Η ανάγκη παρουσίας μίας αξιόπιστης οικιακής βοηθού -η πλειονότητά τους είναι γυναίκες μετανάστριες, εξού και το θηλυκό γένος- δεν είναι πολυτέλεια στη σύγχρονη Κύπρο. Για πολλές οικογένειες, η παρουσία ενός έμπιστου ατόμου που να μπορεί να σταθεί πλάι στην οικογένεια, στα παιδιά, στους ηλικιωμένους και σε άτομα με κινητικά ή άλλα προβλήματα υγείας αποτελεί όρο επιβίωσης. Κι όμως, η εξεύρεση μίας «σωστής» οικιακής βοηθού αποδεικνύεται στις πλείστες περιπτώσεις μία επίπονη και αγχωτική διαδικασία.
Τις δυσκολίες αναζήτησης του κατάλληλου ατόμου που μπορεί να σταθεί δίπλα στον άνθρωπο που χρειάζεται φροντίδα, αναλύει στον «Π» η Νότα Αβρααμίδου, πράκτορας εργοδότησης οικιακών βοηθών. Όπως επισημαίνει, πρόκειται για ένα θέμα σύνθετο, με κοινωνικές, ανθρωπιστικές και θεσμικές προεκτάσεις, που συχνά δημιουργεί εντάσεις αλλά και σοβαρά προβλήματα στην καθημερινότητα των ανθρώπων.
Από τη μουσική στη φροντίδα
Η κ. Αβρααμίδου, με καταγωγή από την Πάφο και μόνιμη διαμονή στη Λάρνακα, προέρχεται από μια μουσικόφιλη οικογένεια, γεγονός που γεννά εύλογα το ερώτημα πώς οδηγήθηκε επαγγελματικά στον συγκεκριμένο τομέα. Όπως εξηγεί, ο χώρος της μουσικής, αν και πάντα βρίσκεται στη ζωή της, δεν της προσέφερε σταθερό επαγγελματικό έδαφος. Έτσι, η ανάγκη αναζήτησης νέων δρόμων ήταν αναπόφευκτη.
Καθοριστικό ρόλο στην επιλογή της έπαιξε η προσωπική της εμπειρία, καθώς στην οικογένειά της υπάρχει άτομο με κινητικές δυσκολίες, η αδελφή της. Έτσι, η αναζήτηση ανθρώπων που θα μπορούσαν να στηρίξουν ουσιαστικά την οικογένεια στις καθημερινές πολλαπλές δυσκολίες την έφερε αντιμέτωπη με την πραγματικότητα: Πολλοί δεν είχαν τη διάθεση ή την ευαισθησία να ασχοληθούν σοβαρά με την αδελφή της, η οποία χρειαζόταν ειδική φροντίδα. Από αυτή την εμπειρία γεννήθηκε η ανάγκη της για εμπλοκή στον χώρο της φροντίδας και της διαμεσολάβησης.
Έχοντας η ίδια επιλέξει και συνεργαστεί με οικιακές βοηθούς για το σπίτι της, συνειδητοποίησε ότι μπορούσε να διαχειριστεί υπεύθυνα και με ενσυναίσθηση αυτόν τον τομέα. Έτσι, βρέθηκε να λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον εργοδότη και την οικιακή βοηθό, αναζητώντας το καταλληλότερο άτομο για κάθε περίπτωση. Όπως επισημαίνει, μια οικιακή βοηθός μπορεί να αποδειχθεί ιδανική για μία οικογένεια, ενώ μια άλλη να μην μπορεί να ανταποκριθεί, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ανεπάρκεια.
Είναι το «δεξί χέρι»
Σήμερα, σημειώνει, η οικιακή βοηθός αποτελεί το «δεξί χέρι» χιλιάδων κυπριακών νοικοκυριών, τόσο για τις οικιακές ανάγκες όσο και για τη φροντίδα ηλικιωμένων ή ανθρώπων με κινητικές δυσκολίες. Η ανάγκη αυτή προκύπτει συνήθως σε στιγμές κρίσιμες, όταν μια οικογένεια βρίσκεται ήδη σε δύσκολη θέση και χρειάζεται άμεση βοήθεια. Ωστόσο, όπως τονίζει η κ. Αβρααμίδου, δεν είναι καθόλου εύκολο να βρεθεί το κατάλληλο πρόσωπο. Από την πλευρά των οικιακών βοηθών συχνά παρατηρείται δυσκολία στην κατανόηση της ευθύνης που συνεπάγεται η φροντίδα ενός ανθρώπου. Είναι, βεβαίως, και το πρόβλημα της γλώσσας και της διαφορετικής κουλτούρας, που σε πολλές περιπτώσεις οδηγεί σε παρερμηνείες, παρεξηγήσεις και διαπληκτισμούς. Από την άλλη, οι εργοδότες οφείλουν να αντιληφθούν τον ευαίσθητο ανθρωπιστικό ρόλο που διαδραματίζουν απέναντι στον εργαζόμενο, ο οποίος εισέρχεται ουσιαστικά στον ιδιωτικό τους χώρο, γίνεται μέλος της οικογένειας και της καθημερινότητάς της και αξίζει σεβασμό, εμπιστοσύνη, αναγνώριση και προστασία.
Προσόντα και δεξιότητες
Για την κ. Αβρααμίδου ο σημαντικότερος παράγοντας που δημιουργούνται τα προβλήματα και από τις δύο πλευρές είναι η έλλειψη επαγγελματικής κατάρτισης. Υποστηρίζει ότι η εκπαίδευση των φροντιστών παιδιών πρέπει να διαφοροποιείται ουσιαστικά από εκείνη των φροντιστών ηλικιωμένων. Οι ανάγκες, οι συμπεριφορές και οι ευθύνες είναι διαφορετικές και απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες.
