Η Caroline Muscat, ερευνητική δημοσιογράφος από τη Μάλτα, σε ένα από τα άρθρα της αναφέρει: "Η δημοσιογραφία, στην ουσία της, δεν έχει να κάνει με πρωτοσέλιδα, υπογραφές ή clickbait. Έχει να κάνει με τη λογοδοσία. Γι' αυτό έχει σημασία η ερευνητική δημοσιογραφία. Γι' αυτό δημιούργησα το "The Shift" (η ιστοσελίδα της Caroline Muscat). Όχι επειδή η ερευνητική δημοσιογραφία εγγυάται άμεση αλλαγή, αλλά επειδή καθιστά αδύνατη τη λήθη. Όχι μόνο αποκαλύπτοντας παραπτώματα, αλλά και διατηρώντας τα αποδεικτικά τους στοιχεία. Διασφαλίζοντας ότι, ακόμα και μετά από 10 χρόνια, η αδικία δεν θα καταφέρει να ξαναγράψει σιωπηλά τη δική της ιστορία. Η πραγματική ερευνητική δημοσιογραφία έχει σημασία…".
Έτσι, 62 χρόνια μετά την "εξαφάνιση" Τ/Κ και Ε/Κ, είναι σημαντικό να γράφουμε ξανά και ξανά ότι ο Απρίλιος του 1964 ήταν ένας πολύ κακός μήνας για τη χώρα μας. Εκείνο τον μήνα, πολλοί Τ/Κ και Ε/Κ "εξαφανίστηκαν", χάθηκαν ενώ ταξίδευαν για δουλειά ή επέστρεφαν στο σπίτι τους μετά από επίσκεψη σε συγγενείς, απήχθησαν από τους δρόμους, δολοφονήθηκαν και θάφτηκαν σε μέρη όπου κανένας δεν μπορούσε να βρει τα οστά τους.
Από την κηδεία του Θεοδόση Βούρκα, το 2017.
Μια χούφτα κόκκαλα
Μετά από τόσα χρόνια, καταφέραμε να βρούμε τα οστά μόνο μιας χούφτας από αυτούς, αλλά πολλοί από αυτούς εξακολουθούν να αγνοούνται. Είχα γράψει και παλαιότερα σε αυτές τις σελίδες, τον Μάρτιο του 2017, και θα γράψω ξανά. Για να υπενθυμίζω ξανά και ξανά ότι πρέπει να συνεχίσουμε με ταχύτερους ρυθμούς να αναζητούμε τους τόπους ταφής των αγνοουμένων μετά από τόσες δεκαετίες. Στις 19 Μαρτίου 2017, σε αυτές τις σελίδες είχα γράψει για όσους είχαν εξαφανιστεί τον Απρίλιο του 1964: "Ο πόλεμος είναι φρικτός. Δεν κάνει διακρίσεις μεταξύ νέων και ηλικιωμένων, μεταξύ αθώων και ενόχων, μεταξύ καλών και κακών. Ο πόλεμος απλά αναλώνει τους ανθρώπους, χωρίς ερωτήσεις. Διότι ο πόλεμος είναι όταν η λογική φεύγει από το παράθυρο και κυριαρχεί η βία".
Στον καιρό της φρίκης
Το 1964, οι διακοινοτικές συγκρούσεις συνεχίζονταν αφού ξεκίνησαν στο τέλος του 1963. Τον Απρίλιο του 1964 πολλοί άλλοι εξαφανίστηκαν, τόσο Τ/Κ όσο και Ε/Κ εξαφανίστηκαν από τους δρόμους όπου ταξίδευαν. Τρεις μέρες πριν να εξαφανιστεί ο Θεοδόσης Βούρκας (στις 10 Απριλίου 1964), ένας Τ/Κ, ο Ibrahim Gazi, από τη Μόρα, είχε εξαφανιστεί στις 7 Απριλίου 1964. Εργαζόταν στη R.A.F. στις Βρετανικές Βάσεις και εργαζόταν επίσης στη Μόρα ως κουρέας. Ήταν παντρεμένος στη Μόρα και είχε τρία παιδιά. Στις 5 Απριλίου 1964 είχε πάει στη Λευκωσία για να επισκεφτεί κάποιους συγγενείς και δεν επέστρεψε στο χωριό. Έμαθαν ότι είχε ξεκινήσει από τη Λευκωσία για να επιστρέψει στη Μόρα με το αυτοκίνητο Austin του, στις 7 Απριλίου 1964, αλλά στο δρόμο έγινε αγνοούμενος.
Άραγε η απαγωγή του Θεοδόση Βούρκα γύρω από τη Μόρα ήταν ένα είδος αντιποίνων ή μια απόπειρα για να πάρουν πίσω ζωντανό τον Ibrahim Gazi, χρησιμοποιώντας τον Θεοδόση Βούρκα για ανταλλαγή; Δεν ξέρουμε, αλλά αυτό που ξέρουμε είναι ότι ο Απρίλιος του 1964 ήταν ένας τρομερός μήνας για Τ/Κ και Ε/Κ που εξαφανίζονταν από τους δρόμους. Μέτρησα 32 Τ/Κ αγνοουμένους μόνο το μήνα του Απρίλη του 1964. Είναι αρκετά μεγάλος αριθμός, που αντικατοπτρίζει το είδος της ατμόσφαιρας που επικρατούσε τότε στην Κύπρο.
Σίγουρα δεν ήταν καιρός ειρήνης, αλλά καιρός φρίκης… Αναρωτιέμαι πόσοι Ε/Κ εξαφανίστηκαν τότε. Αυτοί για τους οποίους έχω βρει πληροφορίες, είναι: Ο Αντώνης Κάρολος Κρίνη, μαζί με τον Αντρέα Αντωνίου Λεύκου, που εξαφανίστηκαν στις 18 Απριλίου 1964. Ο Σταύρος Δημητρίου από τα Λατσιά, είχε σκοτωθεί από κάποιους Τ/Κ στη Λευκωσία στις 14 Απριλίου 1964, και μετά, στις 25 Απριλίου 1964, μια ομάδα πέντε Τ/Κ που ταξίδευαν με λεωφορείο και πήγαιναν από τη Λευκωσία στην Πάφο, εξαφανίστηκαν με το λεωφορείο, στα Λατσιά. Ακόμα ψάχνουμε τον τόπο ταφής τους.
Οι Τ/Κ εξαφανίζονταν από τον δρόμο, όπως επίσης και οι Ε/Κ. Ο Χριστόδουλος Δημητρίου εξαφανίστηκε στις 3 Απριλίου 1964, από το δρόμο Λευκωσίας - Λεμεσού και στις 13 Απριλίου 1964 εξαφανίστηκαν ο Ροδόλφος Πέτρου και ο Κωνσταντής Νικολάου Ζαχαρίας. Αυτοί είναι όσοι για τους οποίους γνωρίζω. Αναρωτιέμαι πόσοι άλλοι είναι για τους οποίους δεν ξέρω. (Σημείωση προς τους αναγνώστες: Μόλις πριν από λίγες ημέρες, στις 17 Απριλίου 2026, έμαθα ότι τα λείψανα του Ροδόλφου Πέτρου βρέθηκαν στον χώρο ταφής στο Κομουρτζού, τον οποίο είχαμε δείξει στη ΔΕΑ μαζί με έναν αναγνώστη το 2010)
Μερικοί Τ/K και Ε/K αγνοούμενοι από τον Απρίλιο του 1964, των οποίων τις φωτογραφίες δημοσιεύσαμε στην εφημερίδα "Yeniduzen".
