Στις 28 Ιανουαρίου ο Κύπριος Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης απέτυχε να συμφωνήσει με τον νέο Τ/Κ ηγέτη Τουφάν 'Ερχιουρμαν στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης κατά μήκος της πράσινης γραμμής. Η αποτυχία αυτή έχει περιπλέξει τον βασικό διακηρυγμένο στόχο για επανεκκίνηση ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Τι θα γίνει τότε με την Κύπρο; Θα αξιοποιηθεί το «παράθυρο ευκαιρίας» για το οποίο αναφέρθηκε ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην Άγκυρα ενώπιον του Ταγίπ Ερντογάν (11/2) ή η προσπάθεια θα «σκοτωθεί» προτού ξεκινήσει;
Νέα Υόρκη
Την εβδομάδα που πέρασε, ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες κάλεσε τον 'Ερχιουρμαν στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη για να τον γνωρίσει από κοντά και να ακούσει τις απόψεις του. Με προσεκτική γλώσσα στις εκθέσεις του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας (5/1), ο Γκουτέρες θεωρεί τον νέο Τ/Κ ηγέτη έγκυρο συνομιλητή για να επιδιώξει μια λύση που επανενώνει την Κύπρο στις γραμμές που ορίζουν τα ψηφίσματα του ΟΗΕ. Ο Γκουτέρες ακούει επίσης, χωρίς να σημαίνει ότι υιοθετεί τις προτάσεις Έρχιουρμαν, ως προς τη μεθοδολογία, για να προχωρήσουν τα μέρη σε ουσιαστικές συνομιλίες. Ο γενικός γραμματέας θέλει να οργανώσει ουσιαστικές διαπραγματεύσεις - αποκλειστικά για πολιτικές αποφάσεις - που να καταλήγουν σε ορατό χρόνο σε αίσιο αποτέλεσμα. Αυτό ορίζει ως συνέχεια του Κραν Μοντανά, ξεκαθαρίζοντας από καιρό ότι δεν θέλει ξανά ατέρμονες και τεχνικής φύσεως διαπραγματεύσεις.
Στάτους κβο
Ο 'Ερχιουρμαν φαίνεται να συγκλίνει μερικώς σε αυτά, αλλά θέτει επιπρόσθετα την απαίτηση να μην παραμείνει η Τ/Κ πλευρά στο υφιστάμενο καθεστώς, αν οι συνομιλίες αποτύχουν, χωρίς τη δική της ευθύνη. Δεν πρόκειται για εύκολα διαχειρίσιμη εισήγηση για τον ΟΗΕ. Κάτι τέτοιο θα σημαίνει ενισχυμένη εντολή στον Γκουτέρες και καταλογισμό ευθύνης στο «απευκταίο» σενάριο. Οι συνέπειες στα μέρη απαιτούν ενεργοποίηση Συμβουλίου Ασφαλείας που μέχρι τώρα διατυπώνει μόνο προειδοποιήσεις. Το μη βιώσιμο στάτους κβο, είναι ήδη καταγεγραμμένο στα ψηφίσματα του - επαναλήφθηκε στο πρόσφατο (30/1), με σωρεία επισημάνσεων.
Μια αλλαγή του στάτους κβο θα μπορούσε να προσλάβει μια μορφή συνέπειας, κάτω από τη σαφή προειδοποίηση του Συμβουλίου Ασφαλείας για τις επιπτώσεις που έχει η διεύρυνση του οικονομικού χάσματος Κυπριακής Δημοκρατίας - βορείου τμήματος της Κύπρου. Εδώ και κάποια χρόνια γίνεται συζήτηση ότι πρέπει να δοθούν δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης των Τουρκοκυπρίων με υφιστάμενα μέσα που προσφέρει η ΕΕ από το 2004 (πχ η πράσινη γραμμή, το εμπόριο, τα έργα υποδομής), αλλά δεν έφθασαν μέχρι στιγμής στο σημείο που ζητούν οι Τουρκοκύπριοι - την άρση της διεθνούς απομόνωσης. Το τελευταίο, το κρατά «με νύχια και με δόντια» η κυπριακή κυβέρνηση, αλλά δεν κάνει και τίποτε ουσιαστικό για να ενισχύσει τις διαθέσιμες οδούς (άνοιγμα σημείων διέλευσης, εμπόριο, κοινά έργα υποδομής). Τα τελευταία χρόνια, όλα ατόνισαν και αφέθηκαν στο έλεος του διαχωρισμού. Εξ' ου και τώρα η αφόρητη πίεση για να ανοίξουν νέα σημεία διέλευσης.
