Του Χαράλαμπου Χρυσοστόμου
Διεθνολόγος
Δεν είναι απλώς μια συμφωνία για τη Lukoil. Είναι ένα πιθανό κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου παζλ, όπου πετρέλαιο, πόλεμος, κυρώσεις και αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα συναντώνται στο ίδιο τραπέζι. Η πιθανή είσοδος Αμερικανών επενδυτών στα διεθνή assets της Lukoil έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή: τα ουκρανικά πλήγματα πιέζουν τη ρωσική ενεργειακή παραγωγή, οι αγορές καυσίμων βρίσκονται υπό πίεση και η κυβέρνηση Τραμπ αναζητά τρόπους να συνδέσει την οικονομία με μια πιθανή συμφωνία για την Ουκρανία.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος αγοράζει τη Lukoil. Είναι ποιος αγοράζει την επόμενη ημέρα του πολέμου. Γιατί τώρα; Επειδή το πετρέλαιο έγινε ξανά όπλο. Τα ουκρανικά πλήγματα στα ρωσικά διυλιστήρια έχουν μετατρέψει την ενεργειακή υποδομή σε κρίσιμο μέτωπο του πολέμου. Η Ουκρανία θέλει να μειώσει τα ρωσικά έσοδα και την ικανότητα της Μόσχας να τροφοδοτεί την πολεμική της μηχανή. Όμως όσο μειώνεται η ρωσική διύλιση, πιέζεται και η παγκόσμια αγορά καυσίμων. Και αυτό αφορά άμεσα τον Τραμπ: η τιμή της ενέργειας σημαίνει πληθωρισμό, κόστος μεταφορών και πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Τι θέλει ο Τραμπ από τη Ρωσία; Περισσότερο πετρέλαιο ή περισσότερη ειρήνη; Η απάντηση μπορεί να είναι και τα δύο. Η αμερικανική προσέγγιση φαίνεται περισσότερο συναλλακτική: οι κυρώσεις μπορούν να λειτουργήσουν όχι μόνο ως τιμωρία αλλά και ως διαπραγματευτικό νόμισμα. Η οικονομική επανασύνδεση με τη Ρωσία μπορεί να προσφερθεί ως κίνητρο για μια συμφωνία στην Ουκρανία.
Με απλά λόγια: Περισσότερη οικονομική ομαλοποίηση με αντάλλαγμα περισσότερη πολιτική και στρατιωτική αποκλιμάκωση.
Τι κερδίζει ο Πούτιν; Το μεγαλύτερο πιθανό κέρδος δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι η επιστροφή αμερικανικών επιχειρηματικών συμφερόντων στη ρωσική οικονομία. Μετά το 2022, η Δύση προσπάθησε να απομονώσει τη Ρωσία. Μια αμερικανική επενδυτική επιστροφή θα έδειχνε ότι οι κυρώσεις μπορούν να αλλάξουν όταν αλλάξουν οι πολιτικές συνθήκες. Για το Κρεμλίνο, αυτό αποτελεί σημαντικό γεωπολιτικό κέρδος.
Και τι κερδίζουν οι Αμερικανοί; Αμερικανικά κεφάλαια αποκτούν πρόσβαση σε ενεργειακά assets μεγάλης αξίας. Για τον Τραμπ, όμως, το σημαντικότερο είναι ο μοχλός διαπραγμάτευσης. Η ενέργεια γίνεται εργαλείο απέναντι στον Πούτιν. Αν οι αμερικανικές εταιρείες μπορούν να επενδύσουν στη ρωσική ενεργειακή αγορά, η Ουάσιγκτον αποκτά ταυτόχρονα οικονομικό όφελος και ένα ισχυρό κίνητρο για τη Μόσχα. Αυτό είναι η ουσία του America First: η εξωτερική πολιτική συνδέεται όλο και περισσότερο με το ερώτημα «τι κερδίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες;».
Και τότε γιατί ο Ζελένσκι χτυπά τα ρωσικά διυλιστήρια; Εδώ βρίσκεται η σύγκρουση στρατηγικών. Για τον Ζελένσκι, το ρωσικό πετρέλαιο είναι πηγή χρηματοδότησης του πολέμου. Για τον Τραμπ, όμως, τα πλήγματα στα διυλιστήρια μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα στην παγκόσμια αγορά καυσίμων.
