Υπάρχει ένα παλιό πολιτικό ανέκδοτο που θυμίζει αυτά που ζούμε σήμερα: ενας απερχόμενος πρόεδρος αφήνει στον διάδοχό του τρεις κλειστούς φακέλους, με την συμβουλή να τους ανοίξει μόνο όταν βρεθεί σε μεγάλη πολιτική δυσκολία.
Όταν ξέσπασε η πρώτη πολιτική κρίση, ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος άνοιξε τον πρώτο φάκελο. Μέσα υπήρχε μια λιτή συμβουλή: «Κάνε ανασχηματισμό». Την ακολούθησε και, για ένα διάστημα, η κατάσταση εκτονώθηκε.
Λίγο αργότερα, τα προβλήματα επιστρέφουν. Ανοίγει τον δεύτερο φάκελο. «Μην χάσεις χρόνο. Άλλαξε τους υπουργούς σου». Ακολουθεί τη συμβουλή και κερδίζει ξανά λίγο πολιτικό χρόνο.
Όταν όμως φτάνει στην επόμενη κρίση, ανοίγει τον τρίτο και τελευταίο φάκελο. Εκεί η συμβουλή είναι μοιραία: «Ετοίμασε τους δικούς σου τρεις φακέλους!»
Το ανέκδοτο αυτό μου ήρθε στο μυαλό παρακολουθώντας το πολύμηνο σίριαλ γύρω από τον ανασχηματισμό της κυβέρνησης. Είναι η τρίτη φορά στη θητεία αυτής της κυβέρνησης που ένα (κατα τα άλλα συνταγματικό) δικαίωμα του Προέδρου μετατρέπεται σε πολύμηνο ριάλιτι. Και η ευθύνη βεβαίως είναι αποκλειστικά του Προέδρου.
Εννοείται πως ενας Πρόεδρος οφείλει να ακούει εισηγήσεις, να ζυγίζει δεδομένα και να επιδιώκει συναινέσεις. Όμως υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη διαβούλευση και στην αναποφασιστικότητα. Και όταν αυτή η γραμμή ξεπερνιέται, η καθυστέρηση παύει να είναι ένδειξη περίσκεψης και μετατρέπεται σε ένδειξη ανασφάλειας.
Οι αμέτρητες διαρροές, τα αντικρουόμενα σενάρια και η αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονταν, αναιρούνταν και επανεξετάζονταν μέχρι την τελευταία στιγμή δεν εξέπεμψαν εικόνα ηγεσίας. Αντίθετα, ενίσχυσαν την εντύπωση ότι ο Πρόεδρος δυσκολεύεται να αποφασίσει και εγκλωβίζεται σε προσωπικούς δισταγμούς και πολιτικές ισορροπίες.
Και κάπως έτσι επιστρέφουμε στο πολιτικό ανέκδοτο με τους τρεις φακέλους. Αργά ή γρήγορα, κάθε ηγέτης θα χρειαστεί να ετοιμάσει τους δικούς του. Το ερώτημα είναι τι θα αφήσει πίσω του όταν έρθει εκείνη η ώρα.
Ο David Owen, στο βιβλίο του «Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία», περιγράφει μια σειρά από ηγέτες που βρέθηκαν στην κορυφή της εξουσίας με αγαθές προθέσεις, αλλά των οποίων η κρίση επηρεάστηκε καθοριστικά από προσωπικούς παράγοντες, οδηγώντας τους σε σοβαρά λάθη διακυβέρνησης. Η ιστορία μάς υπενθυμίζει ότι οι καλές προθέσεις, από μόνες τους, δεν αρκούν. Η ηγεσία απαιτεί καθαρή κρίση, αποφασιστικότητα και την ικανότητα να αναλαμβάνεις την ευθύνη των επιλογών σου.
Αν, λοιπόν, αναζητούμε ποιοι είναι οι σημερινοί ατζαμήδες στην πολιτική, ίσως η απάντηση να μην βρίσκεται μόνο στους επικίνδυνους ή στους ανίκανους. Βρίσκεται και στους αναποφάσιστους. Γιατί πολλές φορές μια απόφαση που άργησε να ληφθεί αποδεικνύεται εξίσου επιζήμια με μια λανθασμένη απόφαση. Και ένας ηγέτης που φοβάται να αποφασίσει, δύσκολα μπορεί να πείσει ότι είναι έτοιμος να οδηγήσει μια χώρα στις δύσκολες στιγμές.
Ο Μαρίνος Κλεάνθους είναι αντιπρόεδρος της Δημοκρατικής Παράταξης (ΔΗΠΑ)
