Μπορεί η τεχνολογία και τα σύγχρονα μέσα να βοηθήσουν ουσιαστικά, ώστε ο πολίτης να μάθει την ιστορία του και το παρελθόν του; Το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ) μας το αποδεικνύει περίτρανα, αφού βρήκε τον τρόπο, ώστε η κυπριακή μυθολογία να περνά από την αφήγηση στη βιωματική εμπειρία μέσα από την έκθεση «Οι Μύθοι της Κύπρου».
Τα εγκαίνια της έκθεσης τελέστηκαν τη Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου 2026 στη μεσαιωνική αίθουσα Καστελιώτισσα στη Λευκωσία. Η έκθεση αξιοποιεί σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα και διαδραστικές εφαρμογές για να αναδείξει εμβληματικές μορφές της λαϊκής παράδοσης, συνδέοντας την πολιτισμική κληρονομιά του νησιού με το παρόν. Η μεσαιωνική αίθουσα Καστελιώτισσα, μετατράπηκε σε έναν σύγχρονο, διαδραστικό εκθεσιακό χώρο και εκεί η κυπριακή λαϊκή φαντασία συναντά τις δυνατότητες της τεχνολογίας, προσφέροντας μια πολυεπίπεδη εμπειρία για επισκέπτες όλων των ηλικιών.
Η έκθεση
Κεντρικό στοιχείο της έκθεσης είναι οι τρισδιάστατες κατασκευές και τα μοντέλα μυθικών μορφών της κυπριακής παράδοσης. Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να βρεθούν «πρόσωπο με πρόσωπο» με φιγούρες όπως ο Διγενής, η Σιερόλοττα, οι Καλικάντζαροι και η Ρήγαινα. Μορφές που για αιώνες επιβίωναν μόνο μέσα από προφορικές ιστορίες και λαϊκές δοξασίες αποκτούν τώρα οπτική και χωρική υπόσταση, γεφυρώνοντας τη μνήμη με το παρόν. Παράλληλα, η χρήση της εικονικής πραγματικότητας (VR) ενισχύει τον βιωματικό χαρακτήρα της εμπειρίας. Ο επισκέπτης δεν περιορίζεται στον ρόλο του παρατηρητή, αλλά εισέρχεται στο αφηγηματικό περιβάλλον, βιώνοντας την ατμόσφαιρα και τη συμβολική δύναμη των μύθων. Η έκθεση αποτελεί συνέχεια της σειράς ταινιών μικρού μήκους «Οι Μύθοι της Κύπρου», επίσης παραγωγής ΓΤΠ.
Η σειρά, διαθέσιμη διαδικτυακά από το 2025, περιλαμβάνει δεκατέσσερις ιστορίες επιλεγμένες από τον πλούτο της κυπριακής λαογραφίας και συνδυάζει την κινηματογραφική αφήγηση με στοιχεία κινουμένων σχεδίων. Τα εγκαίνια της έκθεσης τελέστηκαν από την Πρώτη Κυρία, Φιλίππα Καρσερά Χριστοδουλίδη, ενώ την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους η Υφυπουργός Πολιτισμού δρ Βασιλική Κασσιανίδου, η Υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας Κλέα Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα, ο πρόεδρος του Επαρχιακού Οργανισμού Αυτοδιοίκησης Λευκωσίας Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης, ο δήμαρχος Λευκωσίας Χαράλαμπος Προύντζος και ο καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Σιένα, στην Ιταλία, με πεδίο έρευνας την Κύπρο και το Αιγαίο Luca Bombardieri. Στην εκδήλωση παρευρέθηκε επίσης ο Χαμπής Τσαγγάρης, εμβληματική μορφή της σύγχρονης κυπριακής χαρακτικής, καθώς και πλήθος κόσμου. Η τελετή εγκαινίων ολοκληρώθηκε με μια μουσική ερμηνεία από την εθνομουσικολόγο Νικολέττα Δημητρίου.
