Γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας που δόθηκε τον Μάιο του 2017 στον Κηδεμόνα των τουρκοκυπριακών περιουσιών, δηλαδή στον υπουργό Εσωτερικών, καθιστά σαφές ότι μόνο οι πρόσφυγες δικαιούνται να κατέχουν τουρκοκυπριακές περιουσίες. Ωστόσο, η γνωμάτευση έχει και… ουρά. Αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να παραχωρούνται τουρκοκυπριακές περιουσίες και σε μη πρόσφυγες, είτε είναι Ελληνοκύπριοι είτε είναι Τουρκοκύπριοι, στην περίπτωση που δεν υπάρχει ενδιαφέρον από πρόσφυγες. Με τη Νομική Υπηρεσία να εκφράζει, παράλληλα, την άποψη ότι δεν πρέπει να τερματιστούν τα υφιστάμενα συμβόλαια μίσθωσης τουρκοκυπριακών περιουσιών με μη πρόσφυγες, διότι όπως εξηγεί είναι σοβαρό το ενδεχόμενο η Δημοκρατία να κληθεί να καταβάλει χρηματικές αποζημιώσεις εφόσον τα συμβόλαια μίσθωσης τερματιστούν μονομερώς. Σύμφωνα με τη Νομική Υπηρεσία, αυτό που μπορεί να γίνει είναι να μην ανανεωθούν τα συμβόλαια μίσθωσης με τη λήξη τους.
Σημειώνεται ότι ποσοστό 95% των τουρκοκυπριακών περιουσιών στις ελεύθερες περιοχές, αν όχι και μεγαλύτερο, παραχωρήθηκαν σε πρόσφυγες και μη, τις δεκαετίες '80 και '90 με αδιαφανείς διαδικασίες και με μοναδικό κριτήριο την κομματική ταυτότητα. Τότε, οι εκδηλώσεις ενδιαφέροντος για εξασφάλιση τουρκοκυπριακών περιουσιών υποβάλλονταν στα γραφεία βουλευτών, κρατικών αξιωματούχων, συντεχνιακών και παρακοιμώμενων της εξουσίας, κατήγγειλε προχθές στη Βουλή ο δήμαρχος Πάφου κ. Φαίδωνας Φαίδωνος. Όλες αυτές οι τουρκοκυπριακές περιουσίες, που μοιράζονταν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, περιήλθαν νόμιμα ή όχι στην κυριότητα μη προσφύγων δυνάμει συμβολαίων που λήγουν ύστερα από 50, 60 ή και 70 χρόνια. Με βάση, λοιπόν, τη γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας, που υπογράφεται από τον τέως γενικό εισαγγελέα κ. Κώστα Κληρίδη, η παρανομία, η αδικία και οι ανισότητες θα συνεχίσουν να υφίστανται και να διαιωνίζονται μέχρι τη λήξη αυτών των συμβολαίων.
Ο Τ/Κ δημόσιος υπάλληλος
Τη γνωμάτευση ζήτησε το Υπουργείο Εσωτερικών μετά από υποδείξεις του γενικού ελεγκτή κ. Οδυσσέα Μιχαηλίδη προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον ως Κηδεμόνας των τουρκοκυπριακών περιουσιών νομιμοποιείται να υπογράφει συμβάσεις με μη πρόσφυγες, και δη τουρκοκυπριακής καταγωγής, που διαμένουν στις ελεύθερες περιοχές. Το θέμα προέκυψε μετά από γραπτή καταγγελία που έλαβε ο κ. Μιχαηλίδης για παραχώρηση τεράστιας έκτασης τουρκοκυπριακής γης, και όχι μόνο, σε Τουρκοκύπριους που έχουν τη συνήθη διαμονή τους στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές. Στην καταγγελία κατονομαζόταν Τουρκοκύπριος δημόσιος υπάλληλος του Κλάδου Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, ο οποίος, σύμφωνα με την καταγγελία, εκμεταλλευόμενος τη θέση του εξασφάλισε την ενοικίαση τουρκοκυπριακών περιουσιών τόσο για τον ίδιο όσο και για μέλη της οικογένειάς του, όπως γεωργική γη, κατοικίες για ιδιοκατοίκηση, εξοχικές κατοικίες, αποθηκευτικούς χώρους και χώρους για ανέγερση επαγγελματικού υποστατικού. Όπως διαφάνηκε από την έρευνα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη, κανένα από τα εν λόγω πρόσωπα δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια που θέτουν οι σχετικοί Νόμοι και Κανονισμοί για παραχώρηση τουρκοκυπριακής περιουσίας από τον Κηδεμόνα. Παράλληλα, ο κ. Μιχαηλίδης εισηγήθηκε στον υπουργό Εσωτερικών τη δίωξη του εν λόγω δημόσιου υπαλλήλου. Για την εν λόγω υπόθεση βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη ποινική έρευνα.
Η γνωμάτευση
Η επίμαχη γνωμάτευση δόθηκε στο Υπουργείο Εσωτερικών στις 3/5/2017 και διαβιβάστηκε στη Βουλή για σκοπούς ενημέρωσης στις 2/2/2018 μετά από σχετικό αίτημα του βουλευτή Γιώργου Περδίκη. Στη γνωμάτευση Κώστα Κληρίδη υποδεικνύονται τα ακόλουθα:
Η πρόθεση του νομοθέτη αλλά και οι όροι της νομοθεσίας καθιστούν σαφές ότι κριτήριο είναι ο συμβαλλόμενος να είναι πρόσφυγας. Συνεπώς, είτε Ελληνοκύπριος είτε Τουρκοκύπριος, είτε άλλης καταγωγής είναι ο αιτητής προτεραιότητα δίνεται στους πρόσφυγες αιτητές και μετά σε άλλους.