Βουβαμάρα
Η δύσκολη πραγματικότητα στην Κύπρο κρύβεται πίσω από τη βουβαμάρα. Επί του παρόντος ο Γκουτέρες δεν προτίθεται να συγκαλέσει νέα άτυπη συνάντηση σε διευρυμένη σύνθεση «5+1» με τη συμμετοχή και των εγγυητριών δυνάμεων. Απαιτεί αλλαγή του κλίματος στο νησί και ξεχωρίζει το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης. Ο Χριστοδουλίδης και ο 'Ερχιουρμαν συμφώνησαν να ξανασυναντηθούν στις 24 Φεβρουαρίου, άρα η διαβούλευση δεν διακόπηκε, αλλά ο Χριστοδουλίδης φαίνεται ολοένα και πιο επιφυλακτικός να ανοίξει σημεία διέλευσης. Δεν είναι βέβαιο ότι η ενσωμάτωση στις προτάσεις του για άνοιγμα των Κοκκίνων - κλειστό από το 1964 θύλακας- στρατόπεδο με έξοδο στη θάλασσα - ηχεί πειστική.
Αυτό που θα φανεί τις επόμενες μέρες είναι το τι προέχει στο μυαλό του Χριστοδουλίδη. Θα θυσιάσει τον στόχο που έθεσε, πνίγοντας τον με τακτικές κινήσεις; Αυτός είχε την πρωτοβουλία μετά την εκλογή του για να επαναληφθούν οι συνομιλίες «από το σημείο που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά». Έχει τη στρατηγική να ανασυγκροτήσει το διαπραγματευτικό πλαίσιο για να φέρει αποτέλεσμα;
Προτάσεις
Επιστρέφοντας στο Προεδρικό (28/1) ο Χριστοδουλίδης είπε στους δημοσιογράφους ότι υπέβαλε τις δικές του προτάσεις για επανάληψη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Οι προτάσεις Χριστοδουλίδη - όπως και η αντίστοιχη μεθοδολογία που πρότεινε ο 'Ερχιουρμαν - δεν αξιολογούνται από τον ΟΗΕ στο κενό. Ο Γκουτέρες τις εξετάζει κάτω από το βάρος ενός πολύχρονου αδιεξόδου και των επανειλημμένων γραπτών αναφορών του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας για την κατάσταση επί του εδάφους, το κλίμα, την απουσία πρωτοβουλιών, την καλλιέργεια αντιπαλότητας, τη στρατιωτικοποίηση της νεκρής ζώνης κοκ.
Ο Χριστοδουλίδης τίθεται μπροστά στο πιο παρατεταμένο αδιέξοδο από ποτέ και καλείται να αποφασίσει: προχωρούμε ή πάμε πίσω - πίσω; Μέχρι στιγμής οι χειρισμοί του δεν κρίνονται επαρκείς από τον Γκουτέρες. Αντίθετα, ορισμένες τακτικές κινήσεις του δυσκολεύουν περισσότερο τον γενικό γραμματέα να επαληθεύσει τη γνήσια βούληση της Ε/Κ ηγεσίας να προχωρήσει στα δύσκολα του Κυπριακού. Ο Γκουτέρες ξέρει καλά το Κυπριακό, βίωσε τι συνέβη στο Κραν Μοντανά και τι επακολούθησε και πολλοί χειρισμοί που γίνονται από την Ε/Κ ηγεσία τον απωθούν.
