Στη Βουλή των Αντιπροσώπων κατατέθηκε την περασμένη Πέμπτη πρόταση νόμου για την εμμηνόπαυση, έπειτα από δημόσια διαβούλευση με γυναικείες οργανώσεις και μελέτη ευρωπαϊκών πρακτικών. Η πρόταση στοχεύει στη θεσμοθέτηση ολοκληρωμένου πλαισίου ενημέρωσης, πρόληψης και υποστήριξης, με έμφαση στην απαγόρευση διακρίσεων και παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, στην υποχρέωση «εύλογων διευκολύνσεων» χωρίς μισθολογικές ή άλλες δυσμενείς συνέπειες, καθώς και στη βελτίωση της πρόσβασης των γυναικών σε υπηρεσίες υγείας. Παράλληλα, προβλέπει μηχανισμούς ελέγχου και κυρώσεις, δίνοντας μεταβατικό χρόνο προσαρμογής σε εργοδότες και υπηρεσίες.
Του Χαράλαμπου Θεοπέμπτου
Μετά από αρκετή δουλειά με βοήθεια πολλών, και δημόσια διαβούλευση με γυναικείες οργανώσεις κατάθεσα την περασμένη Πέμπτη πρόταση νόμου για την εμμηνόπαυση βασισμένη σε πρακτικές πολλών ευρωπαικών χωρών.
Η εμμηνόπαυση συνδέεται με τη μείωση/διακοπή παραγωγής οιστρογόνων και προγεστερόνης και συνήθως εμφανίζεται περίπου μεταξύ 45–55 ετών, χωρίς αυτό να αποκλείει πρόωρη ή ιατρογενή εμμηνόπαυση.
Παρότι πρόκειται για κοινή φάση ζωής, η εμμηνόπαυση παραμένει πεδίο ελλιπούς ενημέρωσης και κοινωνικών παρεξηγήσεων, με αποτέλεσμα να ενισχύεται το στίγμα και να δυσχεραίνεται η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι εργαζόμενες αποφεύγουν να μιλήσουν για συμπτώματα, δεν ζητούν υποστήριξη, ή αντιμετωπίζουν δυσμενή μεταχείριση, ειδικά σε απαιτητικά ή «ανδροκεντρικά» εργασιακά περιβάλλοντα.
Οι κύριες πρόνοιες της πρότασης νόμου:
Η πρόταση νόμου θέτει ως σκοπό τη θεσμοθέτηση ολοκληρωμένου πλαισίου αναγνώρισης, ενημέρωσης, πρόληψης και υποστήριξης, ώστε να προστατεύονται η υγεία/ευημερία και η ισότιμη, ανεμπόδιστη συμμετοχή στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή.
Ενίσχυση της πρόσβασης σε ενημέρωση και υπηρεσίες υγείας (health services). Το κράτος διασφαλίζει καθολική, ισότιμη πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση, ενώ οι δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας οφείλουν να παρέχουν καθοδήγηση, συμβουλευτική και κλινική υποστήριξη (συμπεριλαμβανομένων ορμονικών και μη ορμονικών παρεμβάσεων, ψυχολογικής/ψυχοκοινωνικής στήριξης και παραπομπών). Επιπλέον, προβλέπονται δράσεις ενημέρωσης και κατάρτισης επαγγελματιών υγείας από το Υπουργείο Υγείας.
Προστασία στην εργασία: απαγόρευση διάκρισης (direct/indirect discrimination), δυσμενούς μεταχείρισης και παρενόχλησης (harassment) λόγω συμπτωμάτων/κατάστασης που σχετίζεται με εμμηνόπαυση, καθώς και υποχρέωση των εργοδοτών να παρέχουν «εύλογες και αναλογικές διευκολύνσεις» (reasonable and proportionate adjustments) όταν επηρεάζεται η λειτουργικότητα, υγεία, ασφάλεια, άνεση ή παραγωγικότητα. Οι διευκολύνσεις προβλέπεται να εφαρμόζονται χωρίς μείωση μισθού ή δυσμενείς συνέπειες, να καθορίζονται κατόπιν διαλόγου εργαζόμενης–εργοδότη, με δυνατότητα βεβαίωσης από επαγγελματία υγείας χωρίς λεπτομερή ιατρικά δεδομένα, ώστε να προστατεύεται η ιδιωτικότητα (privacy). Ρητά απαγορεύονται τα αντίποινα (retaliation), όπως επίπληξη, μετακίνηση, απόλυση ή υποβάθμιση επειδή η εργαζόμενη ενημέρωσε, ζήτησε ή χρησιμοποίησε διευκολύνσεις.
Πρόληψη μέσω ενημέρωσης και κατάρτισης στους χώρους εργασίας: οι εργοδότες υποχρεούνται να ενημερώνουν το προσωπικό για την εμμηνόπαυση και τα εργασιακά δικαιώματα, να εκπαιδεύουν προϊσταμένους και ανθρώπινο δυναμικό (HR) και να ενσωματώνουν διαδικασίες υποστήριξης στις πολιτικές ισότητας και ευεξίας (wellbeing). Για εργοδότες με πάνω από 30 εργαζόμενους προβλέπεται ετήσια εξειδικευμένη κατάρτιση για managers και HR.
