Η Κομισιόν δημοσίευσε την Τρίτη νέες κατευθυντήριες γραμμές για τον τρόπο με τον οποίο το ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη βιώσιμου τουρισμού, διαφυλάσσοντας παράλληλα τους οικοτόπους και τα είδη για την προστασία των οποίων έχει δημιουργηθεί.
Το Natura 2000 αποτελεί βασικό άξονα της πολιτικής της ΕΕ για τη διατήρηση της φύσης και περιλαμβάνει περισσότερες από 27.000 προστατευόμενες περιοχές στα κράτη μέλη. Καλύπτει περίπου το 18,6% της χερσαίας έκτασης της ΕΕ και το 10,5% της θαλάσσιας περιοχής της.
Σύμφωνα με το σχετικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Κομισιόν για το Natura 2000 και τον βιώσιμο τουρισμό, το δίκτυο αποσκοπεί στην προστασία των πιο πολύτιμων και απειλούμενων ειδών και οικοτόπων της Ευρώπης, στο πλαίσιο των οδηγιών για τα πτηνά και τους οικοτόπους.
Η Κομισιόν σημειώνει ότι οι οικονομικές δραστηριότητες, περιλαμβανομένου του τουρισμού, μπορούν να πραγματοποιούνται εντός των περιοχών Natura 2000, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπονομεύουν τους στόχους διατήρησης. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές επικεντρώνονται στην επίτευξη αυτής της ισορροπίας.
Ο τουρισμός αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο της οικονομίας της ΕΕ, συμβάλλοντας στο 7,1% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας, δηλαδή περίπου 807 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 και στηρίζοντας περισσότερες από 20 εκατομμύρια θέσεις εργασίας.
Εντός των περιοχών Natura 2000, η δραστηριότητα των επισκεπτών αποφέρει ετησίως μεταξύ 50 και 85 δισεκατομμυρίων ευρώ και στηρίζει έως και 2 εκατομμύρια θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης, ιδίως σε αγροτικές, παράκτιες και ορεινές περιοχές.
Οι κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν πλαίσιο για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των περιοχών Natura 2000, ενσωματώνοντας τον τουρισμό και τις δραστηριότητες αναψυχής. Παράλληλα, αναδεικνύουν την αυξανόμενη σημασία του οικοτουρισμού, δηλαδή του υπεύθυνου ταξιδιού που διατηρεί το περιβάλλον και ωφελεί τις τοπικές κοινότητες.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο οικοτουρισμός αναπτύσσεται με ετήσιο ρυθμό έως και 34%, ξεπερνώντας σημαντικά τον ευρύτερο τουριστικό τομέα.
Διαχείριση των πιέσεων από τον τουρισμό
Οι κατευθυντήριες γραμμές αναγνωρίζουν το λεγόμενο «παράδοξο της διατήρησης», σύμφωνα με το οποίο οι καλά διαχειριζόμενες προστατευόμενες περιοχές προσελκύουν περισσότερους επισκέπτες, γεγονός που μπορεί να αυξήσει τις πιέσεις στους οικοτόπους και στα είδη που καθιστούν τις περιοχές αυτές ελκυστικές.
Όπως αναφέρεται, οι κακώς διαχειριζόμενες ροές επισκεπτών μπορούν να οδηγήσουν σε υποβάθμιση οικοτόπων, όχληση ειδών, ρύπανση και εξάντληση πόρων.
Για την αντιμετώπιση των πιέσεων αυτών, η Κομισιόν προτείνει πλαίσιο τεσσάρων βημάτων για τη βιώσιμη διαχείριση του τουρισμού. Το πλαίσιο περιλαμβάνει τον εντοπισμό των πιέσεων, απειλών και πιθανών οφελών που συνδέονται με τον τουρισμό, την αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, την ενίσχυση της επικοινωνίας και της ευαισθητοποίησης και την εφαρμογή κατάλληλων μέτρων διαχείρισης.
Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στο να βοηθήσει τους διαχειριστές περιοχών και τις αρμόδιες αρχές να προβλέπουν τις επιπτώσεις, να σχεδιάζουν αποτελεσματικά και να ευθυγραμμίζουν την ανάπτυξη βιώσιμου τουρισμού με τους στόχους διατήρησης και αποκατάστασης.
Οι κατευθυντήριες γραμμές προωθούν επίσης τον προληπτικό σχεδιασμό, μεταξύ άλλων μέσω στρατηγικών διαχείρισης επισκεπτών, αξιολόγησης πιθανών επιπτώσεων και επενδύσεων στην εκπαίδευση και την ενημέρωση. Σε αυτά περιλαμβάνονται εκστρατείες πληροφόρησης, ξεναγήσεις, δράσεις επιστήμης των πολιτών και ψηφιακά εργαλεία.
Η Κομισιόν υπογραμμίζει ακόμη τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, περιλαμβανομένων των αρμόδιων αρχών, των τουριστικών φορέων, των τοπικών κοινοτήτων και των μη κυβερνητικών οργανώσεων.
Το πλαίσιο του Natura 2000
Το έγγραφο εργασίας της Κομισιόν αναφέρει ότι το Natura 2000 αποτελεί το μεγαλύτερο συντονισμένο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών στον κόσμο μεταξύ κρατών μελών και βασική συμβολή της ΕΕ στους διεθνείς στόχους για τη βιοποικιλότητα.
Για τους πολίτες, σύμφωνα με το κείμενο, το Natura 2000 αποτελεί απτό παράδειγμα της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ, καθώς περίπου το 65% των Ευρωπαίων ζει σε απόσταση πέντε χιλιομέτρων από περιοχή Natura 2000.
Το δίκτυο αποτελείται από ζώνες ειδικής προστασίας που έχουν ταξινομηθεί βάσει της οδηγίας για τα πτηνά, καθώς και από τόπους κοινοτικής σημασίας και ειδικές ζώνες διατήρησης που έχουν οριστεί βάσει της οδηγίας για τους οικοτόπους.
Η διαχείριση των περιοχών αυτών καθοδηγείται κυρίως από το άρθρο 6 της Οδηγίας για τους οικοτόπους, το οποίο παρέχει το νομικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση της διατήρησης της φύσης στον χωροταξικό σχεδιασμό και στις αναπτυξιακές δραστηριότητες.
Η Κομισιόν σημειώνει ότι ο Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης ενισχύει τη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη των χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων, εισάγοντας νομικά δεσμευτικούς στόχους αποκατάστασης για οικοτόπους και είδη.
Στο συμπέρασμα του εγγράφου αναφέρεται ότι ο τουρισμός και οι δραστηριότητες αναψυχής μπορούν να συνυπάρχουν με τη διατήρηση της φύσης και να δημιουργούν αμοιβαία οφέλη για τις προστατευόμενες περιοχές και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Η Κομισιόν τονίζει ότι ο βιώσιμος τουρισμός εντός και γύρω από τις περιοχές Natura 2000, καθώς και ο τουρισμός που βασίζεται στη φύση γενικότερα, εξαρτώνται από καλά διατηρημένες φυσικές περιοχές, οι οποίες αποτελούν βασικό πόλο έλξης για τους επισκέπτες και τη βάση για τουριστικές δραστηριότητες και επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με το έγγραφο, η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της διατήρησης της φύσης και του τουρισμού, απαιτεί συνεργασία μεταξύ των αρχών προστασίας της φύσης και τουρισμού, του επιχειρηματικού τομέα, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών κοινοτήτων, καθώς και συντονισμένη δράση σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
ΚΥΠΕ