Καταγραφή συγκλίσεων
O Χριστοδουλίδης κάλεσε τον ΟΗΕ να καταγράψει τις συγκλίσεις - αλλά να κρατήσει ως έγγραφο - όσα τα μέρη συμφωνούν, ενώ τα υπόλοιπα να παραμείνουν, αναλόγως ως μπλε (Ε/Κ θέσεις) και κόκκινα (Τ/Κ θέσεις) ως μη καταγεγραμμένα («non written until everything is agreed»). Αυτή η προσέγγιση, όμως, δεν προσφέρει κάτι καινούργιο, ενώ προκαλεί αναρίθμητες παρανοήσεις σε σχέση με το πού έφθασαν οι διαπραγματεύσεις στο Κραν Μοντανά. Ο OHE έχει καταγράψει τα πάντα από τότε - ασχέτως αν οι δύο πλευρές κρατούσαν δικές τους «σημειώσεις» και πρακτικά. Στην έκθεσή του τον Σεπτέμβριο του 2017 ο Γκουτέρες κατέγραψε ένα πολύ προωθημένο στάδιο - όπου «όλα είχαν συμφωνηθεί» και απέμειναν «λεπτομέρειες» στα έξι κρίσιμα σημεία στα οποία έδωσε κατευθύνσεις για στρατηγική συμφωνία - το γνωστό πλαίσιο Γκουτέρες της 30/6/2017.
Είναι παράξενο για τον Ε/Κ ηγέτη να μην είναι αυτός ο πλέον ενδιαφερόμενος να ανακτήσει το πλαίσιο Γκουτέρες με το ώριμο κεκτημένο του Κραν Μοντανά. Με τον χειρισμό περί «καταγραφής συγκλίσεων», ο Χριστοδουλίδης βρίσκει μπροστά του ξανά την ίδια αντίφαση, στην οποία βρίσκεται εδώ και χρόνια η Ε/Κ ηγεσία. Θέλει καταληκτικές διαπραγματεύσεις για στρατηγική συμφωνία, ή ατέρμονες συζητήσεις πάνω σε συγκλίσεις; Στη Financial Times (12/11/2025) ρωτήθηκε αν είναι εφικτό να λυθεί το Κυπριακό. Απάντησε ότι οι διαπραγματεύσεις θα πρέπει να ξεκινήσουν από εκεί που σταμάτησαν στο Κραν Μοντανά το 2017: «Φτάσαμε τόσο κοντά… Αν ξεκινήσουμε από εκεί που σταματήσαμε, είναι δυνατό…».
Τακτικισμοί
Ο Κύπριος Πρόεδρος συμπληρώνει 3 χρόνια διακυβέρνησης και πολύ σύντομα - ιδίως μετά τις βουλευτικές εκλογές του Μαίου - το εσωτερικό πολιτικό κλίμα θα αλλάξει, θα φανούν οι συσχετισμοί και θα ξεπηδήσουν οι αντίπαλοι του. Το Κυπριακό του δημιουργεί διλήμματα και τον πιέζει να αναλάβει ευθύνες - όπως τα σημεία διέλευσης - που δεν ταυτίζονται με τις θέσεις των κομμάτων που τον στηρίζουν. Δεν ευνοούν επίσης τον τρόπο που προσεγγίζει επικοινωνιακά τη συντηρητική και εθνικιστική μερίδα της κοινής γνώμης.
Ο Χριστοδουλίδης κάνει μέγιστη χρήση των προνομίων που διαθέτει ο κάθε πρόεδρος για να καταλαμβάνει την καθημερινή ατζέντα των ειδήσεων. Ορισμένα ΜΜΕ που φανερά τον στηρίζουν κάνουν ολοένα και πιο επιθετική και άκριτη χρήση της μονοδιάστατης πληροφόρησης του Προεδρικού. Δεν είναι ασύνηθες τα έντυπα να συνωμοσιολογούν για το Κυπριακό. Εσχάτως, επιστρατεύουν ξανά τη συκοφάντηση των εκπροσώπων του ΟΗΕ - η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν βρίσκεται στο στόχαστρό τους. Μάλιστα, γράφουν με ένα άτεχνο τρόπο, για τις επαφές της, ποιους είδε και τι κάνει, ωσάν να τελεί υπό μυστική παρακολούθηση.
