Το 2026, η Κύπρος εξακολουθεί να κρατά άγρια ζώα φυλακισμένα για τη δική μας ψυχαγωγία. Αυτή η πρόταση θα έπρεπε από μόνη της να μας προκαλεί ντροπή. Ζούμε σε μια εποχή όπου η επιστήμη έχει αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι τα άγρια ζώα διαθέτουν συναισθήματα, αναπτύσσουν πολύπλοκες κοινωνικές σχέσεις, βιώνουν άγχος, φόβο, πλήξη και ψυχολογική κατάρρευση όταν στερούνται το φυσικό τους περιβάλλον. Την ίδια στιγμή, όμως, συνεχίζουμε να τα εκθέτουμε πίσω από κάγκελα, μετατρέποντας τη ζωή τους σε έκθεμα για λίγα ευρώ εισόδου.
Οι εικόνες που ήρθαν ξανά στο φως από τον Ζωολογικό Κήπο Λεμεσού προκάλεσαν αποτροπιασμό. Ζώα εκτεθειμένα στον καύσωνα, περιορισμένα σε μικρούς χώρους και αντιμέτωπα με συνθήκες που άνοιξαν εκ νέου τη δημόσια συζήτηση για το κατά πόσον έχει θέση ένας ζωολογικός κήπος στη σύγχρονη Κύπρο. Οι αντιδράσεις αναζωπύρωσαν τις εκκλήσεις για το οριστικό κλείσιμό του. Το ζήτημα, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερο από έναν ζωολογικό κήπο. Είναι το ερώτημα αν εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι ο άνθρωπος έχει το δικαίωμα να φυλακίζει ένα ελεύθερο πλάσμα μόνο και μόνο επειδή μπορεί.
Οι ζωολογικοί κήποι γεννήθηκαν τον 19ο αιώνα, όταν τα άγρια ζώα θεωρούνταν αξιοπερίεργα αντικείμενα, σύμβολα εξουσίας και αποικιοκρατικού πλούτου. Σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα. Γνωρίζουμε ότι ένα λιοντάρι δεν γεννήθηκε για να ζει πίσω από τσιμεντένιους τοίχους. Μια αρκούδα δεν γεννήθηκε για να κάνει κύκλους μέσα σε ένα κλουβί. Ένας πίθηκος δεν γεννήθηκε για να αποτελεί αξιοθέατο πίσω από ένα τζάμι. Και όμως, εμείς επιμένουμε να ονομάζουμε αυτή τη φυλάκιση «εκπαίδευση». Η πραγματική περιβαλλοντική εκπαίδευση δεν χτίζεται πάνω στη στέρηση της ελευθερίας ενός ζώου. Χτίζεται μέσα από την προστασία των φυσικών οικοτόπων, την παρατήρηση της άγριας ζωής στο φυσικό της περιβάλλον, τη δημιουργία κέντρων περίθαλψης και επανένταξης τραυματισμένων ζώων και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Η Κύπρος θα μπορούσε να πρωτοπορεί. Αντί για ζωολογικούς κήπους, θα μπορούσε να δημιουργήσει σύγχρονα κέντρα περιβαλλοντικής ενημέρωσης και αποκατάστασης της άγριας ζωής. Χώρους όπου τα παιδιά θα μαθαίνουν να σέβονται τα ζώα και όχι να τα βλέπουν ως εκθέματα. Αντί γι' αυτό, εξακολουθούμε να συζητούμε αν πρέπει να συνεχίσουμε μια πρακτική που ο υπόλοιπος κόσμος εγκαταλείπει σταδιακά. Δεν είναι τυχαίο ότι η συντριπτική πλειονότητα όσων συμμετείχαν στη δημόσια διαβούλευση για το μέλλον του Ζωολογικού Κήπου Λεμεσού τάχθηκε υπέρ του τερματισμού της σημερινής του λειτουργίας και της μετατροπής του σε ένα σύγχρονο κέντρο βιοποικιλότητας και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
Η κοινωνία αλλάζει. Η ηθική εξελίσσεται. Εκείνο που μένει πίσω είναι η Πολιτεία. Η αξία ενός πολιτισμού δεν μετριέται από τους ουρανοξύστες που χτίζει ούτε από το ΑΕΠ του. Μετριέται από τον τρόπο που φέρεται στα πιο αδύναμα όντα που δεν έχουν φωνή να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Τα ζώα δεν είναι εκθέματα. Δεν είναι τουριστικό προϊόν. Δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία ενός πάρκου. Είναι έμβια όντα με δικαίωμα στην αξιοπρέπεια και, όπου αυτό είναι δυνατό, στην ελευθερία. Ίσως τελικά το μεγαλύτερο κλουβί να μην είναι αυτό μέσα στο οποίο κρατάμε τα ζώα. Ίσως να είναι εκείνο μέσα στο οποίο κρατάμε ακόμη τη δική μας ηθική συνείδηση.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων
