Η εμπορική συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Mercosur πλασάρεται ως στρατηγική ευκαιρία. Περισσότερες εξαγωγές, νέες αγορές, γεωπολιτική ισχύς. Το αφήγημα είναι παλιό και φθαρμένο, ανάπτυξη χωρίς κόστος, πρόοδος χωρίς θύματα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια συμφωνία που μετατρέπει το εμπόριο σε εργαλείο απορρύθμισης, το περιβάλλον σε παράπλευρη απώλεια και τη δημοκρατία σε τυπική υποσημείωση.
Η Mercosur (Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη) είναι αγροτική υπερδύναμη. Κρέας, σόγια, ζάχαρη, σε βιομηχανική κλίμακα. Η συμφωνία ανοίγει την ευρωπαϊκή αγορά σε αυτά τα προϊόντα με μειωμένους δασμούς, ενώ ανταμείβει τις ευρωπαϊκές πολυεθνικές με πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις και υπηρεσίες. Είναι το κλασικό αποικιακό σχήμα με σύγχρονη ορολογία δηλαδή πρώτες ύλες από τον Νότο, κέρδη και κανόνες από τον Βορρά.
Το οικολογικό αποτύπωμα είναι συντριπτικό. Η επέκταση της κτηνοτροφίας και της μονοκαλλιέργειας σόγιας συνδέεται άμεσα με την αποψίλωση του Αμαζονίου, την καταστροφή της βιοποικιλότητας και τον εκτοπισμό ιθαγενικών κοινοτήτων. Την ώρα που η ΕΕ αυτοπαρουσιάζεται ως παγκόσμιος πρωταγωνιστής στην κλιματική πολιτική, υπογράφει συμφωνίες που λειτουργούν ως επιταχυντές κλιματικής κατάρρευσης. Δεν πρόκειται για αντίφαση. Πρόκειται για συνειδητή επιλογή.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι και το ζήτημα των μεταλλαγμένων τροφίμων. Οι χώρες της Mercosur βασίζονται σε γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες σόγιας και καλαμποκιού, άρρηκτα δεμένες με τη μαζική χρήση glyphosate. Η συμφωνία προωθεί ρυθμιστική σύγκλιση, δηλαδή πίεση για χαλάρωση των ευρωπαϊκών ελέγχων. Όποιος μιλά για προληπτική αρχή και δικαίωμα επιλογής, βαφτίζεται αυτομάτως προστατευτιστής. Η διατροφική ασφάλεια υποτάσσεται στην ταχύτητα των ροών και στα συμφέροντα της αγροβιομηχανίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι European Greens έχουν εκφράσει ξεκάθαρη αντίθεση στη συμφωνία. Τονίζουν ότι υπονομεύει τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, ενισχύει την αποψίλωση, απειλεί τους αγρότες και αποδυναμώνει τα πρότυπα ασφάλειας τροφίμων. Ζητούν δεσμευτικές ρήτρες με πραγματικές κυρώσεις, πλήρη προστασία της προληπτικής αρχής και απόσυρση της συμφωνίας εάν δεν ευθυγραμμιστεί με τους κλιματικούς και κοινωνικούς στόχους της Ευρώπης. Όχι πράσινα λόγια, αλλά πράσινες κόκκινες γραμμές. Οι περίφημες ρήτρες βιωσιμότητας λειτουργούν ως πράσινο φύλλο συκής. Είναι αδύναμες, μη δεσμευτικές και χωρίς ουσιαστικές κυρώσεις. Το περιβάλλον προστατεύεται με ευχές, ενώ τα εμπορικά δικαιώματα θωρακίζονται νομικά. Αν μια χώρα παραβιάσει εργασιακά ή οικολογικά πρότυπα, η διαδικασία είναι πολιτική και αργή. Αν θιγούν κέρδη, οι μηχανισμοί ενεργοποιούνται άμεσα.
Στο εσωτερικό της Ευρώπης, οι πρώτοι χαμένοι είναι οι μικρομεσαίοι αγρότες. Καλούνται να ανταγωνιστούν προϊόντα χαμηλού κόστους, παραγόμενα με πρακτικές απαγορευμένες εντός ΕΕ. Αυτό δεν είναι ελεύθερο εμπόριο. Είναι θεσμοθετημένος αθέμιτος ανταγωνισμός, που οδηγεί στη συγκέντρωση της αγροτικής παραγωγής και στην εγκατάλειψη της υπαίθρου.
Πίσω από όλα αυτά κρύβεται ένα βαθύ δημοκρατικό έλλειμμα. Η συμφωνία διαπραγματεύτηκε μακριά από κοινωνίες και κοινοβούλια, με πρωταγωνιστές λομπίστες και τεχνοκράτες. Οι πολίτες καλούνται απλώς να αποδεχθούν το αναπόφευκτο.
Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur δεν είναι πρόοδος. Είναι το σύμπτωμα μιας Ευρώπης που θυσιάζει περιβάλλον, υγεία και δημοκρατία στον βωμό της ανταγωνιστικότητας. Και αυτό, όσο κι αν ωραιοποιείται, έχει πάντα το ίδιο αποτέλεσμα, τα κέρδη για λίγους, το κόστος για όλους.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων
