Μέσα σε ελάχιστες ημέρες, ο Δρουσιώτης βρέθηκε αντιμέτωπος με τρεις διαφορετικές ποινικές διερευνήσεις. Για διασπορά ψευδών ειδήσεων, για προσωπικά δεδομένα και για ενδεχόμενη διενέργεια παράνομου εράνου. Και θεωρώ ότι θα πρέπει να ανησυχήσει τον καθένα από εμάς το γεγονός όταν το κράτος αρχίζει να δείχνει μεγαλύτερο ζήλο για να ερευνήσει τον δημοσιογράφο που αποκάλυψε υποθέσεις εξουσίας, παρά για να απαντήσει πειστικά στα ερωτήματα που εκείνος έθεσε. Ο Μακάριος Δρουσιώτης έγραψε το «Κράτος Μαφία». Έκανε αυτό που οφείλει να κάνει η ερευνητική δημοσιογραφία. Έψαξε, συνέδεσε γεγονότα, κατέγραψε ισχυρισμούς, εξέθεσε στην κρίση της κοινωνίας τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να διαπλέκονται πολιτική εξουσία, οικονομικά συμφέροντα και κρατικοί θεσμοί. Και συνέβη κάτι που σήμερα κάποιοι επιλεκτικά φαίνεται να ξεχνούν. Η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς πήρε τις καταγγελίες στα σοβαρά. Τόσο σοβαρά, ώστε χρειάστηκε περίπου δυόμισι χρόνια έρευνας, 129 καταθέσεις και περισσότερα από 550 τεκμήρια. Και στο τέλος δεν ανακοίνωσε ότι όλα ήταν αποκυήματα της φαντασίας ενός «εμμονικού» δημοσιογράφου. Αντίθετα, κατέγραψε περιπτώσεις που, κατά την κρίση της, χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης για ενδεχόμενα αδικήματα διαφθοράς. Για τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας καταγράφηκαν επτά τέτοιες περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων εμπορία επηρεασμού και κατάχρηση εξουσίας.
Ας το επαναλάβουμε, γιατί έχει σημασία. Ο δημοσιογράφος έγραψε. Το κράτος ερεύνησε όσα έγραψε μέσα σε παραπάνω από δύο χρόνια και το κράτος χρειάζεται άλλα τόσα και ίσως πολύ παραπάνω, επίτηδες, για να διερευνήσουν τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Αλλά σήμερα ποιος βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο; Ο δημοσιογράφος. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο μια κοινωνία οφείλει να ανησυχήσει. Γιατί πού βρίσκεται ο ίδιος ασυγκράτητος θεσμικός ζήλος για όσα ακούσαμε και είδαμε στο Videogate;
Ένα βίντεο στο οποίο καταγράφηκαν συνομιλίες που δημιούργησαν σοβαρά ερωτήματα για πρόσβαση επενδυτών στο Προεδρικό, πολιτικές χρηματοδοτήσεις και τον τρόπο λειτουργίας του περιβάλλοντος της εξουσίας. Η κυβέρνηση μίλησε εξ αρχής για κακόβουλο μοντάζ και «υβριδική επιχείρηση». Τα ερωτήματα, όμως, που προέκυψαν από τις ίδιες τις συνομιλίες δεν εξαφανίζονται επειδή αμφισβητείται η προέλευση ενός βίντεο. Πού είναι η ίδια πολιτική ευαισθησία για τον Ανεξάρτητο Φορέα Κοινωνικής Στήριξης; Για ένα ταμείο που δέχεται ιδιωτικές δωρεές και εισφορές, ενώ η συζήτηση για τη δημοσιοποίηση των δωρητών έφτασε μέχρι το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο. Πείτε μου πού βρίσκεται η ίδια αμείλικτη θεσμική αποφασιστικότητα όταν μιλάμε για τα χρυσά διαβατήρια; Για ένα πρόγραμμα που εξέθεσε διεθνώς την Κυπριακή Δημοκρατία, καταργήθηκε μετά τις αποκαλύψεις και για το οποίο κρατική έρευνα κατέγραψε σοβαρά προβλήματα εποπτείας.
Γιατί, λοιπόν, δημιουργείται η εντύπωση ότι απέναντι στην εξουσία το κράτος περπατά στις μύτες των ποδιών του, ενώ απέναντι σε έναν δημοσιογράφο ανακαλύπτει ξαφνικά ολόκληρο το οπλοστάσιο της νομιμότητας; Και τώρα φτάσαμε στο σχεδόν σουρεαλιστικό. Ο Δρουσιώτης ζητά οικονομική βοήθεια από πολίτες για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τα δικαστικά του έξοδα. Και κινητοποιείται το κράτος για να εξετάσει τον έρανο. Ο υπουργός Εσωτερικών έδωσε οδηγίες στην Αστυνομία να διερευνήσει κατά πόσο η διαδικτυακή εκστρατεία οικονομικής στήριξης (crowdfunding) παραβιάζει τη νομοθεσία περί δημόσιων εράνων. Πρακτική που ακολούθησαν σωματεία όπως ο ΑΠΟΕΛ και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας όταν ήταν υποψήφιος στις προεδρικές.