Έτσι: Η Ουκρανία θέλει να κάνει το ρωσικό πετρέλαιο ακριβότερο για τη Ρωσία· ο Τραμπ θέλει την ενέργεια φθηνότερη για την Αμερική. Το ίδιο ενεργειακό όπλο υπηρετεί δύο διαφορετικές στρατηγικές.
Μένει η Ευρώπη εκτεθειμένη; Η Ευρώπη έχει μειώσει δραστικά την εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια. Δεν έχει όμως απαλλαγεί από την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Έτσι μπορεί να αγοράζει λιγότερο ρωσικό πετρέλαιο, αλλά να πληρώνει ακριβότερα καύσιμα εξαιτίας του πολέμου, των προβλημάτων στη ρωσική παραγωγή και των διεθνών γεωπολιτικών αναταράξεων.
Το ευρωπαϊκό πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο η Ρωσία. Είναι ότι η Ευρώπη δεν ελέγχει τις βασικές μεταβλητές της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Τι σημαίνει αυτό για Ελλάδα και Κύπρο; Και τι αλλάζει στη λογική της Ουάσιγκτον; Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη διάσταση. Η ευρωπαϊκή και ελληνική προσέγγιση δίνει μεγάλο βάρος στο διεθνές δίκαιο, στο Δίκαιο της Θάλασσας, στους κανόνες και στις συμμαχίες. Η λογική Τραμπ δίνει μεγαλύτερο βάρος στη συναλλαγή, στο οικονομικό όφελος και στη γεωπολιτική χρησιμότητα κάθε χώρας. Αυτό δεν σημαίνει ότι το διεθνές δίκαιο παύει να έχει σημασία. Σημαίνει όμως ότι, σε μια περισσότερο συναλλακτική αμερικανική πολιτική, το deal μπορεί να αποκτά μεγαλύτερο βάρος στη διαχείριση μιας διαφοράς.
Και αυτό αφήνει ανοικτές επιλογές και προς την Τουρκία και προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Τουρκία προσφέρει γεωγραφία, Στενά, Μαύρη Θάλασσα και πρόσβαση προς Ρωσία και Μέση Ανατολή. Η Ελλάδα προσφέρει LNG, λιμάνια, στρατιωτικές υποδομές, Βαλκάνια και ενεργειακές διασυνδέσεις. Η Κύπρος προσφέρει στρατηγική θέση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενεργειακές δυνατότητες και σύνδεση με Ελλάδα, Ισραήλ και Αίγυπτο.
Άρα η αμερικανική λογική μπορεί να μην είναι «Ελλάδα ή Τουρκία», αλλά: «Τι μπορεί να προσφέρει η Τουρκία; Τι μπορεί να προσφέρει η Ελλάδα; Τι μπορεί να προσφέρει η Κύπρος;». Αυτό δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και κινδύνους για Αθήνα και Λευκωσία. Η στρατηγική τους σημασία θα πρέπει να μετατρέπεται σε συγκεκριμένη οικονομική, ενεργειακή και γεωπολιτική αξία για τις ΗΠΑ.
Μπορεί τελικά το πετρέλαιο να γίνει η γέφυρα για το τέλος του πολέμου; Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα. Εάν η Lukoil εξελιχθεί σε ευρύτερη αμερικανορωσική οικονομική επαναπροσέγγιση, μπορεί να αποτελέσει κομμάτι μιας νέας μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής.
Εάν όμως η Ουκρανία συνεχίσει να χτυπά τη ρωσική ενεργειακή υποδομή και η Μόσχα απαντά χτυπώντας την ουκρανική ενέργεια, το πετρέλαιο θα παραμείνει πεδίο μάχης.
Η Ουκρανία χρησιμοποιεί την ενέργεια για να πιέσει τη Ρωσία. Η Ρωσία χρησιμοποιεί την ενέργεια για να διατηρήσει την ισχύ της. Ο Τραμπ επιχειρεί να χρησιμοποιήσει την ενέργεια, τις κυρώσεις και τα αμερικανικά κεφάλαια ως μοχλό για μια συμφωνία. Και αν αυτή η λογική επικρατήσει, ο επόμενος χάρτης της Ευρώπης μπορεί να σχεδιαστεί όχι μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και στα διυλιστήρια, στις ενεργειακές διασυνδέσεις και στα τραπέζια των μεγάλων γεωπολιτικών deals.
