάς.
Στην τεχνολογία, υπάρχει μάλλον σύγκλιση. Και οι δύο τοποθετούν τις επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη ψηλά στην ατζέντα τους. Ο Λούλα μιλά για τεχνολογική αυτονομία. Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής, τον Αύγουστο η Βραζιλία ανακοίνωσε έργο υποδομής υπερυπολογιστών ύψους περίπου 250 εκατ. δολαρίων σε συνεργασία με τις Huawei και iFlytek, ενώ για δεύτερο υπερυπολογιστή αναμενόταν να διεκδικήσει το έργο η αμερικανική Nvidia. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο υποστηρίζει επίσης την ανάπτυξη κέντρων δεδομένων, προτείνοντας χαμηλότερη φορολογία στην ενέργεια και ελαφρύτερο ρυθμιστικό πλαίσιο για την προσέλκυση επενδύσεων.
Ξεχωριστό γεωπολιτικό βάρος έχουν οι σπάνιες γαίες, μια ομάδα μεταλλικών στοιχείων κρίσιμων για πολλές προηγμένες τεχνολογίες. Η Βραζιλία διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα στον κόσμο και οι συγκεκριμένες πρώτες ύλες χρησιμοποιούνται σε προηγμένα ηλεκτρονικά συστήματα, ηλεκτρικά οχήματα και αμυντικές εφαρμογές.
Ο ρόλος των ΗΠΑ
Τον Σεπτέμβριο, η USA Rare Earth, στην οποία συμμετέχει και η αμερικανική κυβέρνηση, ολοκλήρωσε την εξαγορά της Serra Verde, της μοναδικής εμπορικής παραγωγού σπάνιων γαιών στη Βραζιλία. Μία ημέρα νωρίτερα, στις 2 Σεπτεμβρίου, το Κογκρέσο είχε εγκρίνει νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για τα κρίσιμα ορυκτά, το οποίο ο Λούλα υπέγραψε στις 16 Σεπτεμβρίου. Προβλέπει τη δημιουργία διυπουργικού συμβουλίου με αρμοδιότητα να εγκρίνει και να ιεραρχεί σχετικά έργα. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο έχει δηλώσει ότι θέλει η χώρα να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη μείωση της αμερικανικής εξάρτησης από την Κίνα και έθεσε το θέμα κατά τη συνάντησή του με τον Τραμπ τον Μάιο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ήδη εντός της προεκλογικής αντιπαράθεσης. Οι αμερικανικοί δασμοί σε βραζιλιάνικα προϊόντα, τους οποίους ο Τραμπ συνέδεσε μεταξύ άλλων με τη δικαστική μεταχείριση του Ζαΐρ Μπολσονάρο, έδωσαν στον Λούλα την ευκαιρία να παρουσιάσει τη διαμάχη ως ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Σε δημοσκόπηση της Datafolha, το 52% των ερωτηθέντων δήλωνε ότι θεωρεί πως ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει με τις κινήσεις του να ενισχύσει τον Φλάβιο Μπολσονάρο.
Παράλληλα, οι βραζιλιάνικες αρχές ερευνούν το ενδεχόμενο ξένης παρέμβασης στην εκλογική διαδικασία. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δόθηκαν σε Γάλλους και Γερμανούς αξιωματούχους, οι βραζιλιάνικες υπηρεσίες εξετάζουν ενδείξεις που αφορούν τόσο τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και τη Ρωσία. Οι βραζιλιάνικες αρχές δεν έχουν δημοσιοποιήσει στοιχεία που να τεκμηριώνουν το εύρος ή τον χαρακτήρα μιας τέτοιας παρέμβασης, ενώ από αμερικανικής πλευράς είχαν ήδη απορριφθεί προηγούμενες σχετικές αιτιάσεις. Παράλληλα, η Βραζιλία έχει ενισχύσει την ευρωπαϊκή συνεργασία για την αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων και συντονισμένων ψηφιακών επιχειρήσεων ενόψει των εκλογών.
Η μάχη για το Κογκρέσο
Όλα τα βλέμματα στη Βραζιλία είναι στραμμένα στη μάχη για την προεδρία. Σήμερα, όμως, οι Βραζιλιάνοι δεν εκλέγουν μόνο τον επόμενο πρόεδρό τους.
Και οι 513 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων τίθενται σε ψηφοφορία, όπως και 54 από τις 81 έδρες της Γερουσίας, δύο για κάθε πολιτεία και την Ομοσπονδιακή Περιφέρεια. Την ίδια ημέρα εκλέγονται επίσης κυβερνήτες και πολιτειακά κοινοβούλια.
Η σημασία των κοινοβουλευτικών εκλογών γίνεται ακόμη μεγαλύτερη εξαιτίας του κατακερματισμού του Κογκρέσου. Στη σημερινή Βουλή των 513 εδρών, το Liberal Party (PL) του Φλάβιο Μπολσονάρο, το μεγαλύτερο μεμονωμένο κόμμα, διαθέτει 98 έδρες, ενώ το Workers’ Party (PT) του Λούλα 64, και τα δύο πολύ μακριά από τις 257 που απαιτούνται για την απόλυτη πλειοψηφία.
Η ισορροπία ανάμεσα στην εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία μεταβλήθηκε ιδιαίτερα επί κυβέρνησης Ζαΐρ Μπολσονάρο. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κοινοβουλευτικές τροπολογίες στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό. Μέσω αυτών, βουλευτές και γερουσιαστές απέκτησαν μεγαλύτερη δυνατότητα να κατευθύνουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια προς τις εκλογικές τους περιφέρειες χωρίς να χρειάζονται την έγκριση της εκτελεστικής εξουσίας. Και τελικά, αυτό μείωσε το κίνητρο των κομμάτων και των βουλευτών να στηρίζουν τον εκάστοτε πρόεδρο ή να συμμετέχουν σε έναν σταθερό κυβερνητικό συνασπισμό.
Σε αυτή την εξίσωση καθοριστικό ρόλο παίζει το λεγόμενο centrão, ο «μεγάλος κεντρώος χώρος». Δεν πρόκειται για ένα ενιαίο κόμμα, αλλά για ένα σύνολο πολιτικών δυνάμεων που συγκεντρώνει σήμερα την πλειοψηφία στο Κογκρέσο και μπορεί να γίνει αναγκαίο για τη συγκρότηση κυβερνητικού συνασπισμού.
Μια νέα ρύθμιση για τις κοινοβουλευτικές τροπολογίες θα χρειαστεί την έγκριση του νέου Κογκρέσου, γεγονός που συνδέει άμεσα τη σύνθεσή του με την προσπάθεια αλλαγής του σημερινού συστήματος. Αυτό είναι το λεγόμενο «προεδρικό σύστημα συνασπισμών»: ο πρόεδρος διαθέτει την εκτελεστική εξουσία, αλλά χρειάζεται συμμαχίες στο Κογκρέσο για να προωθήσει την πολιτική του.
Γι’ αυτό και η σημερινή μέρα κρύβει στην πραγματικότητα δύο διαφορετικές αναμετρήσεις. Η πρώτη αναδείξει τον πρόεδρο ή, αν κανείς δεν συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία, θα καθορίσει ποιοι δύο θα περάσουν στον δεύτερο γύρο της 25ης Οκτωβρίου. Η δεύτερη θα καθορίσει το Κογκρέσο με το οποίο θα πρέπει να συνεργαστεί ο επόμενος πρόεδρος. Και μπορεί να είναι λιγότερο «εντυπωσιακή» από την πρώτη, είναι όμως εξίσου κρίσιμη.
