Ήρθε στην Κύπρο, κατέβηκε στα ψαρολίμανα, μίλησε με ψαράδες που μεγάλωσαν μέσα στη θάλασσα και συνεχίζουν να δουλεύουν σε αυτήν καθημερινά, και άκουσε τα ίδια λόγια να επαναλαμβάνονται: Λιγότερα ψάρια, περισσότερα έξοδα, ένα μεροκάματο που δεν βγαίνει όπως παλιά. O Javier López, διευθυντής της Εκστρατείας για τη Βιώσιμη Αλιεία της Oceana στην Ευρώπη, βρέθηκε στην Κύπρο με την ομάδα του στο πλαίσιο έρευνας που επιχειρεί να αποτυπώσει την κατάσταση στον κλάδο. Σε συνέντευξή του στον «Π», μιλά για το χάσμα ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη, για τους κανόνες που μένουν στα χαρτιά και για το τι χρειάζεται ώστε η αλιεία να μπορέσει να σταθεί στα πόδια της τα επόμενα χρόνια.
Με βάση τα ευρήματα της έρευνάς σας στην Κύπρο, τι ήταν αυτό που σας ανησύχησε περισσότερο;
Αυτό που ξεχώρισε περισσότερο ήταν το χάσμα ανάμεσα σε όσα ζουν καθημερινά οι αλιείς και σε αυτά που υποτίθεται ότι αποδίδουν οι πολιτικές. Στα έξι αλιευτικά καταφύγια που επισκεφθήκαμε, το μήνυμα ήταν σχεδόν ίδιο: Μειωμένα αλιεύματα, αυξημένο κόστος, ανταγωνισμός με την ερασιτεχνική αλιεία και η αίσθηση ότι οι κανόνες δεν εφαρμόζονται ουσιαστικά. Δεν είναι μόνο κυπριακό φαινόμενο. Αυτό που βλέπουμε εδώ αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη εικόνα στη Μεσόγειο, όπου τα αποθέματα παραμένουν υπό πίεση, ενώ η κλιματική αλλαγή και τα ξενικά είδη επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο το περιβάλλον. Τελικά, η επιτυχία της πολιτικής εξαρτάται από το αν εφαρμόζεται σωστά σε κάθε χώρα.
Οι προκλήσεις
Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική θέτει στόχους, ωστόσο οι αλιείς δεν βλέπουν αποτέλεσμα. Πού εντοπίζετε το πρόβλημα;
Το βασικό πρόβλημα είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτά που προβλέπονται και σε αυτά που εφαρμόζονται. Οι αρχές της πολιτικής είναι σωστές - βιωσιμότητα, δικαιοσύνη, αποκατάσταση των αποθεμάτων. Όμως όλα αυτά έχουν αξία μόνο όταν εφαρμόζονται με συνέπεια. Αυτό που ακούμε από τους αλιείς είναι ότι οι κανόνες υπάρχουν, αλλά δεν οδηγούν σε πραγματική αλλαγή στη θάλασσα ούτε σε βελτίωση των αποθεμάτων. Δεν υπάρχει η αίσθηση ότι κάτι αλλάζει προς το καλύτερο. Άρα η πρόκληση δεν είναι να ξαναγραφεί η πολιτική, αλλά να λειτουργήσει όπως πρέπει.
Ποια είναι τα πιο σοβαρά κενά που εντοπίζετε στη διαχείριση της αλιείας στην Κύπρο;
Τα βασικά προβλήματα έχουν να κάνουν με την εφαρμογή των κανόνων, την περιορισμένη πρόοδο στην αποκατάσταση των αποθεμάτων, την ανεπαρκή προστασία ευαίσθητων περιοχών και την έλλειψη ουσιαστικής στήριξης προς τους αλιείς. Παράλληλα, υπάρχει έντονη ανησυχία για τα ξενικά είδη, την κλιματική αλλαγή, τη γραφειοκρατία και τη γήρανση του κλάδου. Οι προτεραιότητες είναι ξεκάθαρες: Έλεγχοι που να εφαρμόζονται σε όλους, προστασία των περιοχών αναπαραγωγής, αποζημιώσεις στις περιόδους απαγόρευσης, πιο αποφασιστική αντιμετώπιση των ξενικών ειδών και πιο δίκαιη κατανομή αλιευτικών ευκαιριών, όπως για τον τόνο και τον ξιφία. Χωρίς αυτά, η πίεση θα συνεχίσει να μεγαλώνει.
