Εξαιρετικά ανησυχητική πρέπει να θεωρείται η έρευνα του OMEGA TV της 24ης Απριλίου, η οποία απεκάλυψε ότι, μεταξύ των νεαρών ψηφοφόρων (ηλικίες 18-34), το ΕΛΑΜ είναι με τεράστια διαφορά το πιο δημοφιλές κόμμα. Συγκεκριμένα, σ΄αυτή την ηλιακή κατηγορία, το 21% δήλωσε ότι θα ψηφίσει ΕΛΑΜ, ενώ μόλις 13% και 12% θα ψηφίσει ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, αντιστοίχως.
Ομολογουμένως, το φλερτ των νεαρών με τα ακροδεξιά/φασιστικά κόμματα δεν είναι αποκλειστικά κυπριακό πρόβλημα. Παρατηρείται αυξανόμενη υποστήριξη από τους νέους προς αυτά τα κόμματα και σε μερικές άλλες χώρες αλλά η εικόνα δεν είναι τόσο απογοητευτική όσο εκείνη της Κύπρου. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι νέοι παρουσιάζονται ως πιο προοδευτικοί στις τελευταίες εκλογές στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο όπου προσήλθαν στις κάλπες για να υποστηρίξουν τα φιλελεύθερα προοδευτικά κόμματα σε μεγαλύτερο αριθμό από ό,τι οι ηλικιωμένοι ψηφοφόροι. Από την άλλη πλευρά, έρευνες έχουν δείξει ότι οι νέοι ψηφοφόροι στην ΕΕ είναι πιο πιθανό να είναι πολιτικά απογοητευμένοι, λιγότερο προσκολλημένοι στα κυρίαρχα κόμματα και λιγότερο αφοσιωμένοι στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Υπάρχουν, επομένως, αντικρουόμενα στοιχεία σχετικά με τον βαθμό στον οποίο οι νέοι υποστηρίζουν λιγότερο τη φιλελεύθερη δημοκρατία και είναι πιο πιθανό να υποστηρίζουν κόμματα που αμφισβητούν τις φιλελεύθερες δημοκρατικές αρχές σε σύγκριση με τις παλαιότερες γενιές.
Στην Κύπρο η εικόνα είναι πεντακάθαρη. Το ΕΛΑΜ στις βουλευτικές εκλογές του 2016 πήρε μόνο το 1,1% των ψήφων, το 2021 το 6,8%, ενώ το 2026, με την αναγωγή, το ποσοστό προβλέπεται να είναι ίσως και γύρω στο 16%. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, το ΕΛΑΜ θα είναι το πρώτο κόμμα στις εκλογές του 2036. Οι κίνδυνοι όχι μόνο για τη δημοκρατία αλλά και για την επιβίωση της ΚΔ είναι πλέον ορατοί αλλά αυτό δεν είναι το θέμα μου σήμερα.
Ο κυριότερος λόγος που γιγαντώνεται το κόμμα είναι ο εναγκαλισμός της ιδεολογίας του από τους νεαρούς ψηφοφόρους. Έστω και αν ένα ποσοστό αυτών των νέων «ανανήψει» όταν ωριμάσει ηλικιακά, το συνολικό Σώμα των ψηφοφόρων που υποστηρίζει το ακροδεξιό κόμμα θα μεγαλώνει. Πολλοί θα σπεύσουν να προβάλουν ως έναν από τους λόγους αυτού του φαινομένου την εθνικιστική παιδεία. Όμως διαχρονικά η παιδεία μας ήταν εθνικιστική. Τη δεκαετία του 1940 αρκετοί μαθητές του Παγκυπρίου Γυμνασίου αποβλήθηκαν επειδή οι γονείς τους ήταν κομμουνιστές. Τη δεκαετία του 1950 η παιδεία έγινε ακόμα πιο εθνικιστική. Άλλοι θα αναφέρουν ότι το ΕΛΑΜ παρουσιάζει κάθε ξένη παρουσία ως απειλή, υιοθετώντας αυστηρά αντιμεταναστευτική ρητορική. Σίγουρα αυτό βρίσκει ανταπόκριση όχι μόνο σε μέρος της νεολαίας που ανησυχεί για τη δημογραφική και κοινωνική αλλαγή αλλά σε όλους τους ψηφοφόρους του κόμματος και, άρα, δεν εξηγεί τη διαφορά δημοτικότητας του ΕΛΑΜ μεταξύ ηλικιακών ομάδων. Το ίδιο ισχύει και για τη στάση του κόμματος στο Κυπριακό που, ως γνωστόν, υιοθετεί μια σκληρή γραμμή, απορρίπτοντας τη λύση Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και προκρίνοντας τη λύση του «ενιαίου κράτους». Αυτοί οι παράγοντες εξηγούν την άνοδο του ΕΛΑΜ, κι όχι την ακόμα πιο εκπληκτική άνοδο της υποστήριξης από τους νεαρούς ψηφοφόρους.
