Το 2025 ήταν μια ταραχώδης χρονιά για την ενέργεια στην Κύπρο. Τα δύο μεγαλύτερα έργα της, η εισαγωγή LNG στον Βασιλικό και η ηλεκτρική διασύνδεση GSI, βρέθηκαν στο προσκήνιο κυρίως για λάθος λόγους. Και τα δύο δεν προχωρούν και βρίσκονται υπό έρευνα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) για ύποπτη απάτη και διαφθορά.
Εξελίξεις
Η βιωσιμότητα της GSI εξακολουθεί να αμφισβητείται από τον υπουργό Οικονομικών, παρ' όλο που όλα τα άλλα εμπλεκόμενα μέρη την υποστηρίζουν σθεναρά. Οι κυβερνήσεις της Κύπρου και της Ελλάδας συμφώνησαν να ξεκινήσουν μια νέα μελέτη στις αρχές του 2026 για την ενημέρωση της βιωσιμότητας του έργου. Δεδομένης της ισχυρής υποστήριξης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ελλάδα, ενδεχομένως το έργο να ξεπεράσει αυτές τις δυσκολίες και να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο. Υπάρχει επίσης ισχυρή υποστήριξη από το Ισραήλ που μπορεί να ενταχθεί επίσημα στο έργο το 2026. Το έργο εισαγωγής LNG επανέρχεται στο προσκήνιο και το αναλύω λεπτομερέστερα παρακάτω. Υπάρχουν επίσης θετικά νέα. Η εμπορική εκμετάλλευση του κοιτάσματος «Κρόνος» έχει στόχο να ξεκινήσει στα τέλη του 2027 ή στις αρχές του 2028. Ο Αιγύπτιος υπουργός Πετρελαίου προσφέρθηκε την περασμένη εβδομάδα να επιτρέψει την εξαγωγή όλου του φυσικού αερίου, περίπου 5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, ως LNG στην Ευρώπη, μετά την υγροποίηση από την Eni στο εργοστάσιο LNG της Damietta. Αυτό θα κάλυπτε περίπου το 1,2% της αναμενόμενης ετήσιας κατανάλωσης φυσικού αερίου της Ευρώπης το 2028. Παρ' όλα αυτά, θα είναι η πρώτη φορά που το κυπριακό φυσικό αέριο θα φτάσει στις διεθνείς αγορές, ένα αρκετά σημαντικό ορόσημο.
Ωστόσο, μέχρι να ξεκινήσουν εξαγωγές, σύμφωνα με την OIES, η τιμή του LNG στην Ευρώπη είναι πιθανόν να κυμαίνεται στα $6-7/mm BTU λόγω των μεγάλων ποσοτήτων νέου LNG που εισέρχονται στην αγορά και της στροφής της Κίνας προς το ρωσικό φυσικό αέριο και το LNG. Με τέλη διοδίων έως και $1,50/mm BTU που θα χρεώνονται στο φυσικό αέριο από το «Κρόνος» για τη χρήση των εγκαταστάσεων Zohr, η κερδοφορία θα είναι χαμηλή. Αφήνοντας στην άκρη την πολιτική ευφορία, η Κύπρος θα δει τα πρώτα κέρδη μόνο μετά το 2030, και αυτά είναι απίθανο να υπερβούν το 0,7% των τρεχόντων ετήσιων κυβερνητικών εσόδων.
Τα άλλα θετικά νέα είναι ότι η Chevron σχεδιάζει να εγκρίνει την έναρξη του σχεδιασμού (FEED) για την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου του Αφροδίτη αυτόν τον μήνα, παρ' όλο που οι διαφορές με την κοινοπραξία Ishai παραμένουν ανεπίλυτες. Ωστόσο, η λήψη τελικής επενδυτικής απόφασης (FID) έως το 2027 εξακολουθεί να είναι γεμάτη προκλήσεις. Η εμπορικότητα του έργου απαιτεί σημαντική αύξηση στην τιμή που καταβάλλει επί του παρόντος η αιγυπτιακή κυβέρνηση στους προμηθευτές φυσικού αερίου.
Η εμπορική λειτουργία της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας ξεκίνησε την 1η Οκτωβρίου. Ωστόσο, οι ενδείξεις δείχνουν ότι θα είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από ανταγωνιστική. Με τη συμβατική παραγωγή, χρησιμοποιώντας ντίζελ/μαζούτ, να συνεχίζει να καθορίζει την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, το καρτέλ των παραγωγών ΑΠΕ αναμένεται να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τις τρέχουσες πρακτικές, δηλαδή να πωλεί ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια σε τιμές λίγο κάτω από την ΑΗΚ, αποκομίζοντας υπερκέρδη. Εκτός του ότι τώρα μπορούν να ισχυρίζονται ότι λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Και να συνεχίσουν να αποκομίζουν υπερκέρδη με μικρή πρόκληση.
Το έργο εισαγωγής ΥΦΑ
Αντιδρώντας στην τεράστια δημοσιότητα που λάμβανε το έργο και στην ως επί το πλείστον αρνητική κάλυψη της εταιρείας, η κινεζική ανάδοχος CPP εγκατέλειψε τη σιωπή της και παρουσίασε τη δική της πλευρά της ιστορίας, σε άρθρο στους Cyprus Times στις αρχές Σεπτεμβρίου. Αν αποδειχθεί σωστό, είναι αρκετά αποκαλυπτικό.
