Οι ειδικευόμενοι γιατροί στην Κύπρο βρίσκονται ανάμεσα στους πιο επιβαρυμένους στην Ευρώπη, με τις ώρες εργασίας να ξεπερνούν κατά πολύ τα θεσμοθετημένα όρια και να διαμορφώνουν ένα πλαίσιο έντονης πίεσης στο σύστημα υγείας. Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα των European Junior Doctors (REST-JD), οι ειδικευόμενοι στην Κύπρο εργάζονται κατά μέσο όρο 69 ώρες την εβδομάδα, καταγράφοντας τη δεύτερη υψηλότερη επίδοση μεταξύ των χωρών που συμμετείχαν. Μπροστά από την Κύπρο βρίσκεται η Ελλάδα με 72 ώρες την εβδομάδα, που είναι η υψηλότερη επίδοση στο σύνολο του δείγματος, ενώ στον αντίποδα η Εσθονία εμφανίζεται με 43 ώρες εβδομαδιαίως. Το εύρημα αυτό αποκλίνει σημαντικά τόσο από το συμβατικό 40ωρο όσο και από το ανώτατο όριο των 48 ωρών που προβλέπει η Ευρωπαϊκή Οδηγία για τον Χρόνο Εργασίας.
Η ίδια έρευνα δείχνει ότι η υπέρβαση των ωρών δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά κανόνα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι ειδικευόμενοι εργάζονται κατά μέσο όρο 57 ώρες εβδομαδιαίως, ενώ το 71% ξεπερνά το όριο των 48 ωρών. Ένας στους πέντε δηλώνει ότι εργάζεται πάνω από 70 ώρες, ενώ ένα 10% ξεπερνά ακόμη και τις 80 ώρες την εβδομάδα.
Στην Κύπρο, η ένταση της εργασίας αποτυπώνεται και στις μορφές απασχόλησης. Το 95% των ειδικευόμενων δηλώνει ότι πραγματοποιεί βάρδιες διάρκειας 24 ωρών, ενώ η νυχτερινή εργασία φτάνει κατά μέσο όρο τις έξι νύχτες τον μήνα. Παράλληλα, οι ημέρες ανάπαυσης περιορίζονται περίπου στις έξι μηνιαίως, γεγονός που υποδεικνύει περιορισμένες δυνατότητες αποκατάστασης της κόπωσης. Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμη πιο βαριά, καθώς το 98% δηλώνει 24ωρες βάρδιες, οι νυχτερινές βάρδιες φτάνουν τις επτά τον μήνα και οι ημέρες ανάπαυσης πέφτουν στις τέσσερις. Αντίθετα, στην Εσθονία οι ειδικευόμενοι αναφέρουν κατά μέσο όρο οκτώ ημέρες ανάπαυσης τον μήνα και τρεις νυχτερινές βάρδιες, παρότι και εκεί παραμένουν επιμέρους κενά, κυρίως ως προς την ετήσια άδεια.
Η έλλειψη επαρκούς ανάπαυσης αποτελεί κεντρικό εύρημα της έρευνας. Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, το 35% των ειδικευόμενων, δηλώνει ότι δεν έλαβε τέσσερις εβδομάδες ετήσιας άδειας μέσα στον τελευταίο χρόνο, ενώ τα διαλείμματα κατά τη διάρκεια των βαρδιών χαρακτηρίζονται συχνά ανεπαρκή ή μη σταθερά.
Αυξημένος κίνδυνος λαθών
Τα δεδομένα της έρευνας συνδέουν άμεσα τις πολλές ώρες εργασίας με τη δυσαρέσκεια και τη φθορά των γιατρών. Περισσότεροι από τους μισούς ειδικευόμενους δεν δηλώνουν θετικά συνδεδεμένοι με την εργασία τους, ενώ η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής αναδεικνύεται ως το πιο αδύναμο σημείο. Μόλις ένας στους τέσσερις εμφανίζεται ικανοποιημένος, ενώ η πλειονότητα δηλώνει δυσαρέσκεια.
Η επίδραση των ωραρίων είναι καθοριστική. Όσοι εργάζονται πάνω από 48 ώρες την εβδομάδα εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα δυσαρέσκειας, σε σχέση με όσους παραμένουν κάτω από το όριο αυτό, γεγονός που επιβεβαιώνει τη συσχέτιση μεταξύ υπερεργασίας και ποιότητας ζωής.
Η ίδια έρευνα επισημαίνει ότι τα εκτεταμένα ωράρια και η εξάντληση συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο ιατρικών λαθών, επηρεάζοντας άμεσα την ασφάλεια των ασθενών και την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Την ίδια στιγμή πάνω από το 60% όσων ξεπερνούν το 48ωρο δηλώνουν δυσαρεστημένοι από την ισορροπία ζωής και εργασίας, έναντι μόλις 26% όσων εργάζονται λιγότερες ώρες.
Άγχος και κατάθλιψη
Η εικόνα αυτή συμπληρώνεται από τα ευρήματα της έρευνας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την ψυχική υγεία επαγγελματιών υγείας στην Ευρώπη (MeND), η οποία καταγράφει εκτεταμένες επιπτώσεις των συνθηκών εργασίας στο προσωπικό υγείας. Προκύπτει ότι όσο αυξάνονται οι ώρες εργασίας αυξάνονται και οι δείκτες ψυχικής επιβάρυνσης, η κατάθλιψη ανεβαίνει από 29% σε όσους εργάζονται κάτω από 50 ώρες την εβδομάδα σε 39% σε όσους εργάζονται περισσότερο, ενώ το άγχος φτάνει το 34% σε όσους ξεπερνούν τις 70 ώρες.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η έρευνα καταδεικνύει ότι ένας στους τρεις επαγγελματίες υγείας εμφανίζει συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης, ενώ η αύξηση των ωρών εργασίας και η συχνότητα των νυχτερινών βαρδιών συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης ψυχικών διαταραχών. Παράλληλα, το 25% των γιατρών εργάζεται πάνω από 50 ώρες την εβδομάδα. Ακόμη, η έρευνα συνδέει τα προβλήματα ψυχικής υγείας με αυξημένες άδειες ασθενείας και πρόθεση αποχώρησης από το επάγγελμα, στοιχεία που επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα προσωπικού και τη λειτουργία των υπηρεσιών υγείας.
Για την Κύπρο, τα στοιχεία δείχνουν ότι το 38% των γιατρών παρουσιάζει συμπτώματα άγχους και το 34% συμπτώματα κατάθλιψης, ενώ το 11% δηλώνει παθητικό αυτοκτονικό ιδεασμό. Αντίστοιχα, στους νοσηλευτές καταγράφονται ποσοστά 34% για άγχος και 31% για κατάθλιψη.
