Του Νίκου Μεσαρίτη
Η ασφάλεια ενός κράτους δεν μετριέται από τις τελετές και τις δηλώσεις συμμαχιών αλλά από την ικανότητά του να αντιμετωπίζει πραγματικά τις πραγματικές ιστορικές του εκκρεμότητες, ανατρέποντας την κανονικότητα που δημιουργείται στη μισή πατρίδα.
Οι διεθνείς επισκέψεις και οι εικόνες στρατιωτικής συνεργασίας δημιουργούν την εντύπωση αυξημένης ασφάλειας για την Κύπρο. Όμως πίσω από τις τελετές και τους συμβολισμούς παραμένει η βασική πραγματικότητα: για περισσότερο από μισό αιώνα το νησί ζει ακόμη με το άλυτο ζήτημα και τους κινδύνους της κατοχής. Εκτός αυτού η συνάθροιση τόσης αμυντικής στρατιωτικής εμπλοκής για την άμυνα της Κύπρου προφανώς προβάλλει το νησί ως στόχο του Ιράν και της Χεζπολάχ με πυραύλους και drones. Η προβολή αυτής της εικόνας όμως γύρισε μπούμερανγκ πλήττοντας τον τουρισμό.
Οι πρόσφατες επισκέψεις Ευρωπαίων ηγετών και οι δηλώσεις στήριξης από κράτη της νότιας Ευρώπης αλλά και από τη Γερμανία δημιούργησαν εικόνες ισχυρής διεθνούς παρουσίας γύρω από την Κυπριακή Δημοκρατία. Τελετές σε στρατιωτικούς χώρους, δηλώσεις συμμαχιών και συμβολικές παρουσίες μπροστά σε σύγχρονα οπλικά συστήματα δημιούργησαν ένα σκηνικό ισχύος και γεωπολιτικής εγγύτητας.
Οι εικόνες αυτές έχουν τη σημασία τους. Σε μια περίοδο διεθνών εντάσεων, η παρουσία συμμάχων και η επιβεβαίωση σχέσεων συνεργασίας αποτελούν σημαντικό στοιχείο για μικρά κράτη. Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται σε μια ζώνη έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών και η συνεργασία με ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας σταθερότητας.
Ωστόσο, πίσω από τις εικόνες και τον ενθουσιασμό υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η ασφάλεια του κυπριακού κράτους δεν μπορεί να συζητείται αποσπασματικά όσο παραμένει άλυτο το βασικό εθνικό ζήτημα του νησιού.
Για περισσότερο από μισό αιώνα μετά τα γεγονότα του 1974, το βόρειο τμήμα της Κύπρου παραμένει υπό τον έλεγχο πολυάριθμου ξένου στρατού. Η κατεχόμενη περιοχή αποτελεί μία από τις πιο έντονα στρατιωτικοποιημένες περιοχές στον κόσμο σε σχέση με τον αριθμό στρατιωτών προς τον αριθμό των κατοίκων. Πόλεις όπως η Κερύνεια, η Μόρφου και η Αμμόχωστος εξακολουθούν να συμβολίζουν μια ιστορική εκκρεμότητα που παραμένει ανοιχτή, χωρίς την προσοχή της ελληνοκυπριακής πλευράς.
Η Ιστορία διδάσκει ότι η πραγματική ασφάλεια ενός κράτους δεν κρίνεται από τις τελετές ούτε από τις στιγμιαίες εντυπώσεις ισχύος. Κρίνεται από τη σταθερότητα των θεσμών του και από την επίλυση των βαθύτερων εκκρεμοτήτων που επηρεάζουν την κυριαρχία, την εδαφική του ακεραιότητα και την κληρονομιά που αφήνεται για τους νέους.
Σήμερα η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως σε πιθανούς κινδύνους που σχετίζονται με τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και με την ανάγκη προστασίας από πυραύλους ή μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Πρόκειται για ζητήματα πραγματικά και σοβαρά.
Ένα κράτος όμως οφείλει να αξιολογεί το σύνολο των κινδύνων που αντιμετωπίζει. Στην περίπτωση της Κύπρου, η μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στο βόρειο τμήμα του νησιού παραμένει το βασικότερο ζήτημα ασφάλειας.
Σε αυτό το πλαίσιο προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα:
η διεθνής κινητοποίηση που παρατηρούμε σήμερα θα είχε την ίδια ένταση αν στο επίκεντρο βρισκόταν ακριβώς η πραγματικότητα της κατοχής και η ανάγκη οριστικής διευθέτησης του Κυπριακού με ταυτόχρονη απαλλαγή από τον τουρκικό στρατό;
Η ιστορία των διεθνών σχέσεων δείχνει ότι οι συμμαχίες λειτουργούν μέσα σε ένα πλέγμα συμφερόντων. Οι δηλώσεις στήριξης έχουν αξία αλλά η πραγματική δοκιμασία των συμμαχιών έρχεται όταν τα στρατηγικά συμφέροντα των κρατών συγκρούονται ή διαφοροποιούνται.
Για την Κύπρο αυτό το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο. Η σχέση με την Ελλάδα είναι ιστορική και βαθιά. Οι ευρωπαϊκές συνεργασίες είναι επίσης σημαντικές. Όμως η ασφάλεια ενός κράτους δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε συγκυριακές γεωπολιτικές στιγμές.
Την ίδια στιγμή, η καθημερινότητα των πολιτών υπενθυμίζει ότι οι γεωπολιτικές εικόνες ισχύος δεν επιλύουν τα άμεσα προβλήματα μιας κοινωνίας. Η κυπριακή κοινωνία αντιμετωπίζει τώρα σοβαρές πιέσεις:
- Τις αυξήσεις στο κόστος καυσίμων και βασικών αγαθών,
- Την κρίση του αφθώδους πυρετού που πλήττει την κτηνοτροφία και γονατίζει τους κτηνοτρόφους.
- Τις διαρκείς ανησυχίες για το άλυτο υδατικό ζήτημα ενόψει της θερινής περιόδου,
- Αλλά και τις αβεβαιότητες στον τουρισμό λόγω της αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή και του μηνύματος που έστειλαν οι τελετές της περασμένης Δευτέρας.
Όλα αυτά δείχνουν ότι η πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται σε συμβολισμούς ή στιγμιαίες εικόνες διεθνούς στήριξης. Απαιτείται στρατηγική σκέψη και θεσμικός σχεδιασμός.
Ίσως για αυτό να αξίζει να εξεταστεί σοβαρά η δημιουργία μιας μόνιμης εθνικής επιτροπής (Standing Committee) στρατηγικού συντονισμού, με τη συμμετοχή έμπειρων πολιτικών, διπλωματών και τεχνοκρατών, η οποία θα παρακολουθεί συστηματικά τις εξελίξεις στην ασφάλεια και θα προτείνει βραχυπρόθεσμες λύσεις και μακροπρόθεσμες πολιτικές.
Γιατί στο τέλος το βασικό ερώτημα παραμένει απλό αλλά ουσιαστικό:
Μπορεί μια χώρα να αισθάνεται πραγματικά ασφαλής όταν εξακολουθεί να ζει μόνο στο μισό της έδαφος;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι ζήτημα ρητορικής. Είναι ζήτημα στρατηγικής ειλικρίνειας. Και η δημοκρατία έχει ανάγκη ακριβώς από αυτό: αλήθεια, μέτρο και καθαρούς στόχους για το μέλλον.
Η πραγματική ασφάλεια δεν είναι θέμα τελετών, δηλώσεων ή φωτογραφιών μπροστά σε οπλικά συστήματα. Είναι ζήτημα στρατηγικής βούλησης και πολιτικής ειλικρίνειας. Αν η κυπριακή κοινωνία δεν θέσει ξανά στο επίκεντρο την ουσία του Κυπριακού, τότε ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν θα είναι οι εξωτερικές απειλές αλλά η εσωτερική συνήθεια της αδράνειας. Και η Ιστορία είναι αμείλικτη με τα έθνη που συνηθίζουν να ζουν λιγότερο απ’ ό,τι δικαιούνται. Καμία κοινωνία δεν μπορεί να οικοδομήσει πραγματική ασφάλεια όταν μαθαίνει να ζει ήσυχα με τη μισή της πατρίδα.