Σύμφωνα με τη CPP, παρ' όλο που η σύμβαση υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2019, στην πραγματικότητα το έργο ξεκίνησε μόλις τον Σεπτέμβριο του 2020. Αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι η χρηματοδότηση του έργου δεν κατέστη διαθέσιμη μέχρι τον Μάιο του 2020 και ο διορισμός του τότε διαχειριστή του έργου, Hills International, δεν πραγματοποιήθηκε μέχρι κοντά στο τέλος του 2020. Αυτά τα προβλήματα καθυστέρησαν το διετές έργο κατά 10 μήνες από την αρχή.
Εκείνη την εποχή, η Etyfa δεν είχε έμπειρο προσωπικό και βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στον διαχειριστή του έργου. Η σύμβαση όριζε ότι τα έγγραφα, τα σχέδια και οι προμήθειες έπρεπε να εξετάζονται και να απαντώνται εντός 2 εβδομάδων αλλά η πραγματική μέση περίοδος ήταν 2 μήνες. Αυτά τα προβλήματα οδήγησαν σε σημαντικές καθυστερήσεις στην εκτέλεση του έργου και στο χρονοδιάγραμμα πληρωμών προς τη CPP. Η Etyfa ζήτησε επίσης σημαντικές αλλαγές στο εύρος των εργασιών του έργου αλλά δεν τις αναγνώρισε συμβατικά.
Η CPP δήλωσε επίσης ότι όλα τα έγγραφα του έργου, τα σχέδια, οι προμήθειες, τα υλικά, ο εξοπλισμός και τα παραδοτέα, εεξετάζονταν και εγκρίνονταν από την Etyfa και τη Hills σε κάθε βήμα πριν προχωρήσουν στο επόμενο.
Όσον αφορά το FSRU, κατά την παράδοση του πλοίου στις 9 Δεκεμβρίου 2024, η Lloyd’s Register εξέδωσε πιστοποιητικό LNGC, προσδιορίζοντας 12 εκκρεμείς εργασίες, οι οποίες μπορούν να ολοκληρωθούν μόνο όταν ολοκληρωθεί η προβλήτα στο Βασιλικό και καταστεί διαθέσιμο το LNG. Μετά τη μεταβίβαση του πλοίου, η Etyfa παρείχε στην CPP εγγύηση ποιότητας, αναλαμβάνοντας την ευθύνη διασφάλισης ποιότητας για το FSRU. Όλα τα παραπάνω υποστηρίζονται από λεπτομερή τεκμηρίωση και αποτελούν τη βάση της αξίωσης της CPP στο διαιτητικό δικαστήριο του Λονδίνου. Το άρθρο των Cyprus Times περιέχει όλες τις λεπτομέρειες. Παρά τα προβλήματα αυτά, η CPP δηλώνει ότι είναι ανοιχτή σε διάλογο για όλα τα θέματα, ώστε το έργο να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν, τονίζοντας ότι «παραμένει προσηλωμένη στη διαφάνεια και την υπεύθυνη συνεργασία».
Κατάσταση έργου
Εάν επιβεβαιωθούν οι ισχυρισμοί της CPP, τότε, παρουσιάζεται μια θλιβερή εικόνα της ικανότητας της διοίκησης της Etyfa εκείνη την εποχή να διαχειριστεί ένα τόσο σημαντικό και πολύπλοκο έργο. Το έργο βρίσκεται φυσικά σε στασιμότητα. Ο νέος και έμπειρος διαχειριστής του έργου, η Technip, βρίσκεται στη διαδικασία διερεύνησης όλων των πτυχών του έργου και της κατάστασης της ημιτελούς κατασκευής στο Βασιλικό. Έχει εκδώσει μια σειρά από εκθέσεις στην Etyfa και τον υπουργό Ενέργειας, η τελευταία στις αρχές Δεκεμβρίου, αλλά εξακολουθεί να μην είναι σαφές ποιες είναι οι συστάσεις και το χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση του έργου. Είναι κατανοητό ότι δεν έχουν εντοπιστεί σοβαρές ελλείψεις. Αυτό που απομένει να ολοκληρωθεί είναι οι χερσαίες εγκαταστάσεις στο Βασιλικό, ειδικά η προβλήτα, η οποία, από μηχανικής άποψης, είναι σχετικά απλή -και το λέω αυτό με βάση την εμπειρία μου από πρώτο χέρι. Πιστεύω ότι δεδομένων των αποκαλύψεων της CPP, η Technip να αποδεχτεί την προσφορά της CPP για διάλογο, να ακούσει την πλευρά της μέσα στο πλαίσιο των τρεχουσών ερευνών και τι πήγε στραβά και την πορεία προς τα εμπρός.
Η Energean επανέλαβε επίσης την προσφορά της να μεταφέρει φυσικό αέριο μέσω υποθαλάσσιου αγωγού από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της στο Ισραήλ. Αυτό απαιτεί το άνοιγμα της αγοράς φυσικού αερίου στην Κύπρο. Καταλαβαίνω ότι η ADNOC των ΗΑΕ έχει επίσης εκφράσει ενδιαφέρον για το έργο. Όλοι συμφωνούμε ότι προτεραιότητα είναι η εισαγωγή ΥΦΑ ή φυσικού αερίου για τη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Το ερώτημα είναι πότε. Προς το παρόν, δεν έχουμε ακόμη πειστικές απαντήσεις. Για αυτό θα πρέπει να διερευνηθούν όλες οι πιθανές επιλογές για την ολοκλήρωση του έργου εισαγωγής, με απόφαση να ληφθεί το συντομότερο δυνατόν, ώστε να διασφαλιστεί ότι το φυσικό αέριο θα είναι διαθέσιμο για ηλεκτροπαραγωγή πριν από το τέλος του 2027.
*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου
