Με διάταξη που κοινοποιήθηκε στο αστυνομικό Σώμα στις 22 Απριλίου 2026, το αρχηγείο Αστυνομίας αναθεώρησε τις οδηγίες για τη χρήση υπηρεσιακών όπλων. Από τη νέα διάταξη αφαιρέθηκε η παράγραφος που νομιμοποιούσε τη χρήση υπηρεσιακού όπλου για την ακινητοποίηση οχημάτων, δηλαδή τους πυροβολισμούς στα ελαστικά. Πλέον, το ζήτημα αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των αστυνομικών, με τη ρητή, όμως, επισήμανση ότι σε περίπτωση τραυματισμού ή θανάτου οποιουδήποτε προσώπου από πυροβολισμό, το εμπλεκόμενο μέλος φέρει ευθύνη για τις συνέπειες των ενεργειών του και οφείλει να είναι σε θέση να τις δικαιολογήσει.
Εκείνο που καθίσταται σαφές από πλευράς της ηγεσίας της Αστυνομίας και αποτελεί το βασικό μήνυμα της νέας διάταξης είναι ότι, σε κάθε περίπτωση όπου κρίνεται αναγκαία η χρήση υπηρεσιακού όπλου εναντίον προσώπου, αυτή θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να αποσκοπεί όχι στην πρόκληση θανάτου αλλά στον τραυματισμό, με στόχο την ακινητοποίηση και την αποτροπή συνέχισης της εγκληματικής ενέργειας.
Η νέα διάταξη
Η αναθεωρημένη αστυνομική διάταξη για τη χρήση υπηρεσιακών όπλων προβλέπει τα εξής:
1 Πυροβολισμός κατά προσώπου. Σύμφωνα με το άρθρο 7(3) του Συντάγματος, η αποστέρηση της ζωής προσώπου επιτρέπεται μόνο όταν και όπως ορίζει ο Νόμος και όταν τούτο καθίσταται επιβεβλημένο και ταυτόχρονα η χρήση βίας είναι απόλυτα αναγκαία και συνεπώς δεν υπάρχει άλλος τρόπος αντιμετώπισης της κατάστασης για:
- Άμυνα προσώπου ή περιουσίας για να αποτραπεί ανάλογο και διαφορετικά αναπότρεπτο και ανεπανόρθωτο κακό. Σύμφωνα με το άρθρο 17 του Ποινικού Κώδικα (Κεφ. 154), τα μέλη της Αστυνομίας μπορούν να πυροβολούν εναντίον προσώπου όταν βρίσκονται σε κατάσταση ανάγκης για να αποτραπούν συνέπειες, οι οποίες δεν μπορούν να αποφευχθούν διαφορετικά και, εάν δεν αποτραπούν, θα επιφέρουν αναπότρεπτο και ανεπανόρθωτο κακό στα ίδια τα μέλη ή σε άλλα πρόσωπα που έχουν υποχρέωση να προστατεύσουν, νοουμένου ότι το αποτέλεσμα του πυροβολισμού δεν θα υπερβεί εκείνο που είναι εύλογα αναγκαίο να γίνει και δεν θα είναι δυσανάλογο από το κακό που θα αποτραπεί.
- Διενέργεια σύλληψης ή παρεμπόδισης απόδρασης προσώπου που βρίσκεται υπό νόμιμη κράτηση. Ο πυροβολισμός προσώπου για τη διενέργεια σύλληψης ή παρεμπόδιση απόδρασης, σύμφωνα με τις πρόνοιες του Κανονισμού 152 των περί Φυλακών (Γενικών) Κανονισμών (Κ.Δ.Π. 121/97), επιτρέπεται μόνο από το προσωπικό των Φυλακών για να παρεμποδιστεί η απόδραση φυλακισμένου από τις Φυλακές. Ο πυροβολισμός προσώπου σε περίπτωση σύλληψης ή παρεμπόδισης απόδρασης δεν επιτρέπεται από τα μέλη της Αστυνομίας παρά μόνο όταν η απόδραση θα θέσει σε άμεσο κίνδυνο ανθρώπινη ζωή.
- Ενέργειες που γίνονται με σκοπό την καταστολή ταραχών ή στάσης. Η χρήση όπλου από μέλη της Αστυνομίας με σκοπό την καταστολή ταραχών ή στάσης επιτρέπεται σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 74 του Ποινικού Κώδικα (Κεφ. 154) και των προϋποθέσεων της Α.Δ. 5/36. Το υπό αναφορά άρθρο δίνει το δικαίωμα στους αστυνομικούς να χρησιμοποιήσουν τέτοια βία ως είναι εύλογα αναγκαία για πάταξη της αντίστασης χωρίς να έχουν καμιά ποινική ή αστική ευθύνη για τυχόν πρόκληση θανάτου ή σωματικής βλάβης από τη χρήση τέτοιας βίας.
