Το 1985, Σοβιετικοί πράκτορες που συνεργάζονταν με τη CIA και άλλες δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών, άρχισαν ξαφνικά να... εξαφανίζονται. Οι πληροφοριοδότες συλλαμβάνονταν από τη σοβιετική υπηρεσία πληροφοριών KGB, ανακρίνονταν και, στις περισσότερες περιπτώσεις, εκτελούνταν.
Ένας από αυτούς τους διπλούς πράκτορες ήταν ο Ολέγκ Γκορντιέφσκι. Ως επικεφαλής του σταθμού της KGB στο Λονδίνο, εργαζόταν επί χρόνια μυστικά για λογαριασμό της βρετανικής υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών MI6. Κάποια στιγμή, όμως, βρέθηκε στη Μόσχα, ζαλισμένος από νάρκωση, εξαντλημένος έπειτα από πέντε ώρες ανάκρισης και αντιμέτωπος με το πολύ πραγματικό ενδεχόμενο εκτέλεσής του από ρωσικό απόσπασμα.
Ο Γκορντιέφσκι γλίτωσε παρά τρίχα τον θάνατο, αφού η MI6 κατάφερε να τον φυγαδεύσει από τη Σοβιετική Ένωση, κρυμμένο σε πορτμπαγκάζ αυτοκινήτου. «Για σχεδόν εννέα χρόνια προσπαθούσα να μάθω ποια ήταν η πηγή που με πρόδωσε, και δεν είχα καμία απάντηση», δήλωσε σε συνέντευξή του στο BBC στις 28 Φεβρουαρίου 1994.
Δύο μήνες αργότερα, ο Γκορντιέφσκι θα έπαιρνε την απάντησή του, όταν θα αποκαλυπτόταν η δράση του υψηλόβαθμου στελέχους της CIA, Όλντριτς Έιμς, του «χειρότερου προδότη στην ιστορία της αμερικανικής υπηρεσίας».
Ο Έιμς, καταδικασμένος σε ισόβια κάθειρξη για κατασκοπεία υπέρ της Μόσχας, πέθανε την περασμένη Δευτέρα στη φυλακή, σε ηλικία 84 ετών, όπως ανακοίνωσαν οι αμερικανικές αρχές.
Με αφορμή τον θάνατο του διαβόητου διπλού πράκτορα, στον οποίο είχε αποδοθεί το παρατσούκλι «Καμπάνα» από την KGB, επανέρχεται στο προσκήνιο μία από τις πιο καταστροφικές υποθέσεις στην ιστορία των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Η αποκάλυψη της προδοσίας του Έιμς το 1994 προκάλεσε σοκ στην Ουάσινγκτον και καταγράφηκε στην ιστορία ως ένα οδυνηρό παράδειγμα για το πώς ένας άνθρωπος από το εσωτερικό του συστήματος μπορεί να προκαλέσει ζημιά στρατηγικής κλίμακας.
Πώς έφτασε όμως αυτός ο άνδρας, που είχε υπηρετήσει για δεκαετίες ως αναλυτής αντικατασκοπείας της CIA, στο σημείο να ξεπουλήσει τα πιο ευαίσθητα μυστικά της χώρας του στον μεγαλύτερο εχθρό της;
Η δράση του «Kolokol»
Στις 28 Απριλίου 1994, ο Όλντριτς Έιμς παραδέχθηκε ότι είχε αποκαλύψει τις ταυτότητες περισσότερων από 30 πρακτόρων που κατασκόπευαν υπέρ της Δύσης, ενώ είχε θέσει σε κίνδυνο πάνω από 100 μυστικές επιχειρήσεις. Γνωστός στην KGB με το κωδικό όνομα «Kolokol» («Η Καμπάνα»), η προδοσία του Έιμς είχε ως αποτέλεσμα την εκτέλεση τουλάχιστον δέκα πηγών της CIA, μεταξύ των οποίων και ο Ντμίτρι Πολιάκοφ, ανώτατος αξιωματικός της σοβιετικής στρατιωτικής αντικατασκοπείας, ο οποίος παρείχε πληροφορίες στη Δύση για περισσότερα από 20 χρόνια.
