Η εφαρμογή μίας πιο ολοκληρωμένης και βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων στην Κύπρο, θα απασχολήσει το επόμενο διάστημα τη Βουλή, καθώς την προσεχή Τρίτη αρχίζει στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Γεωργίας, η συζήτηση επί του τροποποιητικού νομοσχεδίου που προνοεί την ενίσχυση και επικαιροποίηση του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Ειδικότερα, το νομοσχέδιο που κατέθεσε το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος στις 6 Απριλίου, υπό τον τίτλο «Ο περί της Ενιαίας Διαχείρισης Υδάτων (Τροποποιητικός) Νόμος του 2026» στοχεύει, στη διευκόλυνση της νομιμοποίησης μη αδειούχων έργων, όπως είναι οι παράνομες γεωτρήσεις και δεξαμενές, στη βελτίωση των μηχανισμών ελέγχου, αδειοδότησης και παρακολούθησης έργων υδροληψίας και συγράτησης και στη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις του άρθρου 11 της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ).
Σύμφωνα με την ανάλυση αντικτύπου, τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα είναι η ορθολογική και διαφανής διαχείριση των υδατικών πόρων, η μείωση διοικητικών και δικαστικών επιβαρύνσεων, και η συμμόρφωση της Κυπριακής Δημοκρατίας με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Η νομοθεσία επιπλέον:
- Εκσυγχρονίζει τη σύσταση της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης Υδάτων (ΣΕΔΥ) για ευρύτερη εκπροσώπηση τοπικών αρχών.
- Θεσπίζει δυνατότητα εξώδικης ρύθμισης συγκεκριμένων αδικημάτων.
- Επιτρέπει την αδειοδότηση υδατικών έργων για σκοπούς παραγωγής ή/και αποθήκευσης ενέργειας, και
- Διασφαλίζει την τακτική επανεξέταση των ελέγχων αντλήσεων και συγκράτησης νερού.
Νομιμοποίηση με επιπλέον χρέωση
Στο προτεινόμενο Νομοσχέδιο άξια προσοχής είναι η πρόνοια για νομιμοποίηση παράνομων γεωτρήσεων και δεξαμενών, οι οποίες είναι χιλιάδες σε αριθμό, με την καταβολή χρηματικού ποσού, ώστε να εξασφαλιστεί η άδεια. Συγκεκριμένα, επιτρέπει στους μέχρι σήμερα παραβάτες να καταβάλουν αυξημένο τέλος, ίσο με το διπλάσιο του προβλεπόμενου για κανονική άδεια.
Σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης, ο διευθυντής του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων δύναται να απαιτήσει την πλήρωση (σ.σ. μπάζωμα ή μόλωμα), το σφράγισμα ή το οριστικό κλείσιμο του έργου υδροληψίας.
Εξώδικο πρόστιμο €3.000
Μία άλλη αλλαγή που ζητά το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων είναι η θεσμοθέτηση εξώδικης ρύθμισης αδικημάτων που αφορούν παράνομες κατασκευές και χρήσεις έργων υδροληψίας ή συγκράτησης. Με αυτή τη ρύθμιση καθορίζεται εξώδικο πρόστιμο ύψους €3.000 καθώς και συναφή μέτρα συμμόρφωσης. Ως έργα υδροληψίας και συγκράτησης, θεωρούνται οι γεωτρήσεις, οι δεξαμενές, τα φράγματα ή οποιοδήποτε άλλο έργο έχει τη δυνατότητα να συγκρατεί νερό ή να παρεμποδίζει τη ροή του.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι το εξώδικο πρόστιμο επιδίδεται από τον διευθυντή του ΤΑΥ εντός 30 ημερών από την ημερομηνία διάπραξης του αδικήματος στο πρόσωπο που έχει διαπράξει την παράβαση. Σε περίπτωση που δεν μπορεί να εντοπιστεί, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι το εξώδικο θα επιδίδεται στον ιδιοκτήτη ή στον διαχειριστή της γης επί της οποίας υφίσταται το παράνομο έργο υδροληψίας ή συγκράτησης. Το εξώδικο πρόστιμο δύναται να επιδίδεται είτε προσωπικά είτε μέσω ταχυδρομικής αποστολής με συστημένη επιστολή και δεν θα υπερβαίνει το ποσό των €3.000. Προβλέπεται, επίσης, ότι σε περίπτωση μη καταβολής του εξωδίκου εντός 15 ημερών, το ποσό αυξάνεται κατά το ήμισυ. Εάν δεν εξοφληθεί εντός 30 ημερών από την ημερομηνία επίδοσης, ο παραβάτης θα διώκεται ποινικά.
Μετά την επιβολή του εξώδικου προστίμου, ο διευθυντής του ΤΑΥ επιδίδει ειδοποίηση σύμφωνα με την οποία απαιτείται η πλήρωση (μπάζωμα ή μόλωμα), το σφράγισμα ή το κλείσιμο οποιουδήποτε φρέατος, καθώς και η κατεδάφιση ή η καταστροφή έργου υδροληψίας ή συγκράτησης που έχει κατασκευαστεί χωρίς άδεια ή κατά παρέκκλιση από τους όρους και περιορισμούς της άδειας. Η αποκατάσταση πραγματοποιείται με έξοδα του παραβάτη και εντός εύλογης προθεσμίας, η οποία δεν υπερβαίνει σε καμία περίπτωση τους δύο μήνες, εκτός εάν χορηγηθεί άδεια απο τον διευθυντή του ΤΑΥ.
