Στις 5 Φεβρουαρίου 2026, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, κατά την παρουσίαση του ετήσιου προγραμματισμού διακυβέρνησης για το 2026, δηλώνει μεταξύ άλλων ότι «εντός του 2026 θα κατατεθεί το νομοσχέδιο για την ειδική εκπαίδευση, μετά από διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς». Μία ημέρα νωρίτερα, ωστόσο, στη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας, εκπρόσωποι του Υπουργείου Παιδείας ενημέρωναν ότι οι διαβουλεύσεις για την τροποποίηση της νομοθεσίας μόλις άρχισαν. Η αντίφαση αυτή δεν είναι στιγμιαία. Είναι το αποτύπωμα ενός κύκλου υποσχέσεων, μεταθέσεων και διακηρύξεων που δεν μετουσιώθηκαν ποτέ σε νέο νόμο.
Από τα προεκλογικά «θα»
Στις 8 Σεπτεμβρίου 2022, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, τότε υποψήφιος για την προεδρία, παρουσίαζε το προεκλογικό του πρόγραμμα θέτοντας ως προτεραιότητα την προώθηση μιας συμπεριληπτικής εκπαιδευτικής προσέγγισης που θα διασφαλίζει ίσες ευκαιρίες, πρόσβαση και συμμετοχή για όλους τους μαθητές, χωρίς αποκλεισμούς. Το πρόγραμμα μιλούσε για πολυθεματικές ομάδες ειδικών, συνεργασία με οργανώσεις ατόμων με αναπηρίες και εισαγωγή νέων πρακτικών και διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Δεν υπήρχε, ωστόσο, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για αλλαγή της νομοθεσίας.
Έναν χρόνο αργότερα, στις 24 Σεπτεμβρίου 2023, λίγους μήνες μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης ανακοίνωνε την έναρξη διαλόγου για την ειδική εκπαίδευση, δηλώνοντας ότι το ζήτημα θα εξεταστεί με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Προηγήθηκαν, στις 6 Σεπτεμβρίου 2023, δηλώσεις της υπουργού Παιδείας Αθηνάς Μιχαηλίδου, με αφορμή την έναρξη της σχολικής χρονιάς, ότι «δεν μπορεί να αρχίζει η σχολική χρονιά και παιδί με ειδικές ανάγκες να μην έχει σχολικό συνοδό», προσθέτοντας ότι ξεκινά διάλογος για την ειδική εκπαίδευση. Ούτε τότε τέθηκε χρονοδιάγραμμα για νέο νόμο.
Στις 8 Ιουλίου 2024, το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε την ενίσχυση της ειδικής εκπαίδευσης με την πρόσληψη σχεδόν 260 σχολικών συνοδών για τη σχολική χρονιά 2024–2025. Η απόφαση παρουσιάστηκε ως μέτρο στήριξης των μαθητών με ειδικές ανάγκες. Την ίδια ημέρα, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου για το πότε θα κατατεθεί το τροποποιητικό νομοσχέδιο, η υπουργς ανέφερε ότι αυτό αναμένεται «αρχές του 2025».
Λίγους μήνες αργότερα, στις 14 Νοεμβρίου 2024, το Υπουργείο Παιδείας ανέφερε ότι «το συντομότερο δυνατόν» θα κατατεθεί στη Βουλή η νέα νομοθεσία που θα αποτελέσει το βασικό εργαλείο μετάβασης από την ειδική στην ενιαία εκπαίδευση. Η συγκεκριμένη διατύπωση αντικατέστησε το «αρχές 2025», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Το 2025 ήταν το έτος των σαφών δεσμεύσεων. Στις 11 Ιουνίου 2025, η υπουργός Παιδείας δήλωσε ότι «εντός του 2025 θα έχουμε το νομοσχέδιο για την ειδική εκπαίδευση», σημειώνοντας ότι το υπουργείο βρίσκεται σε δεύτερο κύκλο διαβουλεύσεων. Στις 4 Ιουλίου 2025 επανήλθε δηλώνοντας ότι η προετοιμασία για την αλλαγή της νομοθεσίας άρχισε από το φθινόπωρο του 2023 και ότι στόχος είναι η κατάθεση «νομοσχεδίου ουσίας» εντός του έτους.
Παράλληλα, στις 4 Ιουνίου 2025, ο Πρόεδρος ανακοίνωσε την παράταση της δυνατότητας φοίτησης των παιδιών της ειδικής εκπαίδευσης έως τα 22 έτη, παρουσιάζοντας το μέτρο ως ενδιάμεση λύση μέχρι να διασφαλιστούν αξιοπρεπείς δομές. Τον Νοέμβριο του 2025, σε επίσκεψή του σε ειδικό σχολείο στο Λιοπέτρι, ο ΠτΔ αναγνώρισε ότι το μέτρο αυτό δεν αποτελεί μόνιμη λύση και ότι απαιτούνται μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις. Το 2025 έκλεισε, ωστόσο, χωρίς να κατατεθεί οποιοδήποτε νομοσχέδιο.
Όλες αυτές οι εξαγγελίες αφορούν ένα σύστημα που εξακολουθεί να ρυθμίζεται από τον περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες Νόμο του 1999, ο οποίος, παρά επιμέρους τροποποιήσεις, παραμένει το βασικό θεσμικό πλαίσιο μέχρι σήμερα.