Σύμφωνα με το BBC, καθοριστικό ρόλο στο εύρος της ζημιάς που προκάλεσε ο Έιμς έπαιξε η θέση του ως επικεφαλής του τμήματος σοβιετικής αντικατασκοπείας της CIA. Ο ρόλος αυτός του παρείχε σχεδόν απεριόριστη πρόσβαση σε απόρρητες πληροφορίες που αφορούσαν τις μυστικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ κατά της Σοβιετικής Ένωσης και, κυρίως, στις ταυτότητες πρακτόρων που δρούσαν στο πεδίο.
Παράλληλα, η θέση του τού επέτρεπε να συμμετέχει σε ενημερώσεις και ανακρίσεις στελεχών άλλων δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία ήρθε σε επαφή και με τον Όλεγκ Γκορντιέφσκι, τον πολυτιμότερο πράκτορα της Βρετανίας, συνταγματάρχη της KGB που διοχέτευε κρίσιμες πληροφορίες στις βρετανικές υπηρεσίες MI6 και MI5. Έτσι δημιουργήθηκε η παράδοξη κατάσταση κατά την οποία «ο κορυφαίος αποστάτης της KGB ανακρινόταν από τον κορυφαίο πράκτορα της KGB»!
«Οι Αμερικανοί ήταν εξαιρετικά σχολαστικοί και πραγματικά πολύ καλοί στην καταγραφή των αναφορών μου», είχε δηλώσει ο Γκορντιέφσκι. «Ήμουν ενθουσιασμένος. Τους συμπαθούσα τους Αμερικανούς. Ήθελα να μοιραστώ τις γνώσεις μου μαζί τους και τώρα συνειδητοποιώ ότι [ο Έιμς] καθόταν εκεί. Πράγμα που σημαίνει ότι, κάθε νέα πληροφορία που έδινα, πρέπει να τη μεταβίβαζε στην KGB».
Αλκοόλ, εξωσυζυγικές σχέσεις και πολλοί μπελάδες
Ο Όλντριτς Έιμς ήρθε σε επαφή με τον κόσμο της κατασκοπείας από νεαρή ηλικία. Ο πατέρας του ήταν αναλυτής της CIA και τον βοήθησε να προσληφθεί στην υπηρεσία, αφού εγκατέλειψε τις σπουδές του. Η μετέπειτα απόφασή του να γίνει διπλός πράκτορας επ' ωφελεία της Μόσχας δεν φαίνεται να έχει ιδεολογικό υπόβαθρο, αλλά να συνδεόταν περισσότερο με οικονομικά κίνητρα.
Στα πρώτα χρόνια της καριέρας του, ήταν ένας πολλά υποσχόμενος αξιωματικός αντικατασκοπείας. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 τοποθετήθηκε στην Τουρκία, μαζί με την τότε σύζυγό του και επίσης πράκτορα της CIA, Νάνσι Σέγκεμπαρθ, με αποστολή τη στρατολόγηση ξένων πρακτόρων. Ωστόσο, το 1972 ανακλήθηκε στα κεντρικά της υπηρεσίας, καθώς οι ανώτεροί του έκριναν ότι δεν ήταν κατάλληλος για επιχειρησιακό έργο. Μετά την επιστροφή του στις ΗΠΑ, σπούδασε ρωσικά και ανέλαβε τον σχεδιασμό επιχειρήσεων κατά Σοβιετικών αξιωματούχων.
Η καριέρα του άρχισε να εκτροχιάζεται λόγω προβλημάτων αλκοολισμού, κάτι που είχε συμβεί εξάλλου και με τον πατέρα του. Το 1972 εντοπίστηκε μεθυσμένος σε «ανάρμοστη κατάσταση» με γυναίκα υπάλληλο της CIA, ενώ το 1976 άφησε χαρτοφύλακα με απόρρητα έγγραφα σε σταθμό του μετρό.
Σε μια προσπάθεια να «γυρίσει σελίδα» στη ζωή του, ο Έιμς αποδέχθηκε νέα τοποθέτηση στο Μεξικό το 1981, όμως η προβληματική συμπεριφορά και οι καταχρήσεις συνεχίστηκαν. Ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα και ήταν τόσο μεθυσμένος ώστε δεν μπορούσε να απαντήσει στις ερωτήσεις της αστυνομίας. Επιπλέον, ένα επεισόδιο σε διπλωματική εκδήλωση οδήγησε έναν ανώτερό του να εισηγηθεί αξιολόγησή του για εθισμό στο αλκοόλ.