Το νομοσχέδιο ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, τα αδικήματα που αφορούν επεμβάσεις σε φυσικά υδατορέματα. Συγκεκριμένα, καθορίζεται εξώδικη ρύθμιση με πρόστιμο ύψους €3.000, ενώ προβλέπονται μέτρα για αποκατάσταση της προκληθείσας ζημιάς.
Οι ΕΟΑ στη ΣΕΔΥ
Ένα άλλο θέμα που ρυθμίζεται είναι ο εκσυγχρονισμός της σύστασης της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης Υδάτων (ΣΕΔΥ), με τροποποίηση του άρθρου 8 του βασικού Νόμου, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η εκπροσώπηση όλων των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης (Λευκωσίας, Λεμεσού, Λάρνακας, Πάφου και Αμμοχώστου), ενισχύοντας τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Υπενθυμίζεται ότι η ΣΕΔΥ λειτουργεί υποστηρικτικά και συμβουλευτικά προς τον υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος σε ζητήματα υδατικής πολιτικής. Συνέρχεται δύο φορές τον χρόνο και έχει την εξουσία να μελετά και να υποβάλλει εισηγήσεις για τη διαμόρφωση της γενικής υδατικής πολιτικής της κυβέρνησης, την εκτέλεση και προώθηση σημαντικών υδατικών έργων και τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών για την ορθολογική κατανομή, χρήση και προστασία των υδατικών αποθεμάτων (συμπεριλαμβανομένων ποσοτήτων για άρδευση και ύδρευση).
Ενίσχυση ελέγχων
Την ίδια ώρα, στο νομοσχέδιο προνοείται ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, αδειοδότησης και παρακολούθησης των έργων υδροληψίας και συγκράτησης επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, όπως και η ορθή μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 11 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, προς συμμόρφωση της Κυπριακής Δημοκρατίας με την Προειδοποιητική Επιστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με αρ. παράβασης 2024/2227, ημερομηνίας 14/11/2024.
Πλωτά φωτοβολταϊκά
Μια ουσιαστική αλλαγή που εισάγεται με το νομοσχέδιο, αφορά τη ρύθμιση της αδειοδότησης υδατικών έργων για σκοπούς παραγωγής ή/και αποθήκευσης ενέργειας. Με την τροποποίηση των άρθρων 37 και 132 του βασικού νόμου, καλύπτονται πλέον σύγχρονες τεχνολογικές εφαρμογές, όπως τα πλωτά φωτοβολταϊκά συστήματα και τα έργα αντλησιοταμίευσης.
Διαβούλευση
Σύμφωνα με το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, η δέσμη αλλαγών, έτυχαν στοχευμένης διαβούλευσης σε ό,τι αφορά τη σύσταση της ΣΕΔΥ, ενώ για τα υπόλοιπα θέματα δεν διεξήχθη ευρεία διαβούλευση, καθώς πρόκειται κυρίως για τεχνικές, θεσμικές και εναρμονιστικές ρυθμίσεις που απορρέουν άμεσα από τις υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας έναντι του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Περιβαλλοντικός αντίκτυπος
Περιβαλλοντικές προεκτάσεις έχει η προτεινόμενη τροποποίηση του Νόμου για την Ενιαία Διαχείριση Υδάτων. Όπως εξηγείται στην ανάλυση αντικτύπου, οι νέες πρόνοιες στοχεύουν στη διατήρηση, προστασία και ορθολογική χρήση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων, στην πρόληψη υποβάθμισης της ποιότητάς τους και στη διασφάλιση της βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων. Στο ερώτημα εάν θα επέλθουν αλλαγές στη χρήση των φυσικών πόρων, η απάντηση είναι καταφατική, καθώς η προτεινόμενη νομοθεσία καθιερώνει αυστηρότερους κανόνες για την αδειοδότηση έργων υδροληψίας και συγκράτησης, επηρεάζοντας άμεσα τον τρόπο άντλησης και διαχείρισης επιφανειακών και υπόγειων υδάτων. Επίσης εισάγει τη δυνατότητα αδειοδότησης υδατικών έργων για σκοπούς παραγωγής ή/και αποθήκευσης ενέργειας, όπως τα πλωτά φωτοβολταϊκά και τα έργα αντλησιοταμίευσης. Την ίδια ώρα, προωθεί την ορθολογική χρήση των υδάτων, μειώνοντας την υπερεκμετάλλευση και ενισχύοντας τη βιωσιμότητα των υδάτινων συστημάτων. Την ίδια ώρα, η νομοθεσία ενδέχεται να επηρεάσει έμμεσα την κατανάλωση ενέργειας μέσω αδειοδότησης έργων παραγωγής ή/και αποθήκευσης ενέργειας (π.χ. πλωτά φωτοβολταϊκά, αντλησιοταμίευση) και μέσω ορθολογικής διαχείρισης των υδάτων, που μειώνει περιττές αντλήσεις. Η συνολική επίδραση αναμένεται, σύμφωνα με το ΤΑΥ, μέτρια προς χαμηλή. Στο ερώτημα, εάν οι αλλαγές θα συμβάλουν στη μείωση εκπομπών και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η απάντηση είναι καταφατκή, διότι ενισχύουν τη βιώσιμη διαχείριση υδατικών πόρων, προάγοντας ορθολογική χρήση νερού και υποστήριξη έργων παραγωγής/αποθήκευσης ενέργειας, όπως η αντλησιοταμίευση.
