Με τη σαιξπηρική φαρσοκωμωδία «Πολύ κακό για το τίποτα», που εκδόθηκε το 1600, μοιάζει η κατάστασή μας, με το χρόνο της αποκάλυψης του πορίσματος που εξέδωσε η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς, για το βιβλίο του δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη «Κράτος Μαφία. Κι αυτό διότι όπως δήλωσε στο ΚΥΠΕ ο Επίτροπος Διαφάνειας Χάρης Πογιατζής, ο χρόνος που θα εκδώσει η Αρχή τη δική της θέση επί του πορίσματος είναι δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια αυτή τη στιγμή, καθώς είναι τεράστιος ο όγκος του πορίσματος. Άμα κοιτάξει κανείς τον όγκο της δουλειάς που έχει γίνει, σίγουρα τα λεχθέντα από τον κ. Πογιατζή, ότι «ο χρόνος έκδοσης της ανακοίνωσης, λόγω του ογκοδέστατου υλικού δεν δύναται να υπολογιστεί επακριβώς, αλλά σίγουρα θα είναι πριν το τέλος Ιουνίου, 2026». Συγκεκριμένα, όπως ανακοίνωσε η Αρχή από το Φεβρουάριο του 2024 που οι τέσσερις Λειτουργοί Επιθεώρησης έπιασαν δουλειά, διεξήχθησαν συνολικά 214 συνεδρίες/ακροάσεις προς το σκοπό λήψεως μαρτυρίας ή τεκμηρίων. Κατέθεσαν ως μάρτυρες 150 πρόσωπα. Κατατέθηκαν τεκμήρια από 41 νομικά πρόσωπα και κυβερνητικά τμήματα. Ο συνολικός αριθμός των τεκμηρίων που κατατέθηκαν ήταν 793 και ο συνολικός αριθμός των σελίδων της Έκθεσης, μαζί με τα συνημμένα είναι περίπου 3000.
Από το 2010 μέχρι το 2025 η Κύπρος δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν διερεύνησε τα μεγάλα της σκάνδαλα. Το αντίθετο. Δημιούργησε επιτροπές, διόρισε ερευνητές, ενεργοποίησε ποινικές ανακρίσεις, άνοιξε φακέλους στην Ελεγκτική Υπηρεσία, είδε την Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς να μπαίνει στο θεσμικό τοπίο και, τα τελευταία χρόνια, βρέθηκε και κάτω από το μικροσκόπιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Από το Μαρί μέχρι την τραπεζική κατάρρευση, από τον Συνεργατισμό μέχρι τα «χρυσά διαβατήρια», από τη Cypra μέχρι τις ευρωπαϊκές έρευνες για έργα με κοινοτική χρηματοδότηση, το κράτος επανειλημμένα κατέφυγε σε ερευνητικές ή ανεξάρτητες διαδικασίες. Αν μετρήσει κανείς αυστηρά τις κλασικές κρατικές ερευνητικές επιτροπές, ο αριθμός είναι μικρότερος. Αν όμως συνυπολογίσει τις ποινικές ανακρίσεις, την Ελεγκτική Υπηρεσία, την Αρχή κατά της Διαφθοράς και την EPPO, τότε μιλούμε για τουλάχιστον έντεκα διακριτούς μηχανισμούς ή διαδικασίες διερεύνησης σκανδάλων μέσα σε δεκαπέντε χρόνια. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Κυπριακή Δημοκρατία διερεύνησε. Το ερώτημα είναι τι απέγιναν οι διερευνήσεις. Πόσα πορίσματα κατέληξαν σε πραγματική λογοδοσία; Πόσες υποθέσεις οδήγησαν σε ποινικές ή πολιτικές συνέπειες; Πόσες συστάσεις εφαρμόστηκαν; Και πόσες φορές η κοινωνία άκουσε ξανά την ίδια φράση: «θα αποδοθούν ευθύνες». Η διαδρομή είναι γνωστή. Προηγείται το σοκ. Ακολουθεί η πολιτική πίεση. Διορίζεται επιτροπή. Δημοσιοποιείται ή διαρρέει ένα πόρισμα. Για