Περισσότεροι από 3.800 μαθητές από όλη την Κύπρο συμμετείχαν φέτος στα βιωματικά προγράμματα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σαλαμιού, ενός χώρου όπου η μάθηση μεταφέρεται από τη σχολική αίθουσα στη φύση.
Μέσα από εξερευνήσεις στο πεδίο, παρατήρηση οικοσυστημάτων και δράσεις περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, το Κέντρο καλλιεργεί περιβαλλοντική συνείδηση, συνδέοντας παράλληλα τους μαθητές με την τοπική κοινωνία και την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής.
Σε μια εποχή όπου η περιβαλλοντική κρίση και η κλιματική αλλαγή καθιστούν αναγκαία την καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης από τις μικρές ηλικίες, το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σαλαμιού, στην επαρχία Πάφου, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες βιωματικής μάθησης στην Κύπρο.
Εδώ, η εκπαίδευση δεν περιορίζεται μέσα στους τέσσερις τοίχους μιας σχολικής αίθουσας, αλλά μεταφέρεται στα μονοπάτια της φύσης, στις όχθες των ποταμών, στα οικοσυστήματα της περιοχής και στην ίδια την κυπριακή ύπαιθρο.
Στεγασμένο στο παλαιό δημοτικό σχολείο της Σαλαμιούς, το οποίο αναπαλαιώθηκε και επαναλειτούργησε το 2010 ως Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, το Κέντρο αποτελεί το τέταρτο που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του κρατικού δικτύου Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Κύπρου. Όπως εξηγεί η εκπαιδευτικός της Παιδαγωγικής Ομάδας του Κέντρου, Μαρία Γεωργίου, η επιλογή της Σαλαμιούς δεν ήταν τυχαία.
«Η περιοχή της Σαλαμιούς προσφέρει εξαιρετικές δυνατότητες για μελέτη θεμάτων οικολογίας, γεωλογίας και βοτανολογίας. Βρίσκεται ανάμεσα στις κοιλάδες του Διαρίζου και του Ξεροπόταμου, διαθέτει πλούσια βιοποικιλότητα, σημαντική χλωρίδα και πανίδα και αποτελεί πέρασμα αποδημητικών πουλιών αλλά και προστατευόμενων ειδών, όπως ο γύπας», αναφέρει.
Σήμερα, το Κέντρο αποτελεί σημείο αναφοράς για την περιβαλλοντική εκπαίδευση, δεχόμενο μαθητές από όλες τις επαρχίες της Κύπρου. Καθημερινά φιλοξενεί περίπου 50 μαθητές με τους εκπαιδευτικούς τους, ενώ μόνο κατά τη φετινή σχολική χρονιά περίπου 3.800 μαθητές από νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια συμμετείχαν στα προγράμματά του.
Το έργο του, όμως, δεν περιορίζεται στους αριθμούς. Η φιλοσοφία του βασίζεται στη βιωματική μάθηση, δίνοντας στα παιδιά τη δυνατότητα να γνωρίσουν το περιβάλλον μέσα από την προσωπική εμπειρία.
«Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο μέσα από βιβλία. Βγαίνουν στο πεδίο, πραγματοποιούν μετρήσεις στον ποταμό, παρατηρούν οικοσυστήματα, αναγνωρίζουν φυτά και ζώα, συμμετέχουν σε πτηνοπαρατήρηση και εντομοπαρατήρηση, ακόμη και σε παιχνίδια εξερεύνησης και κυνήγι θησαυρού.
Στόχος μας είναι η γνώση να γίνεται βίωμα», σημειώνει η κ. Γεωργίου. Συνολικά, το Κέντρο προσφέρει 34 εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, τα οποία καλύπτουν θεματικές όπως το νερό, το έδαφος, η βιοποικιλότητα, τα οικοσυστήματα, η ενέργεια, η κλιματική αλλαγή, ο πολιτισμός, οι παραδοσιακές ασχολίες, ο τουρισμός και η αειφορία.
Τα προγράμματα προσαρμόζονται ανάλογα με την ηλικία των μαθητών, ώστε η εκπαιδευτική εμπειρία να ανταποκρίνεται στις ανάγκες κάθε ομάδας. Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη σύνδεση του σχολείου με την τοπική κοινωνία. Οι μαθητές γνωρίζουν την ιστορία της Σαλαμιούς, συνομιλούν με κατοίκους, έρχονται σε επαφή με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, τις τοπικές καλλιέργειες και τα προϊόντα του χωριού, συμβάλλοντας παράλληλα και στην τοπική οικονομία.
Η εκπαιδευτικός Μαρία Νεοφύτου επισημαίνει ότι η μεγαλύτερη αξία του Κέντρου βρίσκεται στην άμεση επαφή των παιδιών με το φυσικό περιβάλλον. «Οι μαθητές χρειάζεται να βγουν έξω στη φύση, να τη μελετήσουν και να τη ζήσουν. Στην αρχή αρκετοί είναι διστακτικοί, όμως όταν βρεθούν στο φυσικό περιβάλλον αλλάζουν εντελώς. Καλλιεργούν σεβασμό προς τη φύση, συνεργάζονται, ανακαλύπτουν και μαθαίνουν μέσα από την εμπειρία», τονίζει. Σύμφωνα με την ίδια, το Κέντρο λειτουργεί ως αναπόσπαστο κομμάτι της κοινότητας και όχι αποκομμένα από αυτήν. «Δεν γνωρίζουν μόνο τη φύση αλλά και την ιστορία, την παράδοση και τον πολιτισμό της περιοχής.
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση συνδέεται άμεσα με την τοπική κοινωνία και την αειφόρο ανάπτυξη», σημειώνει. Ταυτόχρονα, το Κέντρο ανανεώνει διαρκώς τις δράσεις του ώστε να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα «Οι Κλιματικοί Πράκτορες», μέσα από το οποίο οι μαθητές ενημερώνονται για την κλιματική αλλαγή, τις επιπτώσεις της και τις πρακτικές που μπορούν να υιοθετήσουν για την προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει και την ίδια τη λειτουργία του Κέντρου.
Οι υψηλές θερμοκρασίες, η λειψυδρία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα επηρεάζουν τόσο τα οικοσυστήματα όσο και την υλοποίηση των υπαίθριων δράσεων. «Παρατηρούμε ήδη αλλαγές στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των μαθητών για θέματα αειφορίας και προστασίας του περιβάλλοντος», υπογραμμίζει η κ. Νεοφύτου.
Παρά τις προκλήσεις, οι δύο εκπαιδεύτριες τονίζουν ότι το Κέντρο συνεχίζει να εξελίσσεται, με τη στήριξη της Μονάδας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και του Υπουργείου Παιδείας, εμπλουτίζοντας συνεχώς τον εξοπλισμό και τα εκπαιδευτικά του προγράμματα. Ο κοινός τους στόχος παραμένει σταθερός: να διαμορφωθούν ενεργοί πολίτες που θα αγαπούν, θα σέβονται και θα προστατεύουν το φυσικό περιβάλλον. Γιατί, όπως επισημαίνουν, η περιβαλλοντική εκπαίδευση δεν αποτελεί επιλογή, αλλά αναγκαιότητα για το μέλλον. Και στη Σαλαμιού, η μάθηση συνεχίζει καθημερινά να γίνεται κάτω από τα δέντρα, δίπλα στα ποτάμια και πάνω στα μονοπάτια της φύσης. Εκεί όπου τα παιδιά δεν μαθαίνουν απλώς για το περιβάλλον· μαθαίνουν να γίνονται μέρος του.