Ο… διάλογος
Το ζήτημα δεν είναι μόνο ότι το νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη κατατεθεί στη Βουλή, αλλά ότι, παρά τις επανειλημμένες αναφορές του Υπουργείου Παιδείας σε διαβουλεύσεις, ουσιαστικός διάλογος με τους εμπλεκομένους δεν φαίνεται να έχει προηγηθεί.
Στις 4 Φεβρουαρίου 2026, κατά τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας, εκπρόσωποι του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας ανέφεραν ότι οι διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς για την τροποποίηση της νομοθεσίας «συνεχίζονται με εντατικούς ρυθμούς».
Ωστόσο, στην ίδια συνεδρία, εκπρόσωποι των εκπαιδευτικών οργανώσεων ΠΟΕΔ και ΟΕΛΜΕΚ, καθώς και του αναπηρικού κινήματος, ανέφεραν ότι οι «διαβουλεύσεις» τις οποίες επικαλείται το υπουργείο περιορίστηκαν σε αίτημα για αποστολή γραπτών θέσεων, το οποίο εστάλη μόλις τον περασμένο Μάιο.
Επιπλέον, όπως λέχθηκε, μετά την τελευταία συνεδρία της Επιτροπής Παιδείας για το θέμα, στις 28 Ιανουαρίου 2025, κατά την οποία βουλευτές είχαν διαμαρτυρηθεί έντονα για τη μη τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων που έθεσε η ίδια η κυβέρνηση, πραγματοποιήθηκε μόνο μία συνάντηση με την ΠΟΕΔ, ενώ για τις αρχές Φεβρουαρίου υπήρχε προγραμματισμένη συνάντηση με την ΟΕΛΜΕΚ.
Τι ζητούν οι οργανώσεις
Την ίδια ώρα, οργανώσεις ατόμων με αναπηρίες, με επικεφαλής την ΚΥΣΟΑ, καταθέτουν ένα πολυσέλιδο έγγραφο θέσεων, στο οποίο εκφράζουν σοβαρό προβληματισμό όχι μόνο για την καθυστέρηση, αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο φαίνεται να προωθείται ο «εκσυγχρονισμός» της ειδικής εκπαίδευσης. Όπως επισημαίνουν, η μετάβαση στο συμπεριληπτικό σχολείο δεν μπορεί να γίνει με οριζόντιες ρυθμίσεις ή χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση, καθώς υπάρχει κίνδυνος παιδιά με αναπηρίες να βρεθούν χωρίς την αναγκαία υποστήριξη που σήμερα λαμβάνουν.
Οι οργανώσεις τονίζουν ότι η ειδική εκπαίδευση δεν αποτελεί παιδαγωγική επιλογή ή παροχή καλής θέλησης, αλλά κατοχυρωμένο δικαίωμα, συνδεδεμένο με διεθνείς υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ζητούν σαφές θεσμικό πλαίσιο που να διασφαλίζει επιλογές για τις οικογένειες, ουσιαστική συμμετοχή των ιδίων στον σχεδιασμό της νέας νομοθεσίας, καθώς και προηγούμενη δημιουργία επαρκών υποστηρικτικών δομών, πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στο σύστημα. Όπως προειδοποιούν, χωρίς αυτά τα εχέγγυα, η πολυδιαφημιζόμενη «μετάβαση» κινδυνεύει να μείνει κενό γράμμα ή να δημιουργήσει νέες ανισότητες.
Μετά τα 22 έτη
Πέραν της τροποποίησης της νομοθεσίας για την ειδική εκπαίδευση, ένα ακόμη ζήτημα που παραμένει ανοιχτό αφορά το τι θα απογίνουν τα παιδιά των ειδικών σχολείων μετά την αποφοίτησή τους στα 22 έτη. Πρόκειται για θέμα για το οποίο έγιναν εξαγγελίες από τον ίδιο τον Νίκο Χριστοδουλίδη, κατά την ανακοίνωση της παράτασης της φοίτησης από τα 21 στα 22 έτη. Τότε, ο Πρόεδρος είχε μιλήσει για την ανάγκη δημιουργίας δομών, κέντρων ημέρας και φιλοξενίας, ώστε τα παιδιά αυτά να έχουν αξιοπρεπείς επιλογές μετά την αποχώρησή τους από το σχολείο.
Η δημιουργία των δομών αυτών, όπως είχε αναφερθεί, θα υπάγεται στο Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, το οποίο εκπροσωπήθηκε μεν στη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας στις 4 Φεβρουαρίου 2026, ωστόσο, παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις βουλευτών και οργανώσεων, δεν δόθηκε καμμία συγκεκριμένη απάντηση ως προς το πού βρίσκεται ο σχεδιασμός για τις νέες δομές.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά που τον περασμένο Ιούνιο «κέρδισαν» έναν επιπλέον χρόνο παραμονής στο ειδικό σχολείο, ενδέχεται τον ερχόμενο Σεπτέμβριο να βρεθούν χωρίς καμμία εναλλακτική. Ένα μέτρο που παρουσιάστηκε ως μεταρρύθμιση και ανακούφιση για τις οικογένειες, κινδυνεύει έτσι να αποδειχθεί προσωρινή αναβολή ενός προβλήματος, για το οποίο εξακολουθούν να απουσιάζουν οι αναγκαίες δομές και ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός.
