Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που χάνονται επειδή οι ηγεσίες δεν μπόρεσαν να τις αξιοποιήσουν. Και υπάρχουν άλλες που χάνονται επειδή οι ηγεσίες δεν θέλησαν να τις αξιοποιήσουν. Στην Κύπρο του Αυγούστου του 2026 βρισκόμαστε επικίνδυνα κοντά στη δεύτερη περίπτωση.
Η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες πλησιάζει στο τέλος της. Και μαζί της κινδυνεύει να κλείσει ίσως το τελευταίο παράθυρο που παραμένει ανοικτό για επιστροφή σε πραγματικές διαπραγματεύσεις πάνω στο κεκτημένο του Κραν Μοντανά.
Ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας ήρθε στην Κύπρο και προειδοποίησε με λόγια που δύσκολα επιδέχονται παρερμηνεία: αν υπάρχει στιγμή κατά την οποία η επίλυση του Κυπριακού είναι σημαντική, αυτή είναι τώρα, μέσα στο χάος της περιοχής και στις γεωπολιτικές μεταβολές που μπορούν να θέσουν ξαφνικά την Κύπρο στο επίκεντρο ανεπιθύμητων εξελίξεων.
Και τι κάναμε; Αφήσαμε να περάσει ο Αύγουστος.
Η καταγραφή των συγκλίσεων, σύμφωνα με τον διαπραγματευτή Μενέλαο Μενελάου, βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο και θα ολοκληρωθεί «εντός των επόμενων εβδομάδων». Εβδομάδες. Πάλι εβδομάδες. Πάλι χρόνος. Την ώρα που ο Γκουτέρες ζητά εντατική εργασία και απευθείας διαβουλεύσεις των δύο ηγετών, εμείς εξακολουθούμε να συμπεριφερόμαστε σαν να έχουμε μπροστά μας άλλα δέκα χρόνια.
Δεν τα έχουμε. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η αποκάλυψη της Cyprus Mail: ότι το Υπουργείο Εξωτερικών τηλεφωνούσε σε διπλωματικές αποστολές στη Λευκωσία προτρέποντάς τες να μην παραστούν στην ενημέρωση του Μ. Ντανά, στενού συνεργάτη του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τ. Έρχιουρμαν, στο Σπίτι της Συνεργασίας. Η συνάντηση τελικά έγινε. Οι πρέσβεις πήγαν. Και το μόνο που πέτυχαν οι εμπνευστές της παρέμβασης ήταν να αποκαλύψουν τη νοοτροπία με την οποία αντιμετωπίζουν ακόμη και την επικοινωνία ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Αυτή είναι η μεγάλη αντίφαση της πολιτικής Χριστοδουλίδη.
Δημόσια διακηρύσσει καθημερινά ότι επιθυμεί επανέναρξη συνομιλιών. Στο παρασκήνιο όμως, όταν εμφανίζεται ακόμη και μια πρωτοβουλία ενημέρωσης του διπλωματικού σώματος από την άλλη κοινότητα, ενεργοποιούνται τα γνωστά αντανακλαστικά περί «αναβάθμισης» και «αναγνώρισης». Ο ίδιος ο Γκουτέρες έχει απαντήσει σε αυτή τη σχολή σκέψης. Η ενίσχυση της δικοινοτικής συνεργασίας δεν αλλάζει στο παραμικρό την πολιτική του ΟΗΕ για το καθεστώς του βορρά ούτε τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι η αναγνώριση.
Το πρόβλημα είναι ότι κάποιοι έμαθαν να χρησιμοποιούν την Κυπριακή Δημοκρατία όχι ως εργαλείο λύσης, αλλά ως οχυρό συντήρησης της εκκρεμότητας. Για ένα τμήμα του πολιτικού συστήματος η διχοτόμηση δεν αποτελεί πλέον επείγον κίνδυνο. Αποτελεί περιβάλλον εργασίας.
Μέσα στο στάτους κβο γίνονται εκλογές, μοιράζονται αξιώματα, διορίζονται διοικητικά συμβούλια, στήνονται κομματικές συμμαχίες, σχεδιάζονται οι προεδρικές του 2028. Οι πρόσφυγες γερνούν, οι νέες γενιές απομακρύνονται από την ιδέα της επανένωσης και η Πράσινη Γραμμή μετατρέπεται αργά, αλλά σταθερά, από προσωρινή γραμμή κατάπαυσης του πυρός σε σύνορο δύο διαφορετικών κόσμων.
Και οι διαχειριστές του συστήματος; Ζωή και κότα. Κάθε Ιούλιο και Αύγουστο εκφωνούν τους ίδιους πύρινους λόγους. «Δεν ξεχνούμε». «Δεν συμβιβαζόμαστε». «Αγωνιζόμαστε για απελευθέρωση». Και την επομένη επιστρέφουν στη διαχείριση μιας πραγματικότητας που οδηγεί ακριβώς στο αντίθετο.
