Αν η ανθρωπότητα έχανε τον μισό του πληθυσμού της μέσα σε σαράντα χρόνια, ολόκληρος ο πλανήτης θα βρισκόταν σε κατάσταση μόνιμου συναγερμού. Κυβερνήσεις θα κατέρρεαν, διεθνείς οργανισμοί θα συνεδρίαζαν εκτάκτως και τα Μέσα Ενημέρωσης θα μιλούσαν για τη μεγαλύτερη καταστροφή στην ιστορία του ανθρώπινου είδους.
Κι όμως, αυτό ακριβώς συνέβη στον φυσικό κόσμο. Σύμφωνα με μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις που δημοσιεύθηκαν ποτέ για την κατάσταση της ζωής στη Γη, ο πλανήτης έχασε το μισό των πληθυσμών άγριων ζώων μέσα σε μόλις τέσσερις δεκαετίες. Από το 1970 μέχρι το 2010, οι πληθυσμοί χιλιάδων ειδών θηλαστικών, πτηνών, ψαριών, αμφιβίων και ερπετών μειώθηκαν κατά μέσο όρο κατά 50%. Πρόκειται για έναν αριθμό τόσο σοκαριστικό που δυσκολεύεται κανείς να τον συλλάβει. Δεν μιλάμε για μερικά σπάνια είδη που εξαφανίζονται σε απομακρυσμένες γωνιές του κόσμου. Μιλάμε για μια γενικευμένη κατάρρευση της βιοποικιλότητας, η οποία αγγίζει σχεδόν κάθε οικοσύστημα του πλανήτη.
Τα χειρότερα νέα προέρχονται από τα γλυκά νερά. Ποτάμια, λίμνες και υγρότοποι έχασαν το 75% των ζωικών τους πληθυσμών. Η ρύπανση, η υπεράντληση νερού, η κατασκευή φραγμάτων και η καταστροφή φυσικών οικοτόπων μεταμόρφωσαν πολλά από τα πιο παραγωγικά οικοσυστήματα της Γης σε οικολογικές ερήμους. Ούτε οι θάλασσες ούτε η ξηρά γλύτωσαν. Οι πληθυσμοί των χερσαίων και θαλάσσιων ειδών μειώθηκαν κατά περίπου 40%, καθώς τα δάση εκχερσώνονται, οι ωκεανοί υπεραλιεύονται και οι φυσικοί βιότοποι παραχωρούν τη θέση τους σε δρόμους, ξενοδοχεία, ορυχεία, εργοστάσια και ατελείωτες εκτάσεις εντατικής γεωργίας.
Το ερώτημα είναι απλό, ποιος φταίει; Η απάντηση είναι ακόμη πιο απλή. Εμείς. Όχι ως άτομα, αλλά ως παγκόσμιο οικονομικό σύστημα που βασίζεται στην αδιάκοπη κατανάλωση και στη συνεχή επέκταση της παραγωγής. Ζούμε σαν να διαθέτουμε περισσότερους από έναν πλανήτες. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ανθρωπότητα καταναλώνει φυσικούς πόρους με ρυθμό που θα απαιτούσε ενάμιση πλανήτη Γη για να είναι βιώσιμος.
Στην πραγματικότητα, η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη στις πλούσιες κοινωνίες. Αν όλοι οι άνθρωποι κατανάλωναν όπως ο μέσος πολίτης των Ηνωμένων Πολιτειών, θα χρειαζόμασταν τέσσερις πλανήτες. Αν κατανάλωναν όπως ο μέσος Βρετανός, θα χρειαζόμασταν δυόμιση. Η οικολογική κρίση δεν είναι λοιπόν αποτέλεσμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι αποτέλεσμα ενός οικονομικού μοντέλου που αντιμετωπίζει τη φύση ως ανεξάντλητη αποθήκη πρώτων υλών και ως απεριόριστο χώρο απόρριψης αποβλήτων. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η καταστροφή αυτή παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη. Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την κλιματική αλλαγή μέσα από τους καύσωνες, τις πυρκαγιές ή τις πλημμύρες. Η εξαφάνιση της βιοποικιλότητας, όμως, συμβαίνει σιωπηλά. Δεν γίνεται πρωτοσέλιδο όταν εξαφανίζεται ένα είδος ψαριού από έναν ποταμό ή όταν ένας πληθυσμός πτηνών μειώνεται στο μισό.
Κι όμως, χωρίς βιοποικιλότητα δεν υπάρχει ανθρώπινη ευημερία. Δεν υπάρχουν υγιή εδάφη για γεωργία. Δεν υπάρχουν επικονιαστές για την παραγωγή τροφίμων. Δεν υπάρχουν καθαρά νερά, σταθερά οικοσυστήματα και φυσικοί μηχανισμοί απορρόφησης διοξειδίου του άνθρακα. Η κατάρρευση της φύσης δεν είναι παράπλευρη απώλεια της ανάπτυξης. Είναι η κατάρρευση των ίδιων των θεμελίων πάνω στα οποία στηρίζεται η ανθρώπινη κοινωνία. Στην Κύπρο γνωρίζουμε καλά τι σημαίνει αυτή η πραγματικότητα. Η απώλεια φυσικών οικοτόπων, η πίεση στις ακτές, η λειψυδρία, η υποβάθμιση των δασών και η κλιματική κρίση συνθέτουν μια εικόνα που δεν διαφέρει από εκείνη που περιγράφουν οι επιστήμονες σε παγκόσμιο επίπεδο. Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές, ο πλανήτης δεν καταρρέει επειδή απέτυχε η φύση. Καταρρέει επειδή απέτυχε το μοντέλο ανάπτυξης που επιβάλαμε πάνω της.
Και όσο συνεχίζουμε να μετράμε την πρόοδο μόνο με το ΑΕΠ, τις επενδύσεις και την κατανάλωση, αγνοώντας το κόστος που πληρώνει ο φυσικός κόσμος, τόσο θα πλησιάζουμε σε ένα μέλλον όπου οι αριθμοί θα ευημερούν, αλλά η ζωή γύρω μας θα εξαφανίζεται. Ο πλανήτης μας στέλνει εδώ και χρόνια προειδοποιήσεις. Η απώλεια του μισού της άγριας ζωής της Γης δεν είναι απλώς μία ακόμη περιβαλλοντική είδηση. Είναι συναγερμός για τον ίδιο τον πολιτισμό μας.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων
Το άρθρο βασίζεται στην έκθεση Living Planet Report του World Wide Fund for Nature και της Zoological Society of London, όπως παρουσιάστηκε από τον Damian Carrington στην εφημερίδα «The Guardian»
