Υπάρχουν εικόνες που δεν χρειάζονται πολλές λέξεις για να τις περιγράψεις. Γιατί οι ίδιες οι εικόνες φωνάζουν. Όσα καταγράφηκαν τις προηγούμενες μέρες στη Νιγηρία, στο λεγόμενο φεστιβάλ Alue-Do, δεν είναι απλώς σοκαριστικά. Είναι ντροπιαστικά. Είναι εξευτελιστικά. Είναι η απόλυτη απόδειξη ότι, σε πολλά μέρη του κόσμου, το σώμα της γυναίκας εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται όχι ως σώμα ανθρώπου αλλά ως πεδίο εκτόνωσης, εξουσίας, τιμωρίας.
Άνδρες να κυνηγούν γυναίκες στους δρόμους. Να τις περικυκλώνουν. Να τις γδύνουν. Να τις χτυπούν. Να τις κακοποιούν σεξουαλικά. Και γύρω τους άλλοι να κοιτούν, να φωνάζουν, να καταγράφουν. Λες και δεν βλέπουν έγκλημα. Λες και βλέπουν θέαμα. Λες και η βία, όταν στρέφεται κατά γυναικών, μπορεί ακόμη να χωρέσει κάτω από τη βολική λέξη «παράδοση». Δεν μπορεί. Κανένα έθιμο, καμία κουλτούρα, καμία γιορτή, καμία κοινωνική ανοχή δεν μπορεί να ξεπλύνει τον βιασμό.
Θα μπορούσε κάποιος να πει «είναι Νιγηρία, είναι μακριά». Δεν μας αφορά. Θα μπορούσε, ίσως, να το ντύσει και με τη γνωστή χυδαιότητα της απάθειας, «τι μας κόφτει εμάς;», «ας πρόσεχαν», «τα ήθελαν και τα έπαθαν». Μόνο που η βία κατά των γυναικών δεν είναι εξωτικό φαινόμενο. Δεν είναι είδηση από έναν μακρινό, ξένο κόσμο. Είναι εδώ. Είναι στην Ευρώπη. Είναι δίπλα μας. Και πολλές φορές κρύβεται πίσω από οθόνες, κωδικούς, ψεύτικα προφίλ και μια κανονικότητα που σαπίζει αθόρυβα.
Μόλις πρόσφατα, έρευνα του CNN αποκάλυψε μια διαδικτυακή «ακαδημία βιασμού», χώρους όπου άνδρες αντάλλασσαν οδηγίες για το πώς να ναρκώνουν και να κακοποιούν σεξουαλικά τις συντρόφους τους, βιντεοσκοπώντας την κακοποίησή τους. Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκε ιστοσελίδα με πάνω από 20 χιλιάδες βίντεο τέτοιου περιεχομένου και περίπου 62 εκατομμύρια επισκέψεις μόνο τον Φεβρουάριο. Χρήστες δεν αρκούνταν στο να παρακολουθούν. Έδιναν συγχαρητήρια. Έδιναν συμβουλές. Συζητούσαν ουσίες, δόσεις, τρόπους να μην γίνουν αντιληπτοί. Αηδιαστικό; Ντροπιαστικό; Σοκαριστικό; Ναι. Αλλά όχι μακρινό. Όχι ξένο. Όχι άσχετο με εμάς.
Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συζητείτο ξανά κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο, ότι ο βιασμός πρέπει να ορίζεται από την απουσία συναίνεσης. Ότι η σιωπή δεν είναι συναίνεση. Ότι η έλλειψη αντίστασης δεν είναι συναίνεση. Ότι η απουσία ενός ξεκάθαρου «όχι» δεν σημαίνει «ναι». Ότι μια σχέση, ένας γάμος, ένα προηγούμενο φλερτ, μια προηγούμενη σεξουαλική επαφή δεν είναι λευκή επιταγή. Ότι μόνο το «ναι» σημαίνει «ναι».
Και όμως, ακόμη χρειάζεται να το λέμε. Ακόμη χρειάζεται να ψηφίζονται ψηφίσματα. Ακόμη χρειάζεται να εξηγούμε ότι το σώμα ενός ανθρώπου δεν είναι διαθέσιμο μέχρι να πει «όχι». Είναι μη διαθέσιμο μέχρι να πει «ναι». Ακόμη χρειάζεται να εξηγούμε ότι όταν ένα θύμα παγώνει δεν συναινεί. Όταν σωπαίνει, δεν αποδέχεται. Όταν δεν αντιστέκεται, δεν σημαίνει ότι συμφωνεί. Μπορεί να φοβάται. Μπορεί να έχει παραλύσει. Μπορεί να βρίσκεται σε σοκ. Αυτό είναι το σημείο που πονά περισσότερο. Όχι μόνο η ύπαρξη της βίας αλλά η απαίτηση να αποδεικνύει το θύμα ότι δεν την ήθελε. Να πρέπει να πείσει ότι φοβήθηκε αρκετά, αντιστάθηκε αρκετά, φώναξε αρκετά, πόνεσε αρκετά. Να περνά μέσα από διαδικασίες που συχνά το ξανατραυματίζουν. Να αντιμετωπίζεται με καχυποψία αντί με προστασία. Να σιωπά, τελικά, γιατί ξέρει ότι, αν μιλήσει, μπορεί να δικαστεί πρώτο.
Ναι, κάθε καταγγελία πρέπει να διερευνάται. Ναι, κανείς δεν είναι ένοχος πριν αποφανθεί η Δικαιοσύνη. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η κοινωνία έχει δικαίωμα να διαλύει το θύμα προτού καν ακουστεί. Δεν σημαίνει ότι η πρώτη μας αντίδραση πρέπει να είναι η αμφισβήτηση. Δεν σημαίνει ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να ψάχνουμε ελαφρυντικά για τους θύτες και αφορμές για να στήσουμε στον τοίχο εκείνες που βρήκαν το κουράγιο να μιλήσουν.
Η Νιγηρία μπορεί να είναι μακριά. Το ερώτημα όμως είναι εδώ. Στην Ευρώπη. Στην Κύπρο. Στα σπίτια, στους χώρους εργασίας, στα σχολεία, στις παρέες, στα αστυνομικά τμήματα, στις δικαστικές αίθουσες. Πόσες φορές ακόμη θα χρειαστεί να πούμε τα αυτονόητα;
Μόνο το «ναι» σημαίνει «ναι».
Όλα τα υπόλοιπα είναι βία.