Παρότι ορισμένες γυναίκες εργαζόμενες στον τομέα παρακολουθούν σεμινάρια για φροντίδα ηλικιωμένου ή νοσηλευτική υποστήριξη πριν έρθουν στην Κύπρο, το σύστημα εξακολουθεί να παρουσιάζει κενά, με αποτέλεσμα άτομα χωρίς την κατάλληλη εμπειρία να τοποθετούνται σε ιδιαίτερα απαιτητικές θέσεις. Από την άλλη, και οι άνθρωποι που εργοδοτούν οικιακές βοηθούς θα πρέπει να τους φέρονται με σεβασμό και κατανόηση, να τους διαχειρίζονται ως ανθρώπους με συναισθήματα και να καθορίζουν τους ρόλους εξαρχής, έχοντας πάντοτε κατά νου ότι έχουν προσλάβει βοηθό και όχι κάποιον να τους κάνει τα όποια θελήματά τους.
Σημαντικές δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι οικιακές βοηθοί και σε θεσμικό επίπεδο. Η κ. Αβρααμίδου τονίζει την ανάγκη αναθεώρησης της νομοθεσίας εξηγώντας πως «στόχος θα πρέπει να είναι να έρχονται πλήρως εκπαιδευμένα άτομα, ειδικά στην υποστηρικτική βοήθεια ηλικιωμένων. Δεν μπορούν όλοι οι οικιακοί βοηθοί και δεν έχουν τις δεξιότητες να συμμετέχουν στη φροντίδα ανθρώπων. Θα πρέπει να διαφοροποιηθεί από τον νόμο η ένταξη ενός εργαζομένου σε οικογένεια όπου ο ρόλος θα είναι υποστηρικτικός στην οργάνωση ενός νοικοκυριού από τη φροντίδα ενός ηλικιωμένου ή ατόμου με προβλήματα υγείας». Αυτός ο διαχωρισμός, προσθέτει, θα συμβάλει στην καλύτερη συνεργασία στο σπίτι και δεν θα επιβαρύνει ιδιαίτερα τους ευάλωτους ανθρώπους, είτε αυτοί είναι τα άτομα υπό φροντίδα είτε οι ίδιες οι εργαζόμενες.
Αναπτύσσοντας σχέσεις
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη συναισθηματική διάσταση της σχέσης. Όπως σημειώνει η κ. Αβρααμίδου, είναι αναπόφευκτο να αναπτυχθούν συναισθηματικοί δεσμοί. Όταν η συνεργασία λειτουργεί σωστά, η οικιακή βοηθός γίνεται μέλος της οικογένειας. Όταν όμως χαθεί η εμπιστοσύνη, η συνέχιση της σχέσης καθίσταται επιζήμια για όλους.
«Αυτή η σωστή αλληλένδετη συνεργασία στην ιδεολογία του ωφελιμισμού (Utilitarianism) ξεκινάει από τον 19ο αιώνα. Μέσα από τα αρχαία κείμενα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, των Στωικών και των χριστιανικών θέσεων, λόγω της φύσης του ανθρώπινου γένους για την επιτυχία της ευτυχίας των άλλων θα πρέπει πρώτα να είμαστε εμείς πλήρεις, να υπάρχει ποιότητα του βίου με καλοσύνη από όλους, από τις οικιακές βοηθούς, από τους εργοδότες και από όλο το σύστημα. Να υπάρχει συνεργασία από όλη την κοινωνία στην οποία ζούμε όλοι μαζί», εξηγεί.
Φαινόμενα εκμετάλλευσης
Η κάθοδος οικιακών βοηθών από χώρες με έντονα οικονομικά προβλήματα συνδέεται άμεσα με την οικονομική μετανάστευση. Όπως αναφέρει, κανένας Κύπριος δεν θα δεχόταν να εργαστεί με τους ίδιους όρους και απολαβές, ούτε να διαμένει στο σπίτι του εργοδότη. Παράλληλα, δεν λείπουν τα φαινόμενα εκμετάλλευσης, ιδιαίτερα στο μεταβατικό στάδιο πριν από την τελική εγγραφή βοηθού, με αποτέλεσμα πολλές γυναίκες να εγκλωβίζονται στην παρανομία χωρίς δυνατότητα νομιμοποίησης.
Τα προβλήματα που προκύπτουν από αυτή τη σχέση είναι πολλά και απαιτούν προσπάθεια και από τις δύο πλευρές. Ο εργαζόμενος χρειάζεται σαφή καθοδήγηση, ευγένεια και εμπιστοσύνη. Ο εργοδότης οφείλει να διασφαλίζει ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, επαρκή ξεκούραση, τροφή και ασφάλεια.
Παρά τις αρνητικές ιστορίες και τις ακραίες συμπεριφορές που κατά καιρούς βλέπουν το φως της δημοσιότητας, η κ. Αβρααμίδου πιστεύει ότι με έλεγχο, εποπτεία και ειλικρινή επικοινωνία μπορούν να τεθούν γερές βάσεις. Το μήνυμά της προς την κοινωνία και τις αρμόδιες Αρχές είναι ξεκάθαρο: Μόνο με κατανόηση, καλή θέληση, εντιμότητα, εμπιστοσύνη και συνεργασία από όλους μπορεί να επιτευχθεί αρμονία μέσα σε ένα σπίτι και να διασφαλιστεί η ουσιαστική παροχή βοήθειας σε όσους τη χρειάζονται πραγματικά.