Σύγχρονη προσέγγιση
Ο χώρος της Καστελιώτισσας έχει διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε ο επισκέπτης να μην παρακολουθεί απλώς, αλλά να συμμετέχει ενεργά σε ένα αφήγημα που γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν. Η έκθεση του ΓΤΠ «Μύθοι της Κύπρου» προέκυψε από την αναζήτηση νέων τρόπων επικοινωνίας με το κοινό, αξιοποιώντας τη μυθολογία όχι ως φαντασιακό αφήγημα, αλλά ως φορέα λόγου, μνήμης και συλλογικής σοφίας. Οι μύθοι προσεγγίζονται ως ζωντανό στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού, που εξακολουθεί να συνομιλεί με το σήμερα. «Σκεφτήκαμε ότι, για να συνδεθούμε αληθινά με τους άλλους, χρειαζόμασταν κοινές εμπειρίες και ιστορίες», ανέφερε στην ομιλία της η διευθύντρια του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, Αλίκη Στυλιανού.
«Καταφύγαμε στους μύθους με τη σημασία που έθεσε ο Όμηρος, ότι δηλαδή ο μύθος δεν είναι μόνο παραμύθι, αλλά έχει την έννοια του λόγου, της γνώμης, της συμβουλής. Ανατρέξαμε στην παγκόσμια γλώσσα της μυθολογίας, τους μύθους και αντιληφθήκαμε ότι επρόκειτο για μια ανεξάντλητη πηγή σοφίας. Είναι όλοι τους βγαλμένοι από την ψυχή των ανθρώπων που έζησαν και δημιούργησαν σε αυτόν τον τόπο: την Κύπρο μας», σημείωσε η κ. Στυλιανού. Η διευθύντρια του ΓΤΠ εξέφρασε θερμές ευχαριστίες προς την Πρώτη Κυρία, η οποία είχε θέσει υπό την αιγίδα της την πρώτη προβολή της σειράς ταινιών του ΓΤΠ «Οι Μύθοι της Κύπρου» τον Οκτώβριο του 2024 στο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας και τόνισε ότι η διαχρονική στήριξή της αποτέλεσε ουσιαστική ώθηση για τη συνέχιση της δημιουργικής προσπάθειας.
«Πραγματικός θησαυρός»
Η Πρώτη Κυρία πάντως, είχε μια δική της ιστορία να διηγηθεί όταν είδε το πρώτο επεισόδιο, καθώς σχετίζεται με τον τόπο καταγωγής της. «Όταν παρακολούθησα για πρώτη φορά το πρώτο επεισόδιο, συγκινήθηκα ιδιαίτερα, διότι ο μύθος αυτός διαδραματίζεται και δεν το γνώριζα στο δικό μου χωριό, τον Δωρό της Λεμεσού. Εκεί υπάρχει ο χώρος της Σιερόλοττας. Μας έλεγαν όταν ήμασταν παιδιά να μην παίζουμε στο συγκεκριμένο σημείο», ανέφερε. Η κ. Καρσερά Χριστοδουλίδη θυμήθηκε και τον παππού της, ο οποίος κατέγραφε τα παραμύθια, τονίζοντας την ανάγκη να κρατήσουμε τη μνήμη της παράδοσής μας ζωντανή. «Διάβαζε σε όλη του τη ζωή και έγραφε, κυρίως ψαλμούς γιατί ήταν ιερέας, είχε επίσης αγάπη στα παραμύθια και κάπου υπάρχει ένα τετράδιο χειρόγραφο με όλα τα παραμύθια που έμαθε ο ίδιος από την οικογένειά του, τη γιαγιά και τον παππού, και μας τα έλεγε και εμάς. Ελπίζω μια μέρα να αξιωθούμε να τα ψάξουμε, γιατί υπάρχει πραγματικός θησαυρός σε αυτή τη γνώση που μετέφεραν οι προηγούμενες γενιές σε μας», επισήμανε. Στον χαιρετισμό της, η Πρώτη Κυρία εξέφρασε την εκτίμησή της για την πορεία της πρωτοβουλίας του ΓΤΠ, η οποία, όπως είπε, εξελίχθηκε σε ένα πολυδιάστατο έργο που ταξίδεψε διεθνώς και ανέδειξε την Κύπρο στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη.