Αυτή είναι σήμερα η επείγουσα απειλή για την Κυπριακή Δημοκρατία; Ένας δημοσιογράφος που ζητά από πολίτες να τον βοηθήσουν να πληρώσει τους δικηγόρους του; Τόσο αποτελεσματικό κράτος γίναμε ξαφνικά; Γιατί αν ναι, έχουμε έναν μακρύ κατάλογο υποθέσεων στις οποίες θα θέλαμε να δούμε την ίδια ταχύτητα, την ίδια αποφασιστικότητα, την ίδια ευαισθησία και τον ίδιο ζήλο. Οι Δημοκρατίες διαβρώνονται πολύ πιο ύπουλα. Διαβρώνονται όταν ο δημοσιογράφος αρχίζει να σκέφτεται δύο φορές πριν δημοσιεύσει. Όταν ο εκδότης υπολογίζει πρώτα το κόστος των δικηγόρων. Όταν η έρευνα για την εξουσία μετατρέπεται σε οικονομικό και προσωπικό ρίσκο, δυσβάστακτο για έναν άνθρωπο. Όταν το μήνυμα προς τον επόμενο δημοσιογράφο δεν χρειάζεται καν να ειπωθεί. Το έχει ήδη καταλάβει. Αυτό είναι το chilling effect. Και είναι από τους αποτελεσματικότερους μηχανισμούς περιορισμού της ερευνητικής δημοσιογραφίας στις σύγχρονες Δημοκρατίες. Δεν χρειάζεται να φυλακίσεις εκατό δημοσιογράφους. Αρκεί να εξαντλήσεις έναν. Και οι υπόλοιποι θα πάρουν το μήνυμα. Και εδώ είναι που αναμένω η Ένωση Συντακτών να αντιδράσει με σοβαρότερη ανακοίνωση από αυτήν που εξέδωσε. Είναι η 4η εξουσία, είναι ίσως η μοναδική που έμεινε για να υπερασπιστεί τη Δημοκρατία σε αυτή τη χώρα.
Γι' αυτό η υπόθεση Δρουσιώτη ξεπερνά πλέον κατά πολύ τον ίδιο. Ούτε χρειάζεται να συμφωνούμε μαζί του σε όλα. Ούτε να θεωρούμε κάθε λέξη που έγραψε Ευαγγέλιο. Η δημοσιογραφία υπόκειται σε έλεγχο, κριτική και, ασφαλώς, στον νόμο. Αλλά υπάρχει μια λεπτή κόκκινη γραμμή ανάμεσα στη λογοδοσία και στον εκφοβισμό. Και όταν απέναντι σε έναν άνθρωπο συσσωρεύονται δικαστικές και ποινικές διαδικασίες ενώ οι αποκαλύψεις του έχουν ήδη οδηγήσει την ίδια την Αρχή κατά της Διαφθοράς σε σοβαρά ευρήματα, τότε η κοινωνία έχει κάθε δικαίωμα να ρωτήσει: «Ποιος ελέγχει τελικά ποιον;». Τον ερευνούμε επειδή παραβίασε τον νόμο; Ή καταλήγουμε να χρησιμοποιούμε κάθε διαθέσιμη διαδικασία εναντίον του επειδή επέμενε να ερευνά εκείνους που είχαν εξουσία; Το πρώτο είναι κράτος δικαίου. Το δεύτερο είναι κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική ευθύνη της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη. Η κυβέρνηση κρίνεται και από το θεσμικό περιβάλλον που επιτρέπει να δημιουργείται γύρω της. Από το αν προστατεύει τον έλεγχο ή δυσφορεί απέναντί του. Από το αν απαιτεί διαφάνεια όταν αυτή πονά τους αντιπάλους της ή και όταν αγγίζει το δικό της προεδρικό. Η Δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο από τανκ. Κινδυνεύει όταν οι θεσμοί χάνουν σταδιακά την ανεξαρτησία και την αξιοπιστία τους. Όταν η λογοδοσία γίνεται επιλεκτική. Όταν η διαφάνεια εφαρμόζεται κατά περίπτωση. Όταν η εξουσία απαιτεί από τους πολίτες να την εμπιστεύονται αντί να τους δίνει τα στοιχεία που θα τους επιτρέψουν να την εμπιστευτούν. Και πάνω απ' όλα, όταν ο άνθρωπος που ερευνά την εξουσία αρχίζει να φοβάται περισσότερο την εξουσία από όσο η εξουσία φοβάται τον έλεγχο. Εδώ και τριάμισι χρόνια, βήμα-βήμα καταργείται η Δημοκρατία εξυπηρετώντας συμφέροντα και προστατεύοντας αξιωματούχους που εμπλέκονται σε σοβαρά σκάνδαλα, εξαντλώντας δημοσιογράφους και όχι μόνο.
Σήμερα, λοιπόν, οι πολίτες δεν υπερασπίζονται μόνο τον Μακάριο Δρουσιώτη επειδή είναι ο Μακάριος Δρουσιώτης. Υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα ενός δημοσιογράφου να ερευνά. Το δικαίωμα ενός πολίτη να γνωρίζει. Το δικαίωμα της κοινωνίας να απαιτεί απαντήσεις από εκείνους που κυβερνούν. Και, τελικά, το δικαίωμά μας να ζούμε σε μια χώρα όπου η εξουσία φοβάται την αποκάλυψη περισσότερο από όσο ο δημοσιογράφος φοβάται την εξουσία. Γιατί την ημέρα που θα αντιστραφεί οριστικά αυτή η σχέση, θα είναι η ημέρα που θα έχουμε πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα από την υπόθεση ενός δημοσιογράφου. Θα έχουμε πρόβλημα Δημοκρατίας.