Την ίδια περίοδο, ο Έιμς διατηρούσε εξωσυζυγικές σχέσεις, μία εκ των οποίων αποδείχθηκε καθοριστική. Στα τέλη του 1982 συνδέθηκε με την Κολομβιανή πολιτιστική ακόλουθο Μαρία ντελ Ροσάριο Κάσας Ντιπουί, η οποία συνεργαζόταν με τη CIA. Η σχέση τους εξελίχθηκε σε σοβαρό δεσμό, οδηγώντας τον Έιμς στην απόφαση να χωρίσει την πρώτη του σύζυγο, να παντρευτεί τη Ροσάριο και να επιστρέψουν μαζί στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Από τα χρέη στη χλιδάτη ζωή με τη νέα του σύζυγο
Παρά την προβληματική συμπεριφορά του και τις επιφυλάξεις ανωτέρων του, ο Όλντριτς Έιμς συνέχισε παραδόξως να λαμβάνει προαγωγές. Μετά την επιστροφή του στα κεντρικά της υπηρεσίας το 1983, ανέλαβε επικεφαλής του κλάδου αντικατασκοπείας για τις σοβιετικές επιχειρήσεις, αποκτώντας ευρεία και ουσιαστικά ανεμπόδιστη πρόσβαση σε πληροφορίες για άκρως απόρρητες δραστηριότητες της CIA.
Την ίδια περίοδο, τα οικονομικά του προβλήματα είχαν αρχίσει να γιγαντώνονται. Βάσει της συμφωνίας διαζυγίου με την πρώτη του σύζυγο, είχε αναλάβει την αποπληρωμή των κοινών χρεών τους και την καταβολή μηνιαίας διατροφής. Η κατάσταση επιβαρύνθηκε περαιτέρω από τον πολυδάπανο τρόπο ζωής της νέας του συζύγου, Ροσάριο, με ακριβά ψώνια και συχνές τηλεφωνικές κλήσεις στην οικογένειά της στην Κολομβία. Ο ίδιος παραδέχθηκε αργότερα ότι η κλιμακούμενη οικονομική πίεση έβαλε στο μυαλό του την ιδέα της πώλησης των μυστικών στα οποία είχε πρόσβαση, δηλώνοντας ότι «ένιωθα τεράστια οικονομική πίεση, αν και εκ των υστέρων κατάλαβα ότι αντιδρούσα υπερβολικά».
Μαζί με τη σύζυγό του Ροσάριο, ο Έιμς φέρεται να διαβίβαζε πληροφορίες στους σοβιετικούς από το 1985. Η πολυτελής ζωή του ζευγαριού την εποχή είχε προκαλέσει υποψίες. Οι Έιμς κυκλοφορούσαν με ακριβό αυτοκίνητο Jaguar, διέθεταν τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ελβετία και δαπανούσαν κάπου 50.000 δολάρια τον χρόνο μέσω πιστωτικών καρτών.
Το πρώτο βήμα της προδοσίας
Στις 16 Απριλίου 1985, αφού είχε καταναλώσει αρκετό αλκοόλ για να πάρει θάρρος, ο Έιμς μπήκε απευθείας στη σοβιετική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον. Εκεί παρέδωσε στη ρεσεψιόν έναν φάκελο που περιείχε τα ονόματα διπλών πρακτόρων, έγγραφα που αποδείκνυαν την ιδιότητά του ως στελέχους της CIA, καθώς και ένα σημείωμα με το οποίο απαιτούσε 50.000 δολάρια. Αργότερα, σε έκθεση της Γερουσίας, υποστήριξε ότι αρχικά πίστευε πως επρόκειτο για μια και μοναδική συναλλαγή, που θα τον βοηθούσε να βγει από το οικονομικό αδιέξοδο.
Πολύ σύντομα, όμως, συνειδητοποίησε ότι «είχε περάσει την κόκκινη γραμμή και δεν υπήρχε πλέον γυρισμός».