λίγες ημέρες κυριαρχούν οι τίτλοι, οι δηλώσεις και οι αλληλοκατηγορίες. Ύστερα, σταδιακά, η υπόθεση μετακινείται από την πρώτη γραμμή της επικαιρότητας στα συρτάρια της διοίκησης, της Νομικής Υπηρεσίας ή των κομματικών αντιπαραθέσεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι έρευνες ήταν άχρηστες ή προσχηματικές. Κάθε άλλο. Πολλές από αυτές κατέγραψαν κρίσιμα γεγονότα, αποκάλυψαν θεσμικές παθογένειες, ανέδειξαν ευθύνες και άφησαν πίσω τους υλικό μεγάλης δημόσιας αξίας. Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού: στην απόσταση ανάμεσα στη διαπίστωση και στη συνέπεια. Στην Κύπρο φαίνεται ότι έχουμε μάθει να παράγουμε πορίσματα πολύ πιο εύκολα απ’ ό,τι παράγουμε λογοδοσία. Γι’ αυτό και η συζήτηση για τις επιτροπές δεν πρέπει να εξαντλείται στον αριθμό τους. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι αν οι θεσμοί αυτοί λειτουργούν ως εργαλεία κάθαρσης ή ως βαλβίδες εκτόνωσης της κοινωνικής οργής. Διότι μια επιτροπή που καταγράφει ευθύνες αλλά δεν οδηγεί σε διορθώσεις, μια ποινική έρευνα που χρονίζει, μια έκθεση που μένει χωρίς εφαρμογή, δεν θεραπεύει την κρίση εμπιστοσύνης. Την βαθαίνει. Η Κύπρος της τελευταίας δεκαπενταετίας είναι γεμάτη από επιτροπές, πορίσματα και ελεγκτικούς φακέλους. Εκείνο που ακόμη αναζητείται είναι μια σταθερή κουλτούρα θεσμικής συνέπειας: να μην αρχίζει κάθε σκάνδαλο με εξαγγελίες και να τελειώνει με λήθη.
Το πρόβλημα των συνεπειών γίνεται ακόμη πιο οξύ όταν η ίδια η κορυφή της Νομικής Υπηρεσίας φέρει το πολιτικό αποτύπωμα της κυβέρνησης της οποίας τα έργα και οι ημέρες κλήθηκε, άμεσα ή έμμεσα, να αξιολογήσει. Ο διορισμός του Γιώργου Σαββίδη και του Σάββα Αγγελίδη στις θέσεις του Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, αντίστοιχα, από τον τότε Πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη, ενώ και οι δύο είχαν προηγουμένως υπηρετήσει ως υπουργοί της κυβέρνησής του, δημιούργησε εξαρχής ένα σοβαρό ζήτημα θεσμικής εμπιστοσύνης. Δεν είναι μόνο θέμα προσώπων· είναι θέμα αρχιτεκτονικής της λογοδοσίας. Όταν πορίσματα για υποθέσεις όπως τα «χρυσά διαβατήρια» ή ο Συνεργατισμός αγγίζουν αποφάσεις, παραλείψεις και πολιτικές της ίδιας διακυβέρνησης, η κοινωνία δικαιούται να διερωτάται κατά πόσο η Νομική Υπηρεσία λειτουργεί ως ανεξάρτητος τελικός κριτής ή ως θεσμικό φίλτρο που μαλακώνει, καθυστερεί ή απονευρώνει τις συνέπειες. Διότι ακόμη και η εντύπωση ότι τα πορίσματα περνούν από χέρια πολιτικά συγγενή προς την υπό διερεύνηση εξουσία είναι αρκετή για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δικαιοσύνη. Έτσι λοιπόν για να τελειώσουμε όπως αρχίσαμε, δηλαδή με την κυπριακή φαρσοκωμωδία, το ζήτημα δεν είναι αν το πόρισμα για το Κράτος Μαφία αποκαλυφθεί πριν ή μετά τις βουλευτικές εκλογές, διότι όποτε και να γίνει, σημασία έχει το τι θα πει ο διορισθείς από τον Νίκο Αναστασιάδη, Γιώργος Σαββίδης!