Η έκθεση του ΓΓ είναι αμείλικτη: από τις δέκα πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συμφωνήθηκαν, ουσιαστική πρόοδος σημειώθηκε μόνο σε λίγες. Στα νέα σημεία διέλευσης, στην αποναρκοθέτηση, στο φωτοβολταϊκό πάρκο, στις περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, δεν υπήρξαν σημαντικές εξελίξεις. Αυτή είναι η πραγματική μέτρηση της πολιτικής. Όχι οι δηλώσεις. Τα αποτελέσματα. Το σημαντικότερο είναι αυτό που κάποιοι προσποιούνται ότι δεν καταλαβαίνουν. Ο Γκουτέρες γνωρίζει το Κυπριακό. Ήταν ο άνθρωπος του Κραν Μοντανά. Είναι ο Γενικός Γραμματέας που κατέγραψε μετά τη Διάσκεψη ότι οι πλευρές είχαν φτάσει κοντά σε στρατηγική κατανόηση στην ασφάλεια και στις εγγυήσεις και πρακτικά σε πλήρη συμφωνία για την ομοσπονδιακή εκτελεστική εξουσία και την αποτελεσματική συμμετοχή. Δίπλα του βρίσκεται σήμερα η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία προειδοποιεί, επίσης, ότι οι συγκλίσεις αποτελούν ενιαίο και αλληλένδετο σύνολο. Δεν είναι κατάλογος εστιατορίου για να επιλέγει κάθε πλευρά ό,τι της αρέσει και να επιστρέφει στην κουζίνα ό,τι προκαλεί πολιτικό κόστος. Κι όμως, ο Χριστοδουλίδης έχει δηλώσει για το Πλαίσιο Γκουτέρες ότι υπάρχουν σημεία με τα οποία συμφωνεί και άλλα που θέλει να συζητήσει. Αυτό ακριβώς είναι το επικίνδυνο παιχνίδι. Διότι αν η ελληνοκυπριακή πλευρά αρχίσει να ξηλώνει τις συγκλίσεις του 2017, με ποιο πολιτικό και ηθικό επιχείρημα θα απαιτήσει από την Τουρκία να μην ανοίξει τη συζήτηση για δύο κράτη; Δεν μπορείς να απαιτείς διατήρηση του κεκτημένου μόνο εκεί όπου σε βολεύει.
Το τραγικότερο είναι ότι πιθανότατα δεν θα υπάρξει κάποια ημέρα κατά την οποία κάποιος θα βγει από ένα Προεδρικό Μέγαρο και θα ανακοινώσει: «Από σήμερα η Κύπρος διχοτομήθηκε». Η διχοτόμηση θα έρθει αθόρυβα. Με ακόμη ένα χαμένο καλοκαίρι. Με ακόμη έναν χρόνο χωρίς διαπραγματεύσεις. Με ακόμη μία γενιά Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων που δεν γνωρίζονται. Με περισσότερη οικονομική, πολιτική και θεσμική ενσωμάτωση των κατεχομένων στην Τουρκία. Με περισσότερες «νέες πραγματικότητες» επί του εδάφους. Μέχρι που μια μέρα θα διαπιστώσουμε ότι αυτό που επί δεκαετίες αποκαλούσαμε «απαράδεκτο στάτους κβο» έγινε η νέα κανονικότητα. Και τότε θα αρχίσει το γνωστό κυπριακό παιχνίδι της αναζήτησης ευθυνών. Μόνο που αυτή τη φορά δεν θα μπορούμε να ισχυριστούμε ότι δεν γνωρίζαμε.
Ο Γκουτέρες μάς προειδοποίησε. Η Ολγκίν μάς προειδοποίησε. Οι εκθέσεις του ΟΗΕ καταγράφουν τη στασιμότητα. Ο χρόνος γράφει ήδη την απόφασή του.
Ο Αύγουστος του 2026 δεν είναι άλλος ένας καυτός κυπριακός Αύγουστος. Μπορεί να αποδειχθεί ένας από τους τελευταίους μήνες κατά τους οποίους υπήρχε ακόμη άνθρωπος στη θέση του ΓΓ του ΟΗΕ που γνώριζε προσωπικά πόσο κοντά φτάσαμε το 2017 και επέμενε να κρατά το παράθυρο ανοικτό. Κι εμείς το κοιτάζουμε να κλείνει. Οι πολιτικοί που τρέφονται από το στάτους κβο μπορούν να συνεχίσουν τις περιοδείες, τους ανασχηματισμούς, τους διορισμούς και τους σχεδιασμούς για το 2028. Αλλά ας σταματήσουν τουλάχιστον να μας λένε ότι εργάζονται για τη λύση. Διότι όποιος βλέπει την τελευταία ευκαιρία να χάνεται και δεν κάνει τίποτε για να τη σώσει, δεν είναι απλώς θεατής της διχοτόμησης. Γίνεται συνδιαχειριστής της και το όνομά του θα γραφτεί στο payroll της ιστορίας του Κυπριακού…
