Η παγκόσμια ζήτηση για άμμο υπερβαίνει πλέον τη βιώσιμη προσφορά και θέτει σε κίνδυνο τα οικοσυστήματα και το εισόδημα χιλιάδων ανθρώπων, προειδοποιεί έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ (UNEP).
Η άμμος είναι ο δεύτερος πιο εκμεταλλευόμενος φυσικός πόρος στον κόσμο μετά το νερό, όμως η χρήση της παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη, επισημαίνει η έκθεση.
Περίπου 50 εκατομμύρια τόνοι άμμου χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο ως συστατικό του μπετόν, για την παραγωγή γυαλιού και ασφάλτου και άλλες εφαρμογές. Με τους σημερινούς ρυθμούς, η ζήτηση αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2060.
Ήδη, όμως, οι αμμοληψίες υπερβαίνουν κατά πολύ τον φυσικό ρυθμό δημιουργίας νέας άμμου από τη διάβρωση πετρωμάτων, μια διαδικασία που απαιτεί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.
Αν και θα φανταζόταν κανείς ότι άμμος των ερήμων θα αρκούσε για κάθε χρήση, στην πραγματικότητα θεωρείται ακατάλληλη λόγω της ομοιομορφίας των κόκκων και της λείας επιφάνειάς τους.
Η άμμος, επισημαίνει η έκθεση, παίζει κρίσιμο ρόλο για τα οικοσυστήματα, αφού φιλτράρει το νερό, ρυθμίζει τη ροή ποταμών, προστατεύει τις ακτές από τη διάβρωση και εμποδίζει την εισροή θαλασσινού νερού στους υπόγειους υδροφορείς.
Η μη βιώσιμη εκμετάλλευση αυτού του φυσικού πόρου υποβαθμίζει οικοσυστήματα κρίσιμης σημασίας για ψάρια, πτηνά, χελώνες και καρκινοειδή. Επηρεάζει επίσης τις κοινότητες από τις οποίες αφαιρείται άμμος.
Η εξάντληση των αποθεμάτων στην ξηρά οδηγεί σε αύξηση της αμμοληψίας από τον θαλάσσιο βυθό, διαπιστώνει η έκθεση, με τις μισές εταιρείες αμμοληψίας να επιχειρούν σε Προστατευόμενες Θαλάσσιες Περιοχές.
Οι επιπτώσεις είναι ορατές σε ορισμένα μικρά νησιά της Καραϊβικής, όπου οι αμμοληψίες προκαλούν ρύπανση, καταστρέφουν βιοτόπους και απειλούν την τοπική οικονομία καθώς επιταχύνουν τη διάβρωση και μειώνουν τα αποθέματα ψαριών.
«Η άμμος ενίοτε αποκαλείται ο αφανής ήρωας της ανάπτυξης, παραβλέπουμε όμως τον ουσιαστικό της ρόλος στη διατήρηση των φυσικών υπηρεσιών από τις οποίες εξαρτόμαστε. Πασκάλ Πεντούτσι, δήλωσε ο Pascal Peduzzi, διευθυντής της Παγκόσμιας Βάσης Δεδομένων Φυσικών Πόρων του UNEP.
«Η άμμος αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τα κύματα των καταιγίδων και την εισροή αλατιού στους παράκτιους υδροφορείς– όλους κινδύνους που επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή» επισήμανε.
Η έκθεση, την οποία συνυπογράφουν 27 ειδικοί, καταγράφει επίσης αύξηση της ζήτησης για μαύρη άμμο, η οποία περιέχει σίδηρο και άλλα μέταλλα, ειδικά σε περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Λατινικής Αμερικής.
Το UNEP απευθύνει έκκληση για αναγνώριση της άμμου ως στρατηγικού πόρου και βελτίωση της διαχείρισης, για παράδειγμα με εθνικές απογραφές.
