Την πρόοδο που έχει καταγράψει η Κύπρος σε ζητήματα αναπηρίας και δικαιωμάτων αναγνωρίζει η επίτροπος Ετοιμότητας, Διαχείρισης Κρίσεων και Ισότητας, Χατζά Λαμπίμπ, ωστόσο επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές αδυναμίες στην κοινωνική ένταξη. Σε συνέντευξή της, υπογραμμίζει την απουσία εθνικού σχεδίου δράσης κατά του ρατσισμού, τη χαμηλή θέση της Κύπρου στην ισότητα των φύλων και την ανάγκη επιτάχυνσης των μεταρρυθμίσεων, ώστε κανείς να μην μένει στο περιθώριο.
Ήσαστε η κύρια ομιλήτρια στη Διάσκεψη Υψηλού Επιπέδου με τίτλο «Ένταξη των ατόμων με αναπηρία: Ενδυνάμωση και υποστήριξη σε μια κοινότητα για όλους». Σε ποιο βαθμό η Στρατηγική της ΕΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία έχει μεταφραστεί σε απτά αποτελέσματα για τους πολίτες;
Ως επίτροπος για την Ισότητα, εστιάζω σε ένα πράγμα: να διασφαλίσω ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν να συμμετέχουν πλήρως στην οικονομία και την κοινωνία μας. Το 2021 δρομολογήσαμε τη στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, προκειμένου να μετατρέψουμε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών σε συγκεκριμένες δράσεις σε όλα τα κράτη μέλη. Πρόκειται για μια φιλόδοξη στρατηγική: οκτώ προτεραιότητες που καλύπτουν τα πάντα, από την προσβασιμότητα και την ανεξάρτητη διαβίωση έως την απασχόληση και την ελεύθερη κυκλοφορία. Επιτυγχάνουμε τους στόχους μας: οι περισσότερες πρωτοβουλίες έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή.
Δύο καλά παραδείγματα: η Ευρωπαϊκή Κάρτα Αναπηρίας και η Ευρωπαϊκή Κάρτα Στάθμευσης για Άτομα με Αναπηρία. Για σύντομες διαμονές, εξασφαλίζουν την αναγνώριση της αναπηρίας σε ολόκληρη την ΕΕ και εγγυώνται την πρόσβαση σε δικαιώματα και υπηρεσίες. Ανοίγουμε την αγορά εργασίας μέσω της δέσμης μέτρων για την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία. Υποστηρίζουμε επίσης το σπουδαίο έργο των οργανώσεων ατόμων με αναπηρία μέσω χρηματοδότησης της ΕΕ, η οποία πρέπει να συμμορφώνεται με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά την εφαρμογή της από τα κράτη μέλη.
Βρισκόμαστε πλέον στο μέσο της διαδικασίας εφαρμογής. Η πρόοδος είναι πραγματική αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια σε ολόκληρη την ΕΕ. Για αυτό και αυξάνουμε τις φιλοδοξίες μας. Πραγματοποιήσαμε διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, την κοινωνία των πολιτών, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα Ηνωμένα Έθνη, προκειμένου να διαμορφώσουμε την παρούσα στρατηγική. Από τις απαντήσεις στη δημόσια διαβούλευση σχεδόν οι μισές προήλθαν από άτομα με αναπηρία. Εργαζόμαστε μαζί, όχι για τα άτομα με αναπηρία αλλά μαζί τους.
Πώς αξιολογείτε την πρόοδο της Κύπρου;
Χαιρετίζουμε την πρόοδο που έχει σημειώσει η Κύπρος τα τελευταία χρόνια. Ένας από τους βασικούς τομείς είναι η αναπηρία. Η νέα Εθνική Στρατηγική για την Αναπηρία της Κύπρου (2024-2028) αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός. Επεκτείνει τις υπηρεσίες, προωθεί την ανεξάρτητη διαβίωση και υποστηρίζει τις κοινωνικές επιχειρήσεις.
Όσον αφορά τις επενδυτικές προτεραιότητες, διαπιστώνουμε ότι δίνεται έμφαση και στην κοινωνική ένταξη και στην προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία. Έχει σημειωθεί πρόοδος, αλλά όλοι αναγνωρίζουμε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν, καθώς τα άτομα με αναπηρία διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ. Η Κύπρος έκανε ένα σημαντικό βήμα το 2023, ποινικοποιώντας τις πρακτικές «μετατροπής», καθιστώντας παράνομη την απόπειρα αλλαγής ή καταστολής του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας/έκφρασης φύλου ενός ατόμου.
Σε επίπεδο ΕΕ, προωθούμε περαιτέρω αυτό το θέμα μέσω της Στρατηγικής για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+ έως το 2030, και επί του παρόντος αξιολογούμε μια πρωτοβουλία πολιτών που υποστηρίζεται από πάνω από ένα εκατομμύριο Ευρωπαίους. Η απάντησή μας θα δοθεί έως τις 18 Μαΐου 2026.
Ωστόσο, υπάρχουν σαφείς ελλείψεις. Η Κύπρος εξακολουθεί να μην διαθέτει εθνικό σχέδιο δράσης κατά του ρατσισμού, παρά την ευρεία ανησυχία για τις διακρίσεις λόγω εθνικής καταγωγής. Όσον αφορά την ισότητα των φύλων, η Κύπρος κατατάσσεται τελευταία στον Δείκτη Ισότητας των Φύλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για να βελτιωθεί η κατάσταση, η Κύπρος θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και στην ηγεσία των γυναικών, τόσο στην πολιτική όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η Επιτροπή ζητά την πλήρη μεταφορά στην εθνική νομοθεσία της οδηγίας για την ισορροπία των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών, καθώς η Κύπρος θα έπρεπε να είχε κοινοποιήσει τα μέτρα μεταφοράς της έως τα τέλη του 2024. Θα πρέπει να επιτύχει ποσοστό 40% γυναικών σε θέσεις μη εκτελεστικών μελών διοικητικών συμβουλίων και 33% σε όλες τις θέσεις μελών διοικητικών συμβουλίων έως τον Ιούνιο του 2026.
Παρ’ όλα αυτά, θέλω να επισημάνω ότι η κατάσταση αυτή βελτιώθηκε σταθερά κατά τη διάρκεια των τελευταίων 15 ετών. Συνεπώς, σημειώνεται πρόοδος αλλά πρέπει να επιταχυνθεί. Βλέπουμε θετικά σημάδια. Από την Επιτροπή, ενθαρρύνουμε την Κύπρο να συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση. Η επικείμενη διάσκεψη στις 17-19 Μαΐου 2026, στη Λευκωσία, για την πρόληψη της διαδικτυακής βίας με βάση το φύλο δείχνει πραγματική δέσμευση.
Η διαδικτυακή βία κατά των γυναικών αποτελεί επίσης σημαντικό ζήτημα, το οποίο υπογραμμίστηκε με το σκάνδαλο του deepfake της Grok. Χαίρομαι που η Επιτροπή και η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ μιλούν δυνατά με μία φωνή: πρέπει να καταπολεμήσουμε τη βία στον κυβερνοχώρο κατά των γυναικών και των κοριτσιών, καθώς πρόκειται για ποινικό αδίκημα που αποθαρρύνει τις γυναίκες να συμμετέχουν στην εικονική κοινωνία. Το μήνυμά μας είναι σαφές: πρόκειται για ποινικό ζήτημα και πρέπει να δράσουμε αποφασιστικά από κοινού.
Κλιματική αλλαγή και δασοπυρόσβεση
Η Κύπρος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης, ιδίως όσον αφορά τις πυρκαγιές. Πώς ενισχύει η ΕΕ την ανθεκτικότητα των μεσογειακών χωρών;
Οι πυρκαγιές αποτελούν μια ολοένα και μεγαλύτερη απειλή στην Κύπρο και σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Παρότι βρισκόμαστε μόλις στις αρχές Μαΐου, έχουν ήδη εκδηλωθεί αρκετές πυρκαγιές στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων στη Γερμανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και την Τσεχία.