Δίκαια μέτρα
Παρά τα προβλήματα, οι αλιείς φαίνεται να στηρίζουν τα μέτρα προστασίας. Πώς το εξηγείτε;
Είναι ένα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα. Οι αλιείς δεν είναι απέναντι στη διατήρηση. Αντίθετα, καταλαβαίνουν ότι χωρίς προστασία δεν υπάρχει μέλλον. Αυτό που ζητούν είναι μέτρα που να είναι δίκαια και να έχουν αποτέλεσμα. Υπάρχει στήριξη για την προστασία οικοτόπων, για εποχικές απαγορεύσεις και για καλύτερη διαχείριση των ξενικών ειδών, ειδικά όταν αυτά συνοδεύονται από αποζημίωση και εφαρμόζονται σε όλους. Όταν νιώθουν ότι συμμετέχουν στη διαδικασία και ότι η γνώμη τους μετρά, τότε και η εφαρμογή γίνεται πιο εύκολη.
Η κλιματική αλλαγή και τα ξενικά είδη πόσο έχουν επηρεάσει την κατάσταση;
Περισσότερο απ' όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά. Οι αλλαγές αυτές δεν είναι κάτι που θα έρθει στο μέλλον, αλλά κάτι που ήδη επηρεάζει τη δουλειά τους. Πολλοί αλιείς μας είπαν ότι βλέπουν διαφορά στις θάλασσες, στα είδη, στις ποσότητες. Το πρόβλημα είναι ότι οι απαντήσεις μέχρι σήμερα είναι αποσπασματικές ή καθυστερημένες. Χρειάζεται πιο συντονισμένη προσέγγιση, με καλύτερη παρακολούθηση, οργανωμένα προγράμματα και ουσιαστική προστασία των οικοσυστημάτων, αλλιώς η κατάσταση θα επιδεινώνεται.
Η Κύπρος έχει την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Μπορεί αυτό να παίξει κάποιο ρόλο;
Ναι, και είναι μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί. Η Κύπρος μπορεί να συμβάλει ώστε η συζήτηση να επικεντρωθεί στην εφαρμογή και όχι σε νέες αλλαγές στη νομοθεσία. Μπορεί να κρατήσει το θέμα της αλιείας υψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα και να πιέσει για ουσιαστικές κινήσεις σε τομείς όπως οι έλεγχοι, η αποκατάσταση των αποθεμάτων και η στήριξη της μικρής κλίμακας αλιείας. Είναι μια στιγμή που μπορεί να δείξει ότι η προστασία των θαλασσών και η στήριξη των κοινοτήτων πάνε μαζί.
Αβεβαιότητα και νέοι
Ο κλάδος γερνά και δεν προσελκύει νέους. Πού οφείλεται αυτό;
Είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων, αλλά το οικονομικό κομμάτι είναι ίσως το πιο άμεσο. Οι νέοι δύσκολα θα μπουν σε έναν τομέα όπου το εισόδημα είναι αβέβαιο, τα έξοδα αυξάνονται και οι συνθήκες γίνονται πιο δύσκολες. Ρόλο παίζει και το ρυθμιστικό πλαίσιο, ειδικά όταν είναι περίπλοκο ή δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Αν δεν υπάρξει σταθερότητα και προοπτική, δεν θα υπάρξει και ανανέωση.
Αν έπρεπε να επιλέξετε μία άμεση προτεραιότητα;
Η ανάγκη για μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική για την αλιεία μικρής κλίμακας. Με σαφείς στόχους και συγκεκριμένες δράσεις. Χρειάζονται άμεσα μέτρα στήριξης, αλλά και πιο μακροπρόθεσμες αλλαγές που θα επιτρέψουν στον κλάδο να σταθεί και να αναπτυχθεί. Το σημαντικό είναι να υπάρχει ένα ξεκάθαρο σχέδιο.
Ως διευθυντής εκστρατειών για τη βιώσιμη αλιεία στην Oceana Europe, ποιος είναι ο ρόλος σας στη διαμόρφωση πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ και πώς μπορούν οργανισμοί όπως η Oceana να επηρεάσουν ουσιαστικά την κατάσταση στην πράξη;
Να γεφυρώνουμε την επιστήμη, την πολιτική και την εμπειρία των ίδιων των αλιέων. Να φέρνουμε στοιχεία στη συζήτηση και να δείχνουμε πού υπάρχουν προβλήματα αλλά και ποιες λύσεις μπορούν να δουλέψουν. Μέσα από την έρευνα και τη δημόσια πίεση μπορούμε να συμβάλουμε ώστε οι πολιτικές να αποκτήσουν πραγματικό αντίκτυπο - τόσο για τα αποθέματα όσο και για τις ίδιες τις κοινότητες που ζουν από τη θάλασσα.
