Βρέθηκα κι εγώ στη μεγάλη αίθουσα του κινηματογράφου. Οι θεατές πάρα πολλοί, μόλις που βρήκαμε θέση. Για τον καθένα που καθόταν εκεί και περίμενε τον Οδυσσέα είμαι σίγουρος πως κάποια αρχέτυπα υπήρχαν στο μυαλό του.
Δεν μιλώ για όλους, αλλά οι πλείστοι που βρέθηκαν εκεί τούς παρέσυρε το κύμα της περιέργειας που, όντας πρωτοφανές, σαρώνει την παγκόσμια σκηνή. Δεκάδες τα αναπάντητα ερωτήματα που στριφογύριζαν στο μυαλό μόλις η «Οδύσσεια» ξεκίνησε. Και χωρίς να το καταλάβεις οι σκηνές τελείωσαν, και η ταινία τελείωσε. Η «Οδύσσεια», όμως, δεν τελειώνει ποτέ. Όσες χιλιετίες κι αν περάσουν η ειμαρμένη, κατά τον Πλάτωνα, είναι ανίκητη και αξεπέραστη.
Δεν είμαι κριτικός κινηματογράφου, δεν είμαι τίποτα άλλο παρά ένας πολίτης που διδάχτηκε τα ομηρικά έπη και για δεκαετίες ακούει γι' αυτά και ορθώνει τα δικά του στερεότυπα στο μυαλό του. Αυτά τα στερεότυπα πήρα μαζί μου, με περισσή επιθυμία να τα ανατρέψω και να τα ανασχηματίσω, όπου μπορώ κι όπου αντέξω.
Καθ' όλη τη διάρκεια της ταινίας με παρέσερναν τα κύματα του προβληματισμού σε θάλασσες, στεριές και βράχια, πολλά βράχια…
Χωρίς να μπορώ να το υποστηρίξω ακλόνητα, έχω την υποψία πως ο Νόλαν πριν καταπιαστεί με την επεξεργασία του σεναρίου του θα πρέπει να μελέτησε πολύ και σε βάθος την «Ιθάκη», του Κωνσταντίνου Καβάφη. Μια «Ιθάκη» που γράφτηκε το 1911, όταν ο Νόλαν ήταν αγέννητος. Επιστρέφω στον Καβάφη και την «Ιθάκη» του και μπορώ να ισχυριστώ πως ο σκηνοθέτης, θελημένα ή αθέλητα, «κολυμπά» στα τρικυμισμένα κύματα των σκέψεων του ποιητή. Επιμένω, λοιπόν, πως αν δεν αφουγκραστείς το βάθος του ποιητή δεν μπορείς να υποδεχτείς τον Νόλαν. Ακολουθεί η «Ιθάκη» του Καβάφη. Μην την προσπεράσετε! Είναι ο ψυχικός και πνευματικός ανεμοστρόβιλος του ποιητή, που ο Νόλαν προσπάθησε να μετατρέψει σε κινηματογραφική απόδοση. Για την ταινία αυτή καθαυτή θα τα ξαναπούμε…
«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,
τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις,
αν μέν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή
συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.
Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας,
τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,
αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου,
αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.
Να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος.
Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι
που με τι ευχαρίστηση, με τι χαρά
θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους·
να σταματήσεις σ’ εμπορεία Φοινικικά,
και τες καλές πραγμάτειες ν’ αποκτήσεις,
σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ' έβενους,
και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,
όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά·
σε πόλεις Αιγυπτιακές πολλές να πας,
να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους.
Πάντα στον νου σου να ’χεις την Ιθάκη.
Το φθάσιμον εκεί είν’ ο προορισμός σου.
Αλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει·
και γέρος πια ν’ αράξεις στο νησί,
πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο,
μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.
Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι.
Χωρίς αυτήν δεν θα ’βγαινες στον δρόμο.
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.
Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.
Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,
ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν».
