Κάθε κρατική δομή, παραμονές της κατάπτωσής της, περνά από μια παρατεταμένη φάση εσωτερικής κατάργησης του ίδιου του λόγου ύπαρξης της. Πρόκειται για ένα αρκετά σταθερό μοτίβο παρακμής. Δεν αφορά μόνο αρχαίες ή σύγχρονες αυτοκρατορίες, αλλά και κάθε μεγάλο ή μικρό κράτος.
Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά που έχουν όλες αυτές οι παρακμάζουσες οντότητες είναι η εσωτερική «διχοτόμηση». Πριν από τον θάνατο ή τη μετάλλαξής τους σε κάτι άλλο, περνούν μια φάση εσωτερικής – βαθιάς και δύσκολα αναστρέψιμης – διαίρεσης. Η οποία γίνεται τόσο κυρίαρχη ώστε να παραμορφώνει όχι μόνο την αντίληψη για τις πραγματικότητες και τις προτεραιότητες, αλλά και την ίδια την ουσία και τη λειτουργία του πολιτεύματος.
Είμαστε σ’ αυτή τη φάση;
Αν θέλουμε να είμαστε έντιμοι με τον εαυτό μας, θα πρέπει να διερωτηθούμε τουλάχιστον αν βρισκόμαστε σε μια τέτοια φάση. Δηλαδή μιας τόσο βαθιάς εσωτερικής διαίρεσης· που εν αγνοία μας να προετοιμάζει το τέλος αυτού που ισχυριζόμαστε ότι είναι η πρωταρχική μας έγνοια, δηλαδή η επιβίωσή μας σ’ αυτή τη βραχονησίδα.
Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι μαστιζόμαστε από επικίνδυνου χαρακτήρα εσωτερικές διαιρέσεις. Οι οποίες είναι τόσο θεμελιακές και δομικές, που για να γίνουν αναστρέψιμες θα πρέπει πρώτα τουλάχιστον να τις αναγνωρίσουμε .
Οι εσωτερικές μας διαιρέσεις
1. Ο βαθμός πρόσβασης στην εξουσία: Πρόκειται για μια διαίρεση που βαθαίνει επικίνδυνα τα τελευταία χρόνια. Πάντοτε υπήρχε, από ιδρύσεως της Δημοκρατίας, αλλά δείχνει να επιδεινώνεται. Εδώ δεν μιλάμε για τη λειτουργία του πολιτεύματος και τη δυνατότητα οποιουδήποτε κόμματος να καταστεί κυβέρνηση. Άλλο κυβέρνηση και άλλο εξουσία. Χαρακτηριστικά αυτής της διάκρισης των δύο εννοιών είναι δύο παραδείγματα: Ο Γιώργος Βασιλείου και ο Δημήτρης Χριστόφιας. Και οι δύο έκαναν πολύ προσεκτικές κινήσεις για να μην έρθουν σε απευθείας ρήξη με κέντρα παρακρατικής εξουσίας (μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα, εταιρείες διαχείρισης ξένων κεφαλαίων, οικογένειες με μεγάλη οικονομική και κοινωνική επιρροή κλπ.). Επειδή γνώριζαν την πραγματική εξουσία που αυτή ασκεί. Παρόλα αυτά, έγιναν ανεκτοί από το παρακράτος μετά βίας για μια θητεία.
Τα τελευταία δέκα χρόνια, η διάκριση ανάμεσα σε όσους έχουν πρόσβαση στην εξουσία και σε όσους δεν έχουν γίνεται όλο και πιο απόλυτη. Το αποτέλεσμα είναι (α) να περιορίζεται η διαπερατότητα, και (β) οι έχοντες πρόσβαση στην εξουσία να γίνονται όλο και πιο κυνικοί. Αισθάνονται άτρωτοι. Δεκάδες πολυσυζητημένα σκάνδαλα (και πολλά άλλα που δεν συζητήθηκαν καν), κατέληξαν κλειδωμένα στα συρτάρια. Κανένας δεν έχασε τον ύπνο του.
Πέραν όλων των άλλων παρενεργειών, αυτή η βαθιά διαίρεση δημιουργεί στους εκτός παρακράτους την αίσθηση του εγκλωβισμού και του αδιεξόδου. Γι’ αυτό και συχνά η οργή τους εκφράζεται με ακραίους τρόπους. Για μια μερίδα μεταφράζεται σε αμοραλισμό: «Αφού έτσι είναι τα πράγματα, ας προσπαθήσω να γίνω έστω και παραγιός του παρακράτους ώστε να επιβιώσω». Μια άλλη μερίδα επιλέγει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί μόνο και μόνο με την «τιμωρητική» ψήφο ή την αποχή να ανατρέψει αυτό το σύστημα.
2. Η κοινωνική διαίρεση: Εν μέρει είναι αυτόνομη και εν μέρει παράγωγο της προηγούμενης. Οι κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες της δεκαετίας του 1980 και μετά δημιούργησαν την αίσθηση της σχετικής άμβλυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων για τρεις περίπου δεκαετίες. Η μεσαία τάξη ήταν πληθυσμιακά εκτεταμένη και εύρωστη, και οι κατώτερες τάξεις, περιλαμβανομένων των προσφύγων, μπορούσαν έστω με πολύ μόχθο να αποκτήσουν τα στοιχειώδη (ένα σπίτι και ένα αυτοκίνητο) και να περνούν υποφερτά.
Όμως, τον 21ο αιώνα, το οικονομικό μοντέλο διαθλάστηκε και η κρίση αποκάλυψε τις κοινωνικά καταλυτικές του επιπτώσεις. Προκάλεσε συνθλιβή της μεσαίας τάξης και συγκέντρωση τεράστιου πλούτου στην ανώτερη τάξη. Επιπλέον, λειτουργεί τώρα και με ένα γενεακά διαχωριστικό τρόπο: Τα όσα πέτυχαν για τον εαυτό τους οι της μεσαίας και της κατώτερης τάξης τη δεκαετία του 1980 μπορεί να ήταν αρκετά για τους ίδιους, αποδεικνύονται όμως ανεπαρκή για τα παιδιά και τα εγγόνια τους.
Έτσι, έχουμε πια ένα διπλό διαχωρισμό: Ταξικό και ταυτόχρονα ηλικιακό. Ο οποίος μάλιστα, εκτός από τη διπλή του φύση, είναι και πιο απόλυτος απ’ ότι σαράντα χρόνια πριν. Επιπλέον δε, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο πρώτος διαχωρισμός (πρόσβαση στην εξουσία) και οι προτεραιότητες που έχει επιδεινώνουν την κοινωνική διαίρεση. Για παράδειγμα, ο τρόπος λειτουργίας των Forex, και του συμπλέγματος επενδυτικών, νομικο-λογιστικών και κατασκευαστικών δραστηριοτήτων, επιδεινώνει ακόμη περισσότερο τα πράγματα.
3. Η αξιολογική διαίρεση: Μια άλλη διαίρεση που βαθαίνει χρόνο με τον χρόνο είναι η ερμηνευτική-αξιολογική. Παλαιότερα, οι ιδεολογικές διαφοροποιήσεις ήταν πιο έντονες. Από το 1990 και μετά η έντασή τους υποχωρεί – έστω κι αν δεν θα εξαφανιστεί ποτέ. Τα τελευταία δέκα-δεκαπέντε χρόνια αναδύεται μια άλλη παράλληλη διαίρεση, που κάνει τα πράγματα πιο πολύπλοκα: Το πώς ερμηνεύουμε τα πράγματα και ποιες προτεραιότητες βάζουμε. Δημιουργείται μια όλο και πιο χαώδης απόσταση μεταξύ των προσεγγίσεών μας. Σε σημείο που είναι σχεδόν αδύνατη η συνεννόηση.
Ένα παράδειγμα: Τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, παρά τις τεράστιες ιδεολογικές διαφορές, ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ μια χαρά μπορούσαν να συνεννοούνται και να βρίσκουν συνισταμένες σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων· από το κυπριακό, μέχρι την οικονομία και την προετοιμασία ένταξης στην ΕΕ. Σήμερα, είναι πιο δύσκολη η συνεννόηση των ηγεσιών. Αλλά επίσης, έχει μεταφερθεί και στην κοινωνία μια διαίρεση ερμηνείας των πραγμάτων και προτεραιοτήτων που καθιστά σχεδόν αδύνατη τη συνάντηση απόψεων.
Αυτό οδηγεί σε ουσιαστικές διαιρετικές διολισθήσεις. Για παράδειγμα, η διολίσθηση του ΔΗΣΥ προς το ΕΛΑΜ και τη συγκυβέρνηση δεν είναι απλή προεκλογική «απάτη». Είναι ουσιαστική διαφορά ερμηνείας των πραγμάτων και διαφορά προτεραιοτήτων («προέχει η σταθερότητα» - που σημαίνει συντηρητισμός, μη αναγνώριση της διαπλοκής και της ανάγκης εξυγίανσης των θεσμών, αλλά και ακινησία στο κυπριακό).