Τόνισε ότι η έκθεση δίνει νέα ζωή στους μύθους μέσα από εικαστικές αναπαραστάσεις, τρισδιάστατες κατασκευές και εικονική πραγματικότητα, γεφυρώνοντας το παρελθόν με τις τεχνολογικές δυνατότητες του παρόντος και καθιστώντας τα μηνύματά τους προσιτά ιδιαίτερα στους νέους. «Οι μύθοι υπήρξαν η πρώτη γλώσσα, με την οποία ο άνθρωπος μίλησε για τα μεγάλα ερωτήματα της ύπαρξης και είναι συχνά η πρώτη γλώσσα, με την οποία ένας ενήλικας μιλά σε ένα παιδί, μεταδίδοντας γνώση, εμπειρία, σοφία και φαντασία. Οι μύθοι καμιά φορά, κατά την άποψή μου, κρύβουν τις μεγαλύτερες αλήθειές μας», ανέφερε και υπογράμμισε ότι ειδικά στην Κύπρο οι μύθοι και οι θρύλοι είναι άρρηκτα δεμένοι με την ιστορία, τις μνήμες και τις εμπειρίες του λαού, επηρεασμένοι από τον ελληνικό πολιτισμό, τη χριστιανική παράδοση και την ιστορία του νησιού. Καταλήγοντας, σημείωσε ότι οι μύθοι παραμένουν ζωντανοί, επειδή φωτίζουν αλήθειες που δύσκολα εκφράζονται αλλιώς, και συνεχίζουν να εμπνέουν σκέψη και δημιουργία. Τόνισε τη σημασία στήριξης τέτοιων πρωτοβουλιών, επισημαίνοντας ότι όταν η τέχνη συναντά την τεχνολογία, ανοίγονται νέοι δρόμοι για τη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς ως ζωντανής δημιουργικής δύναμης. Εξέφρασε, τέλος, θερμά συγχαρητήρια στους δημιουργούς και ευχαριστίες προς το ΓΤΠ και τους συνεργάτες του. «Στην κα Στυλιανού βρήκαμε έναν εξαιρετικό συνεργάτη, τόσο εγώ όσο η υφυπουργός Πολιτισμού και θα δείτε ότι συνυπάρχουμε σε πάρα πολλές δράσεις. Μας ένωσε η αγάπη μας για την Κύπρο, για τις παραδόσεις μας, την ιστορία μας, τον πολιτισμό μας και η πεποίθηση μας ότι πρέπει να τα μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές με έναν πιο σύγχρονο τρόπο», τόνισε η Πρώτη Κυρία.
Ζωντανές ιστορίες
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Σιένα Luca Bombardieri, ταξίδεψε από τη Σιένα ειδικά για την έκθεση του ΓΤΠ. «Αποτελεί την πρώτη επαφή των Μύθων της Κύπρου εκτός Κύπρου, αφού στο Πανεπιστήμιο της Σιένα παρουσιάστηκε η σειρά ταινιών των Μύθων της Κύπρου στους σπουδαστές του Τμήματος Αιγαιακής και Κυπριακής Αρχαιολογίας. Έκτοτε έχουμε αναπτύξει σταθερή συνεργασία σε ό,τι αφορά την έρευνα και προβολή της ιστορίας της Κύπρου», ανέφερε η Αλίκη Στυλιανού. Από πλευράς του, ο καθηγητής Bombardieri ανέφερε ότι στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται η ιδέα πως οι μύθοι δεν αποτελούν απλώς αρχαίες αφηγήσεις, αλλά ζωντανές ιστορίες που ενώνουν γενιές, μεταδίδουν αξίες και συμβάλλουν στη διαμόρφωση της πολιτισμικής ταυτότητας.