Εφαρμογή και έλεγχος: το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας αποκτά ρόλο επιθεωρήσεων/ελέγχου συμμόρφωσης, ενώ για παραβάσεις (άρθρα 7–10) προβλέπεται γραπτή ειδοποίηση συμμόρφωσης έως 15 ημέρες και, σε μη συμμόρφωση, διοικητικό πρόστιμο μέχρι €3.000. Η εφαρμογή βασικών άρθρων (5–10) αρχίζει έξι μήνες μετά τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα, δίνοντας χρόνο προετοιμασίας σε υπηρεσίες και εργοδότες.
Τα πιο σύνηθη αιτήματα από εμπειρίες άλλων χωρών
1) Ευελιξία ωραρίου και ρυθμού εργασίας (flexible working)
- Αργότερη έναρξη ή ευέλικτη προσέλευση/αποχώρηση, ειδικά όταν υπάρχει διαταραχή ύπνου.
- Ευελιξία/μείωση συνεχόμενων συναντήσεων, “buffer time” ανάμεσα σε συναντήσεις.
- Τηλεργασία - υβριδική εργασία όπου γίνεται (ως προσωρινό μέτρο ή σε “δύσκολες μέρες”). (Αναφέρεται συχνά στα πλαίσια “ways of working” και risk assessment για να μη χειροτερεύουν τα συμπτώματα).
2) Αλλαγές σε βάρδιες (shift changes)
- Αποφυγή διαδοχικών νυχτερινών/έντονων βαρδιών για ένα διάστημα.
- Ανταλλαγή βάρδιας, πιο σταθερό πρόγραμμα, ή μετακίνηση σε πρωινές βάρδιες για περιορισμένο χρόνο.
3) Μικρά, συχνά διαλείμματα και πρόσβαση σε “χώρο ηρεμίας”
- Σύντομα, ευέλικτα διαλείμματα (και “unscheduled breaks” όταν χρειάζεται).
- Πρόσβαση σε ήσυχο δωμάτιο/χώρο ξεκούρασης.
4) Θερμοκρασία, αερισμός και απλές παρεμβάσεις στον χώρο
- Παροχή ανεμιστήρα γραφείου, καλύτερος αερισμός, αλλαγή θέσης (π.χ. κοντά σε παράθυρο/μακριά από πηγή θερμότητας).
- Δυνατότητα να ρυθμίζει το άτομο τη θερμική άνεση (εμφανίζεται και ως από τις πιο βοηθητικές προσαρμογές σε HR έρευνες).
5) Πρόσβαση σε τουαλέτα και κρύο νερό
- “Χωρίς περιορισμούς” πρόσβαση σε τουαλέτα.
- Διαθεσιμότητα κρύου πόσιμου νερού.
6) Προσαρμογή στολής/ενδυμασίας
- Πιο “δροσερά” υλικά/διαφορετική εφαρμογή στολής, όπου επιτρέπεται από υγεία-ασφάλεια και ρόλο.
7) Προσωρινές αλλαγές καθηκόντων και φόρτου
- Μικρή ανακατανομή καθηκόντων, δυνατότητα να παραμένει το άτομο σε ένα task τις δύσκολες ημέρες, ή προσωρινές αλλαγές ανάθεσης ώστε να παραμένει διαχειρίσιμος ο φόρτος.
- Μικρές προσαρμογές στόχων/προθεσμιών για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (συνήθως με προγραμματισμένη αναθεώρηση).
8) Διαχείριση απουσιών και ιατρικών ραντεβού
- Ευελιξία για ιατρικά ραντεβού.
- Πιο “δίκαιη” καταγραφή/αντιμετώπιση απουσιών που σχετίζονται με εμμηνόπαυση, ώστε να μην επιβαρύνουν άδικα το attendance record (αναφέρεται ως καλή πρακτική).
9) Υποστήριξη μέσω προσώπου αναφοράς (menopause contact/champion) και εμπιστευτικές συζητήσεις
- Αίτημα να μιλήσει με συγκεκριμένο άτομο στο HR ή “wellbeing/menopause champion” αντί για τον άμεσο προϊστάμενο/τη (ιδίως αν υπάρχει αμηχανία ή χαμηλή εμπιστοσύνη).
- Τακτικά check-ins αντί για “μία και έξω” συζήτηση.
10) “Εργαλεία μνήμης” και οργάνωσης (tech aids for brain fog)
- Υπενθυμίσεις/ημερολόγια/notes apps, μικρές αλλαγές στον τρόπο ανάθεσης εργασιών (γραπτή επιβεβαίωση, σαφέστερες οδηγίες), ως πρακτική βοήθεια για “brain fog”.