Επομένως, ποιος είναι ο λόγος που στην Κύπρο το ΕΛΑΜ είναι το πιο δημοφιλές κόμμα μεταξύ των νεαρών; Η απάντηση είναι ότι αυτό το κόμμα έχει κατορθώσει να αλώσει τις ηγεσίες των λεγόμενων εθνικόφρονων ποδοσφαιρικών σωματείων -που είναι η συντριπτική πλειονότητα- και να «εμφυτεύσει» την ιδεολογία του στους εφήβους. Ενδεικτική αυτής της εμφανέστατης άλωσης είναι η φωτογραφία ενός οπαδού «εθνικόφρονος» σωματείου της Λευκωσίας που φωτογραφήθηκε στις κερκίδες την περασμένη βδομάδα να χαιρετά ναζιστικά την είσοδο της ομάδας στο γήπεδο. Αυτή η φωτογραφία έγινε «viral” στα ΜΚΔ, ενώ εμφανίστηκε και στον «ΠΟΛΙΤΗ». Η ελεγχόμενη από το ΕΛΑΜ ηγεσία του σωματείου, ως αναμενόταν, τήρησε σιγή ιχθύος. Μια ανεξάρτητη, δημοκρατική ηγεσία θα καταδίκαζε μετά βδελυγμίας μια τέτοια πράξη. Ο ναζιστικός χαιρετισμός ερμηνεύεται ως συμπεριφορά μίσους, καθώς συνδέεται άμεσα με την ιδεολογία των ναζί, που προωθεί τον ρατσισμό, την ξενοφοβία και τη βία.
Επί της ουσίας, δεδομένου ότι (α) το ποδόσφαιρο είναι εξαιρετικά δημοφιλές σπορ στην Κύπρο, (β) η συντριπτική πλειονότητα των ποδοσφαιρικών σωματείων είναι «εθνικόφρονα», και (γ) ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εφήβων ταυτίζεται με μια ομάδα (άρα και με τα σύμβολά της και την ιδεολογία της), αποδεικνύεται ο κίνδυνος φασιστικοποίησης της κυπριακής κοινωνίας. Ο έφηβος στις κερκίδες περιτριγυρίζεται από σύμβολα του ΕΛΑΜ (ελληνοκυπριακές σημαίες, πανό του Γρίβα και των SS), τα οποία ταυτίζονται στο μυαλό του με το σωματείο του. Πώς μπορεί ο έφηβος να ψηφίσει ένα άλλο κόμμα εκτός του ΕΛΑΜ; Σε καμιά άλλη χώρα της υφηλίου δεν υπάρχουν σωματεία που να οικειοποιούνται τα εθνικά σύμβολα τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να ενώνουν τα μέλη μιας κοινότητας -κι όχι να τα διασπούν- αναπαριστώντας αξίες, ιστορία και στόχους. Το συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί είναι ότι τουλάχιστον το 75% των νέων στην ηλικία 15 μέχρι 18 ετών είναι θαυμαστές της ιδεολογίας του ΕΛΑΜ, του Γρίβα, του Χίτλερ, και αυτό εξηγεί τη σταθερή άνοδο της Ακροδεξιάς που είναι ήδη σε εξέλιξη. Αν δεν πάρουμε μέτρα να διαχωρισθεί ο αθλητισμός από την πολιτική, νομοτελειακά η Ακροδεξιά θα ανδρωθεί σε σημείο που θα είναι πλέον κίνδυνος για τη δημοκρατία. Οι ιδεολογικά απόγονοι του Γρίβα θα αναρριχηθούν στην εξουσία κατόπιν εκλογών.
Το θλιβερό συμπέρασμα είναι ότι λίγοι έχουν αντιληφθεί τη σχέση ποδοσφαιρικών σωματείων και ανόδου του φασισμού. Λιγότεροι είναι αυτοί που θίγουν δημόσια το θέμα. Ελάχιστοι είναι που θα σπαταλήσουν φαιά ουσία για να εξαρθρώσουν αυτό το ανοσιούργημα.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