Μια νέας μορφής διαίρεση
Με άλλα λόγια, δεν είναι απλώς τεράστιο το ερμηνευτικό και αξιολογικό χάσμα ανάμεσα στις ηγεσίες του ΔΗΣΥ και του ΕΛΑΜ από τη μια και του ΑΚΕΛ και του Volt (ή ακόμη και των Οικολόγων) από την άλλη. Το χάσμα είναι έντονο και υπαρκτό μέσα στο σύνολο της κοινωνίας. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, όχι τις ηγεσίες αλλά τους απλούς ψηφοφόρους των δύο «στρατοπέδων» να προσπαθούν να συνεννοηθούν π.χ. για το Κυπριακό, το μεταναστευτικό, ή τη διαφθορά! Μια βόλτα στα ΜΚΔ θα πείσει για το ακατόρθωτο. Δύο ή περισσότεροι κόσμοι που κινούνται παράλληλα, χωρίς να τέμνονται πουθενά!
Πρόκειται για μια νέας μορφής βαθιά διαίρεση, που έχει στοιχεία της παραδοσιακής (συντηρητισμός- προοδευτισμός). Για παράδειγμα, στο κυπριακό εκφράζεται με την υφέρπουσα επιλογή «να μείνουμε όπως είμαστε», ενάντια στην υφέρπουσα αξιολόγηση «η λύση του κυπριακού είναι προτεραιότητα».
Η διαίρεση γίνεται πιο βαθιά όταν παρεισφρέουν και άλλοι παράγοντες: Φοβίες απώλειας ταυτότητας ή ελέγχου από τρίτους, υπερβατικά σύμβολα και αισθήματα. Και ακόμη χειρότερα, όταν όλα αντιμετωπίζονται και ερμηνεύονται μονοδιάστατα: Πόλεμος κατά της διαφθοράς αλλά αδιαφορία για το κυπριακό, «φιλοδυτικισμός» μόνο ως Νετανιάχου και FBI, τουρκική αδιαλλαξία ως άλλοθι ακινησίας κ.λπ.
Οι διαιρέσεις λατρεύουν το μονοδιάστατο. Και καθιστούν αχρείαστο τον Αττίλα… Μπορούμε και μόνοι μας!
Το Καλάθι
• … με τον Κ 2-18b (1): Μέχρι σήμερα, έχουν ανακαλυφθεί πάνω από 6.000 εξωπλανήτες με πιθανότητα να φιλοξενούν κάποιας μορφής ζωή. Οι επιστήμονες θεωρούν μέχρι στιγμής πολύ πιθανό κάτι τέτοιο κυρίως για 45 από αυτούς, με βάσει τις ενδείξεις. Από τον Απρίλιο του 2025 υπάρχουν πια σχεδόν επιβεβαιωμένες αποδείξεις για κάτι τέτοιο τουλάχιστον για ένα, τον Κ 2-18b.
• … με τον Κ 2-18b (2): Εκτός του γενικού ενδιαφέροντος που αποκτά αυτή η ανακάλυψη, για την Κύπρο θα αποδειχθεί ότι έχει και μιαν επιπλέον ενδιαφέρουσα πτυχή. Ανοίγεται στο μέλλον μια ακόμη προοπτική στη διερεύνηση σκανδάλων: Μετά τη Europol και το FBI, θα υπάρχει τώρα η δυνατότητα να καταφεύγουμε και στη βοήθεια από τον Κ 2-18b, πριν αποφασίσουμε για τον διορισμό ποινικού ανακριτή. Σημείωση: Το ταξίδι προς τον Κ 2-18b διαρκεί 120 έτη φωτός…
• … με τον Κ 2-18b (3): Δεν έχω καμιά εμπάθεια εναντίον του κόμματος των κυνηγών. Αλλά η ενεργός παρουσία του στις εκδηλώσεις των κτηνοτρόφων κατά της θανάτωσης των ζώων τους, φαντάζει λίγο παράδοξη… Για να μην πω ότι πρόκειται για ένα είδος αυτοαναίρεσης. Διερωτώμαι αν στον Κ 2-18b θα μπορούσαν να συμβαίνουν παρόμοια πράγματα…