Φαύλος κύκλος
Οι Τ/Κ και οι Ε/Κ από στρατιωτικές ή παραστρατιωτικές δυνάμεις, ή από την αστυνομία, έπαιξαν ρόλο στην απαγωγή ανθρώπων από τους δρόμους και τους έκαναν να εξαφανιστούν. Προέβαιναν σε αντίποινα και απήγαγαν ως εκδίκηση για κάποιες άλλες απαγωγές. Μερικές φορές απήγαγαν ανθρώπους για να προσπαθήσουν να τους χρησιμοποιήσουν για ανταλλαγή ενός ή περισσοτέρων ατόμων που είχαν απαχθεί από την άλλη πλευρά. Μερικές φορές δεν υπήρχε καμιά πιθανότητα ανταλλαγής. Έτσι ο απαχθέντας σκοτωνόταν. Ένας από εμάς και ένας από εσάς, και των δύο τα μάτια τυφλώνονταν.
Αυτό ακριβώς είναι που δεν θέλουμε να βιώσουν τα παιδιά μας στην Κύπρο. Γι' αυτό χρειαζόμαστε την ειρήνη.
Ευχαριστώ τον αναγνώστη μου με όλη μου την καρδιά για τη βοήθειά του στην ανεύρεση του τόπου ταφής του Θεοδόση Βούρκα και κάποιων άλλων Ε/Κ αγνοουμένων από το 1964.
Θεοδόσης Βούρκας
Ο Θεοδόσης Βούρκας ήταν μόλις 37 χρονών όταν απήχθη. Ήταν παντρεμένος με την Ελένη στο Καλό Χωριό, και είχαν πέντε παιδιά: Ο Σάββας ήταν εννιά χρονών, ο Μιχάλης επτά, η Μαρία τεσσάρων και ο Στέλιος ενός. Και ο μικρότερος, ο Αντρέας, ήταν μόλις ενός μηνός. Ο Βούρκας ήταν πολίτης. Στο άρθρο μου το 2017, είχα γράψει για αυτόν: "Στις 10 Απριλίου 1964 πήγαινε από το Καλό Χωριό στο Πραστειό Αμμοχώστου, για να αγοράσει κοτόπουλα. Πουλούσε λαχανικά. Πιάστηκε γύρω από τη Μόρα – Κουρού Μοναστήρι με το Morris Minor βαν του. Εξαφανίστηκε για 53 χρόνια, μέχρι τις 12 Φεβρουαρίου 2017, όταν επέστρεψε σε ένα μικρό φέρετρο για την κηδεία του, στο χωριό του το Καλό Χωριό. Ένας από τους αναγνώστες μού είχε δείξει τον τόπο ταφής του - σε μένα και τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων - το 2010, στο χωριό Κιομουρτζιού-Αγύρτα, όπου βρέθηκαν τα οστά του μαζί με κάποιων άλλων Ε/Κ "αγνοουμένων" από το 1964. Η γυναίκα του, Ελένη, πέθανε το 2013. Αν είχαμε μια πιο γρήγορη διαδικασία ανεύρεσης και ταυτοποίησης των οστών των αγνοουμένων στην Κύπρο, η γυναίκα του θα είχε προλάβει να δει ότι βρέθηκαν τα οστά του συζύγου της, αφού ήταν ακόμα ζωντανή τον καιρό που δείξαμε τον τόπο ταφής, το 2010. Έζησε μέχρι το 2013. Όμως η διαδικασία τελείωσε το 2017, έτσι ώστε να πραγματοποιηθεί η κηδεία. Δεν έζησε για να δει αυτή τη μέρα.
Στην αυλή του παραδείσου
Εκείνη τη μέρα, στις 12 Φεβρουαρίου 2017, πήγαμε μαζί με την αγαπητή μου φίλη Χριστίνα Παύλου Σολωμή Πατσιά, και τους συζύγους μας, για να παραστούμε στην κηδεία, στο Καλό Χωριό Λεμεσού.