Για τα επόμενα εννέα χρόνια, ο Έιμς αμειβόταν συστηματικά για να παραδίδει στην KGB τεράστιο όγκο άκρως απόρρητων πληροφοριών. Έπαιρνε διαβαθμισμένα έγγραφα (που περιλάμβαναν από στοιχεία για συστήματα παρακολούθησης που συνδέονταν με διαστημικές εγκαταστάσεις της Μόσχας, έως τεχνολογία ικανή να μετρά τις πυρηνικές κεφαλές σοβιετικών πυραύλων) τα τύλιγε σε πλαστικές σακούλες και τα έβγαζε ανενόχλητος από τα γραφεία της CIA.
Λόγω της θέσης του, που προέβλεπε επίσημες επαφές με Ρώσους διπλωμάτες, μπορούσε να συναντά συχνά τους χειριστές του πρόσωπο με πρόσωπο χωρίς να κινεί υποψίες. Παράλληλα, άφηνε φακέλους με απόρρητα έγγραφα σε προσυμφωνημένα κρυφά σημεία, τα λεγόμενα dead drops, φέρνοντας έτσι εις πέρας μία από τις πιο εκτεταμένες και καταστροφικές διαρροές μυστικών στην ιστορία των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών.
Μέσω των πληροφοριών του Έιμς, η KGB κατάφερε να ταυτοποιήσει σχεδόν όλους τους πράκτορες της CIA στη Σοβιετική Ένωση, οδηγώντας ουσιαστικά στην κατάρρευση των μυστικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ στη χώρα. «Δεν γνωρίζω άλλη περίπτωση κατασκόπου στις Ηνωμένες Πολιτείες που να έχει προκαλέσει τόσο μεγάλη απώλεια ζωών, σε ό,τι αφορά ανθρώπινα δίκτυα πληροφοριών», είπε το 2015 στο BBC η πράκτορας του FBI Λέσλι Τζ. Γουάιζερ, που είχε συμμετάσχει στην έρευνα που οδήγησε στη σύλληψη του Έιμς.
Η ξαφνική εξαφάνιση τόσων πηγών της CIA σήμανε συναγερμό στην υπηρεσία το 1986, με αποτέλεσμα να ξεκινήσει να αναζητά τον προδότη στους κόλπους της. Ωστόσο, ο Έιμς κατάφερε να συνεχίσει ανενόχλητος τη δράση του για σχεδόν μία δεκαετία!
Για την προδοσία του αμείφθηκε πλουσιοπάροχα, λαμβάνοντας συνολικά περίπου 2,5 εκατομμύρια δολάρια από τη Σοβιετική Ένωση. Ο ίδιος δεν κατέβαλε ιδιαίτερη προσπάθεια να κρύψει την οικονομική του άνεση. Παρότι ο ετήσιος μισθός του δεν ξεπερνούσε ποτέ τα 70.000 δολάρια, αγόρασε κατοικία αξίας 540.000 δολαρίων με μετρητά και ξόδεψε επιπλέον δεκάδες χιλιάδες δολάρια για ανακαινίσεις. Ο πολυτελής τρόπος ζωής και οι ανεξήγητες δαπάνες του ήταν τελικά εκείνες που τον έφεραν στο μικροσκόπιο και οδήγησαν στη σύλληψή του από την ομάδα του FBI το 1994.
Μετά τη σύλληψή του, ο Έιμς συνεργάστηκε με τις αμερικανικές αρχές, αποκαλύπτοντας το πλήρες εύρος της κατασκοπευτικής του δράσης στο πλαίσιο συμφωνίας με τη Δικαιοσύνη που προέβλεπε ελαφρύτερη ποινή για τη σύζυγό του Ροσάριο.
Εκείνη παραδέχθηκε ότι γνώριζε για τα χρήματα και τις επαφές του με τους Σοβιετικούς και αποφυλακίστηκε έπειτα από πέντε χρόνια.
Ο Έιμς, ο υψηλότερα ιστάμενος αξιωματικός της CIA που αποκαλύφθηκε ποτέ ως διπλός πράκτορας, παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του, στις αρχές της εβδομάδας, έγκλειστος σε ομοσπονδιακή φυλακή των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τερ Οτ της Ιντιάνα.