2 Μην πυροβολείτε για να σκοτώσετε. Σε όλες τις περιπτώσεις που είναι αναγκαία η χρήση υπηρεσιακού όπλου εναντίον προσώπου, αυτό να χρησιμοποιείται στο μέτρο του δυνατού όχι για να σκοτώσει αλλά για να τραυματίσει το πρόσωπο εναντίον του οποίου στρέφεται ο πυροβολισμός με σκοπό να το καταστήσει ανίκανο από το να εκτελέσει την εγκληματική του ενέργεια/πρόθεση: Νοείται, όμως, ότι, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 17 του Ποινικού Κώδικα (Κεφ.154), σε περίπτωση που με τη χρήση του όπλου προκληθεί ο θάνατος αντί ο τραυματισμός προσώπου, το μέλος που πυροβόλησε δυνατό να μην φέρει οποιαδήποτε ευθύνη εφόσον προηγουμένως έχει τηρήσει τις πρόνοιες της παρούσας διάταξης.
3 Προειδοποιητικός πυροβολισμός.
Η ρίψη προειδοποιητικού πυροβολισμού επιτρέπεται για την αποτροπή διαφυγής αμέσως πριν από τη σύλληψη, καθώς και για την αποτροπή απόδρασης κατά ή μετά τη σύλληψη προσώπου που θεωρείται ύποπτο για τη διάπραξη εγκλήματος ή για την παρεμπόδιση επικείμενης εγκληματικής πράξης. Η χρήση αυτή επιτρέπεται υπό την προϋπόθεση ότι τα μέλη της Αστυνομίας έχουν εξαντλήσει όλα τα πρόσφορα και διαθέσιμα ηπιότερα μέσα και έχουν αξιολογήσει τις συνθήκες του περιστατικού. Ειδικότερα, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη παράγοντες όπως ο χρόνος και ο τόπος του συμβάντος, καθώς και η παρουσία άλλων πολιτών στο σημείο ή σε κοντινή απόσταση. Παράλληλα, απαιτείται στάθμιση του κινδύνου που συνεπάγεται η ρίψη πυροβολισμών έναντι του ενδεχομένου διαφυγής ή απόδρασης του υπόπτου, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας. Τέλος, πρέπει να συνεκτιμάται το ενδεχόμενο ο δράστης ή ακόμη και άλλα μέλη της Αστυνομίας να εκλάβουν τον πυροβολισμό ως επίθεση και να ανταποδώσουν τα πυρά.
- Ο προειδοποιητικός πυροβολισμός να ρίχνεται σε ανοικτό χώρο με κατεύθυνση της βολίδας προς τα πάνω.
- Η ρίψη προειδοποιητικού πυροβολισμού με σκοπό την ανακοπή προσώπου που διέπραξε πλημμέλημα ή τροχαίο αδίκημα να αποφεύγεται.
- Η ρίψη προειδοποιητικού πυροβολισμού ενέχει τον σοβαρό κίνδυνο πρόκλησης ανεπιθύμητου τραυματισμού ή θανάτου οποιουδήποτε προσώπου και, σε μια τέτοια περίπτωση, το ενεχόμενο μέλος θα υπέχει ευθύνη για τις συνέπειες των ενεργειών του και θα πρέπει να είναι σε θέση να τις δικαιολογήσει. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα με σκοπό να διασφαλιστεί ότι υπό τις περιστάσεις δεν θα προκληθεί θάνατος ή τραυματισμός προσώπου ή ζημιά σε περιουσία.
Πυροβολισμοί στα ελαστικά
Όπως προκύπτει από δεκάδες καταδιώξεις –με πιο πρόσφατη εκείνη οχήματος τύπου βαν με τουρκοκυπριακούς αριθμούς εγγραφής τον περασμένο μήνα στα Λατσιά, το οποίο μετέφερε μεγάλη ποσότητα αφορολόγητων καπνικών προϊόντων– τα σύγχρονα ελαστικά συχνά δεν «σκάνε» απότομα όταν δεχθούν πυροβολισμούς αλλά χάνουν αέρα σταδιακά. Ως εκ τούτου, το όχημα δεν ακινητοποιείται αμέσως, καθώς ο οδηγός μπορεί να συνεχίσει την πορεία του έστω και με μειωμένο έλεγχο. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι τόσο άμεση όσο συχνά παρουσιάζεται σε ταινίες δράσης. Επιπλέον, στην αγορά κυκλοφορούν τα λεγόμενα run-flat ελαστικά, τα οποία επιτρέπουν την κίνηση του οχήματος για αποστάσεις έως και 180 χιλιομέτρων ακόμη και μετά από διάτρηση.
Πρόσθετα, οι πυροβολισμοί στα ελαστικά κατά τη διάρκεια καταδίωξης ενέχουν σοβαρό κίνδυνο πρόκλησης θανάτου. Στο παρελθόν έχουν καταγραφεί περιστατικά κατά τα οποία αστυνομικοί πυροβόλησαν με στόχο τα ελαστικά οχημάτων που καταδίωκαν, ωστόσο σφαίρες έπληξαν επιβαίνοντες. Το πιο πρόσφατο περιστατικό σημειώθηκε στην Ποταμιά, τον Ιανουάριο του 2025, όταν αστυνομικοί καταδίωκαν όχημα από τα κατεχόμενα. Κατά τη διάρκεια της καταδίωξης, πυροβόλησαν προς τα ελαστικά, όμως μία σφαίρα έπληξε θανάσιμα έναν από τους επιβαίνοντες στο πίσω κάθισμα, 24 ετών από το Πακιστάν, ο οποίος κατέβαλε το ποσό των €500 για να τον μεταφέρουν από τα κατεχόμενα στις ελεύθερες περιοχές.