Τόνισε ότι η έκθεση λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην παράδοση και το παρόν. Μια παρόμοια «γέφυρα», σημείωσε, συνδέει την Κύπρο με την Ιταλία μέσα από τη Μεσόγειο, η οποία ιστορικά δεν χώριζε τους λαούς, αλλά τους ένωνε. «Η Ιταλία κοιτά την Κύπρο και αναγνωρίζει τον εαυτό της», είπε χαρακτηριστικά. Ο καθηγητής Bombardieri υπέδειξε ότι αυτή η σχέση αποτυπώνεται και στη μακροχρόνια αρχαιολογική έρευνα ιταλικής ομάδας στην Κύπρο, ως ένδειξη της διαρκούς δέσμευσης για τη μελέτη και ανάδειξη της ιστορίας του νησιού. Τέλος, κατέληξε λέγοντας ότι οι μεσογειακοί μύθοι, παρότι μεταμορφώνονται μέσα στον χρόνο, συνεχίζουν να μιλούν μια κοινή γλώσσα για όλους τους λαούς της περιοχής. «Αυτή η μοναδική πρωτοβουλία προσφέρει στους Ιταλούς φοιτητές και διεθνείς ερευνητές ένα προνομιακό κλειδί για να μελετήσουν και να κατανοήσουν την Κύπρο, από την Προϊστορία μέχρι τις σύγχρονες εποχές», είπε ο καθηγητής.
Ελκυστική προσέγγιση
Πίσω από το δημιουργικό εγχείρημα, το οποίο φέρει τη σκηνοθετική υπογραφή του Μάρκου Κάσσινου, βρίσκονται, μεταξύ άλλων, ο ερευνητής, συγγραφέας και παρουσιαστής Ιωσήφ Χατζηκυριάκος, η ανθρωπολόγος Ιωάννα Παντελή και ο σχεδιαστής κινουμένων σχεδίων Ιωάννης Φιλιαστίδης που όπως είπε η διευθύντρια του ΓΤΠ, «έδωσαν μορφή, φωνή και εικόνα στην αγαπημένη μας Σιερόλοττα και σε όλες τις άλλες μορφές της σειράς». Η παρουσίαση της εικονικής πραγματικότητας (VR) για την ιστορία της Σιερόλοττας έγινε από το CYENS.
Στόχος τους ήταν η διατήρηση και η ανάδειξη της πολιτισμικής κληρονομιάς μέσα από μια σύγχρονη, προσιτή και οπτικά ελκυστική προσέγγιση. Πέρα από το θεαματικό της στοιχείο, η διοργάνωση υπογραμμίζει τη δύναμη της αφήγησης των Μύθων ως μέσου σύνδεσης σε μια εποχή υπερπληροφόρησης και κατακερματισμού. Η εταιρεία Tetragon ήταν υπεύθυνη για την κατασκευή της έκθεσης, με επιμελήτρια τη Νάγια Σαββίδου, ενώ η Χριστίνα Καλλή ήταν υπεύθυνη για τον γραφιστικό σχεδιασμό και τη διαμόρφωση της αισθητικής του χώρου, ο οποίος παραχωρήθηκε μετά από συνεννόηση με το Υφυπουργείο Πολιτισμού.
Σε μια εποχή όπου η πολιτισμική μνήμη κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην ταχύτητα της εικόνας και της πληροφορίας, η έκθεση «Οι Μύθοι της Κύπρου» αποδεικνύει ότι όταν η τεχνολογία συναντά την αφήγηση, η παράδοση δεν μουσειοποιείται αλλά ζωντανεύει. Και όπως χαρακτηριστικά ανέφερε κλείνοντας την ομιλία της η διευθύντρια του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, Αλίκη Στυλιανού, «Πλέον, η Κύπρος μας έχει τους Μύθους της».
INFO
Η έκθεση «Οι Μύθοι της Κύπρου/Myths and Tales of Cyprus» είναι ανοικτή στο κοινό από τις 17 Ιανουαρίου έως τις 25 Φεβρουαρίου 2026 στην Καστελιώτισσα, στην οδό Αγίου Μάρωνα, στην περιοχή της Πύλης Πάφου, στη Λευκωσία. Οι ώρες λειτουργίας είναι Τετάρτη και Παρασκευή από τις 16:00 έως τις 19:30 και Σάββατο και Κυριακή από τις 10:00 έως τις 13:00. Για πληροφορίες το κοινό μπορεί να επικοινωνεί στο τηλέφωνο 22865889.
