«Ξανά στο μάτι του κυκλώνα ο Φορέας μετά το βίντεο περί διαφθοράς».
«Κουτσουρεύουν τα φοιτητικά επιδόματα».
Οι πιο πάνω τίτλοι φιλοξενήθηκαν τις προηγούμενες ημέρες σε τοπικά ΜΜΕ και, με μια πρώτη ματιά, δεν φαίνεται να συνδέονται μεταξύ τους. Στην πραγματικότητα, όμως, περιγράφουν το ίδιο πρόβλημα από δύο διαφορετικές όψεις: την υποχώρηση του κράτους από τη φοιτητική μέριμνα και τη μεταφορά της κοινωνικής ανάγκης εκτός δημόσιας πολιτικής.
Ο Φορέας Κοινωνικής Στήριξης δημιουργήθηκε για έναν σαφή σκοπό: να στηρίζει φοιτητές που βρίσκονται σε ανάγκη. Αυτός ο σκοπός δεν αμφισβητείται. Το πρόβλημα προκύπτει όταν ένας φορέας κοινωνικής στήριξης καλείται, στην πράξη, να υποκαταστήσει το κράτος πρόνοιας. Όταν η κρατική πολιτική δεν επαρκεί, το κενό καλύπτεται αλλού. Και τότε η στήριξη παύει να είναι δικαίωμα και μετατρέπεται σε μηχανισμό διαχείρισης της ανάγκης.
Στο επίμαχο βίντεο, ο Φορέας δεν εμφανίζεται ως μηχανισμός στήριξης φοιτητών αλλά ως δομή με κύρος, βάρος και επικοινωνιακή αξία. Ως κάτι που «μετρά» σε μια συζήτηση ισχύος και πρόσβασης. Εκεί ακριβώς γεννιέται ο προβληματισμός για εργαλειοποίηση: όταν οι ανάγκες των φοιτητών φαίνεται να αποκτούν αξία όχι ως κοινωνικό ζήτημα αλλά ως μέσο.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και τα στοιχεία της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Σύμφωνα με αυτά, μέχρι και το 2022 τα έσοδα και οι δαπάνες του Φορέα κινούνταν γύρω στις €500 χιλιάδες ετησίως. Το 2023 και το 2024, τα έσοδα εκτοξεύθηκαν περίπου στα €2,5 εκατ., καταγράφοντας αύξηση της τάξης του 500%. Την ίδια ώρα, η Ελεγκτική καταγράφει περιπτώσεις εισφορών από εταιρείες που συναλλάσσονται με το Δημόσιο, από κλάδους για τους οποίους λαμβάνονταν κυβερνητικές αποφάσεις, καθώς και από πρόσωπα συνδεδεμένα με το Κυπριακό Επενδυτικό Πρόγραμμα, δηλαδή «χρυσά» διαβατήρια. Τα στοιχεία αυτά δημιουργούν ένα εύλογο πλαίσιο προβληματισμού. Πόσο μάλλον αν τα βάλεις δίπλα-δίπλα με τα όσα παρουσιάζει το επίμαχο βίντεο.
Και εδώ έρχεται η μεγάλη αντίφαση. Την ίδια ακριβώς περίοδο που αυξάνονται ραγδαία οι πόροι του Φορέα Κοινωνικής Στήριξης, το κράτος δεν κάνει τίποτα ουσιαστικό για τους φοιτητές. Τα φοιτητικά επιδόματα περιορίζονται στην πράξη, οδηγώντας χιλιάδες νέους στο ελάχιστο των €500 τον χρόνο, για το επίδομα διαβίωσης. Η φοιτητική χορηγία παραμένει εδώ και χρόνια καθηλωμένη γύρω στα €1.500 τον χρόνο, ποσό που δεν ανταποκρίνεται στο σημερινό κόστος ζωής. Το επίδομα αεροπορικού εισιτηρίου παραμένει στα €300. Καμία αναπροσαρμογή, καμία σοβαρή πολιτική απόφαση.
Στο ζήτημα της στέγασης η εικόνα είναι εξοργιστική. Ενοίκια στα ύψη, την ώρα που το Πανεπιστήμιο Κύπρου, το μεγαλύτερο κρατικό ακαδημαϊκό ίδρυμα, το στολίδι της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης στην Κύπρο, με πέραν των 5.000 φοιτητών, εκατοντάδες ερευνητές και με έργο διεθνώς αναγνωρισμένο, διαθέτει μόλις 208 κλίνες σε φοιτητικές εστίες. Οι ανάγκες είναι γνωστές εδώ και χρόνια, όπως και οι καθυστερήσεις. Κι όμως, τα έργα σέρνονται, οι διαδικασίες βαλτώνουν και χιλιάδες φοιτητές αφήνονται κάθε χρόνο στο έλεος της αγοράς ενοικίων.
Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι ότι υπάρχει ένας Φορέας Κοινωνικής Στήριξης. Το ζήτημα είναι ότι οι ανάγκες των φοιτητών φαίνεται να κινούνται πλέον σε έναν χώρο όπου συνυπάρχουν χρήμα, κύρος και πρόσβαση. Κι αυτό δεν θα συνέβαινε αν το κράτος είχε αναλάβει πλήρως τη δική του ευθύνη. Όσο η φοιτητική μέριμνα παραμένει ανεπαρκής τόσο οι ανάγκες των νέων θα γίνονται αντικείμενο διαχείρισης από τρίτους. Και όσο αυτό συνεχίζεται τόσο η κοινωνική πολιτική θα απομακρύνεται από τον πυρήνα της: την προστασία εκείνων που έχουν πραγματική ανάγκη.