Συναντήσαμε την εγγονή του, Παρασκευή Κωνσταντίνου Χριστοδούλου, που έκλαιγε ενώ ετοιμαζόταν να εκφωνήσει τον επικήδειο. Η φωνή της σιώπησε όλους στην εκκλησία και όλοι άρχισαν να κλαίνε. Η φωνή της έγινε κραυγή που αντηχούσε στις καρδιές μας. Η φωνή της μας λέει για τον πόνο αυτών που μένουν πίσω.
Είπε: "Αγαπημένε μου παππού. Έμαθα να σε λατρεύω μέσα από τα λόγια της αγαπημένης μου γιαγιάς, της Ελένης σου, της βασανισμένης μου γιαγιάς, αλλά της άξιας! Έφυες νωρίς παππού μου. Έφυες τόσο νωρίς. Τζαι εβρέθηκε να μεγαλώνει τον Σάββα, τον Μιχάλη, τον Στέλιο, την Μαρία τζαι τον Αντρέα σας μόνη της. Πόσες φορές θυμούμαι την να λέει: "Έππεσα πολλές φορές νηστιτζή για να 'φαν τα μωρά μου". Θυμούμαι την ακόμα να λέει "Εν έχω έναν τάφο να πάω ν’ ανάψω το καντήλι". Τούτον παππού μου, ήταν τζαι το μεγαλλύττερον της παράπονο, μέχρι το ξημέρωμα της 14ης Ιανουαρίου του 2013, όταν η ψυσιή της επέταξε στον ουρανό. Ήταν τόσον όμορφη τζαι γαλήνια την ημέρα που την αποχαιρετήσαμε. Τόσον όμορφη… Θα ετολμούσα να πω πως μας χαμογελούσε! Τωρά καταλαβαίνω γιατί. Ήσουν εκεί παππού, στην αυλήν του παραδείσου τζαι επερίμενες την! Σήμερα, θα σμίξουν τζαι τα κορμιά σας. Από σήμερα θα ησυχάσει τζαι η δική μας η ψυσιή!
Μου είπαν πως θα έπρεπε να ένιωθα περήφανη γιατί είσαι ήρωας. Μα εμέναν ερώτησε με ποττέ κανένας; Δεν θέλω έναν παππούν ήρωα. Ήθελα να έχω αναμνήσεις από εσέναν παππού. Ήθελα να θυμούμαι στιγμές στην αγκαλιά σου! Ήθελα να με περιμένεις κάθε μέρα να επιστρέψω από το σχολείο, έτσι όπως με επερίμενεν η γιαγιά μου η καλή μου! Μα τούτα ούλλα εστερήσαν μου τα παππού. Εμεγάλωνα τζαι άκουα να λέουν πως ήσουν αγνοούμενος. Εν εμπορούσα να καταλάβω. Τζαι όταν τελικά εκατάλαβα, ήθελα να μάθω. Πώς; Πού; Πότε; Γιατί; Γιατί! Γιατί η γιαγιά μου έχασεν τον άντραν της τζαι ανάγιωσεν πέντε μωρά μόνη της; Μόνη της! Γιατί η μάμμα μου εμεγάλωσε χωρίς τον παπάν της; Τζαι εγώ;
Αβάσταχτος ο πόνος παππού. Όμως, 53 χρόνια μετά, μπορούμεν τουλάχιστον να σε αποχαιρετίσουμε! Τα παιθκιά, τα εγγόνια, τα δισέγγονα σου. Η οικογένεια σου παππού μου. Μόνη μας παρηγοριά, πως, αγκαλιά με την αγαπημένη μας γιαγιά, που υπήρξεν τζαι πατέρας τζαι παππούς για εμάς, είσαστεν φύλακες άγγελοι για όλους μας. Καλήν αντάμωση στον παράδεισο παππού μου. Αιωνία σου η μνήμη αγαπημένε μου. Αιωνία σου η μνήμη".
Ένα διάλειμμα
Κάνω ένα διάλειμμα από τα εβδομαδιαία άρθρα μου.
Ελπίζω να ξανασυναντηθούμε σύντομα σε αυτές τις σελίδες...
Sevgul Uludag