Γνωρίζουμε ότι οι μεσογειακές χώρες διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή έχει θεσπίσει μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης, την προστασία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος, καθώς και την καλύτερη διαφύλαξη των υποδομών και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη διαχείριση του κινδύνου των δασικών πυρκαγιών, που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2026, παρέχει κατευθυντήριες γραμμές για τον τρόπο καλύτερης πρόληψης, προετοιμασίας, αντιμετώπισης και αποκατάστασης από τις δασικές πυρκαγιές. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί συνέχεια της στρατηγικής για την Ένωση Ετοιμότητας που εγκρίθηκε έναν χρόνο νωρίτερα με σκοπό την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ΕΕ στις κρίσεις.
Καθώς οι δασικές πυρκαγιές δεν γνωρίζουν σύνορα, η διασυνοριακή και περιφερειακή συνεργασία είναι ουσιαστικής σημασίας. Από αυτή την άποψη, ο πυροσβεστικός κόμβος της Κύπρου αποτελεί βασικό έργο στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μεσόγειο. Θα ενισχύσει τη συνεργασία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και των δέκα χωρών-εταίρων μας στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, την κοινή εκπαίδευση και πρόσβαση σε επείγουσα υποστήριξη από τα πυροσβεστικά αεροσκάφη του κόμβου.
Μετά τις πυρκαγιές και την ακραία ζέστη του Ιουλίου 2025, η Επιτροπή χορήγησε επίσης προκαταβολή ύψους 2,3 εκατομμυρίων ευρώ από το Ταμείο Αλληλεγγύης. Η εν λόγω ενίσχυση θα βοηθήσει την Κύπρο να αποκαταστήσει τις υποδομές, να χρηματοδοτήσει τις υπηρεσίες διάσωσης και να καθαρίσει τις πληγείσες περιοχές. Θα ακολουθήσει περαιτέρω βοήθεια.
Σε ποιο στάδιο υλοποίησης βρίσκεται ο κόμβος της ΕΕ για την καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών στην Κύπρο;
Οι προετοιμασίες έχουν ολοκληρωθεί και ο κόμβος είναι έτοιμος να εγκαινιαστεί. Χάρηκα που είδα ότι ο κόμβος είναι έτοιμος να αρχίσει να λειτουργεί. Θα αποτελέσει πραγματικό πλεονέκτημα μόλις τεθεί σε λειτουργία.
Θα συμβάλει στην ενίσχυση της ταχείας αντίδρασης στις πυρκαγιές στην Κύπρο αλλά και σε ολόκληρη τη μεσογειακή περιοχή. Η ΕΕ χρηματοδοτεί έξι πυροσβεστικά αεροσκάφη που θα είναι έτοιμα να απογειωθούν από την Πάφο. Πρόκειται επίσης για μια μακροπρόθεσμη επένδυση, καθώς ο κόμβος θα παρέχει εκπαίδευση σε επαγγελματίες της πολιτικής προστασίας από την ΕΕ και την ευρύτερη περιοχή.
Πότε αναμένετε να τεθεί σε λειτουργία και ποιο επίπεδο ετοιμότητας θα έχει κατά την έναρξη λειτουργίας του;
Η περίοδος του 2026 θα λειτουργήσει ως πιλοτική φάση, επιτρέποντάς μας να αξιολογήσουμε την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και να βελτιώσουμε τα μοντέλα συνεργασίας. Σε αυτό το αρχικό στάδιο θα περιλαμβάνει τη στάθμευση 6 πυροσβεστικών αεροσκαφών, καθώς και την εκπαίδευση και την ανάπτυξη ικανοτήτων για τις χώρες της ΕΕ και τις χώρες-εταίρους της Νότιας Γειτονίας. Ανυπομονούμε για την επικείμενη έναρξη λειτουργίας του.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στις εγκαταστάσεις, διαπίστωσα ότι οι κυπριακές Αρχές έχουν κάνει καταπληκτική δουλειά για τη δημιουργία και τη φιλοξενία του κόμβου σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.