Όσον αφορά τα υπάρχοντα συμβόλαια, είναι η άποψή μου ότι δεν μπορούμε να τα τερματίσουμε για τον λόγο τούτο (σ.σ. επειδή δεν είναι πρόσφυγες) γιατί πιθανότατα να δημιουργηθούν σοβαρά ζητήματα ή να προκύψουν αγώγιμα δικαιώματα κατά της Δημοκρατίας, όμως μπορούμε να ειδοποιήσουμε τους κατόχους - συμβαλλόμενους ότι δεν θα ανανεωθούν μετά τη λήξη τους, γι' αυτόν τον συγκεκριμένο λόγο.
Αξίζει να αναφερθεί ότι μετά από αυτήν τη γνωμάτευση οι οδηγίες που δόθηκαν από τον υπουργό Εσωτερικών Σωκράτη Χάσικο προς τους επάρχους είναι «να μην γίνονται δεκτές αιτήσεις από μη εκτοπισθέντες. Μεμονωμένες περιπτώσεις και μόνο για ανθρωπιστικούς λόγους να υποβάλλονται ξεχωριστά στον Κηδεμόνα τουρκοκυπριακών περιουσιών για να εξετάζονται κατ' εξαίρεση».
Χιλιάδες οι μη πρόσφυγες
Η ολική έκταση των τουρκοκυπριακών περιουσιών στις ελεύθερες περιοχές ανέρχεται στα 609.110.086 τ.μ. και αποτελεί το 10,14% της έκτασης γης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με πρόσφατη ενημέρωση που είχε η Βουλή από το Υπουργείο Εσωτερικών, μόνο το 86,5% των τουρκοκυπριακών περιουσιών μισθώνεται σε πρόσφυγες.
Συγκεκριμένα, υπάρχουν διαθέσιμες 6.080 τουρκοκυπριακές κατοικίες, εκ των οποίων οι 4.738 κατοικίες χρησιμοποιούνται για ιδιοκατοίκηση ενώ οι υπόλοιπες 1.342 ως εξοχικές κατοικίες. Όσον αφορά τους κατόχους των 4.738 τουρκοκυπριακών κατοικιών που χρησιμοποιούνται για ιδιοκατοίκηση, οι 4.246 είναι πρόσφυγες. Σε σχέση με τις τουρκοκυπριακές κατοικίες που χρησιμοποιούνται ως εξοχικές κατοικίες, από τους συνολικά 1.342 ενοικιαστές, μόνο οι 759 είναι πρόσφυγες. Άλλα 2.831 τουρκοκυπριακά υποστατικά χρησιμοποιούνται ως επαγγελματικές στέγες. Συνολικά 301.775 δεκάρια τουρκοκυπριακής γης (ένα δεκάριο = 1.000 τ.μ.) είναι εκμισθωμένα σε 8.894 πρόσωπα την οποία χρησιμοποιούν για γεωργικούς σκοπούς, ενώ υπάρχουν και εκτάσεις τουρκοκυπριακής γης πάνω στην οποία έχουν ανεγερθεί κατοικίες, έχουν δημιουργηθεί χώροι επαγγελματικής στέγης και χρησιμοποιούνται ως χώροι δημόσιας ωφελείας όπως χώροι στάθμευσης, πάρκα, πλατείες, γήπεδα κ.ά.
Τρία μέτρα από σήμερα
Μέχρι να καταστεί δυνατή η συνολική αναθεώρηση του πλαισίου διαχείρισης των τουρκοκυπριακών περιουσιών με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και της αξιοκρατίας, τίθενται σε εφαρμογή από σήμερα τα εξής μέτρα με οδηγίες του υπουργού Εσωτερικών κ. Κωνσταντίνου Ιωάννου προς άμεση αντιμετώπιση εμφανών φαινομένων κακοδιαχείρισης:
1) Σύσταση Κλιμακίου Εσωτερικού Ελέγχου για εξέταση των συμβάσεων μίσθωσης τουρκοκυπριακών περιουσιών - καταστήματα που παραχωρήθηκαν για εμπορικούς σκοπούς. Το μέτρο αυτό αφορά διενέργεια επιτόπιων επισκέψεων σε εμπορικά ακίνητα σε όλες τις επαρχίες -αρχής γενομένης από σήμερα- για έλεγχο περιπτώσεων κακοδιαχείρισης και καταγραφή τυχόν ατασθαλιών υπεκμίσθωσης ή και άλλων παρατυπιών.
2) Ετοιμασία καταλόγου με όλα τα γεωργικά τεμάχια, ο οποίος θα υποβληθεί στον Κυπριακό Οργανισμό Αγροτικών Πληρωμών προκειμένου να διενεργηθεί έλεγχος για να διαπιστωθεί κατά πόσον οι τουρκοκυπριακές περιουσίες για γεωργική απασχόληση δηλώνονται από δικαιούχους ή υπάρχουν φαινόμενα παράνομης υπεκμίσθωσης.
3) Αγορά υπηρεσιών από ιδιώτες χωρομέτρες ή και εκτιμητές για διεξαγωγή εργασιών όπως χωρομετρήσεις, καθορισμός εμβαδών και ενοικίων, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη συνομολόγηση νέων συμβολαίων ή/και εξορθολογισμό όλων των υφιστάμενων συμβολαίων μίσθωσης.
