Το κλασικό μοτίβο ένα βήμα μπρος και δύο πίσω, που καταδεικνύει μια κατάσταση με πισωγύρισμα, ακολουθεί το ζήτημα των παρακολουθήσεων τηλεφωνικών συνδιαλέξεων από την ΚΥΠ, για σκοπούς πάταξης του οργανωμένου εγκλήματος και σοβαρών ποινικών αδικημάτων, καθώς και για διασφάλιση της ασφάλειας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Μετά από μερικά χρόνια αδράνειας, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, τον περασμένο Φεβρουάριο επανέφερε το θέμα των παρακολουθήσεων. Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε αρχές Φεβρουαρίου από το Υπουργικό Συμβούλιο και κατατέθηκε στη Βουλή. Στην παρουσία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, συζητήθηκε σε έξι συνεδρίες της κοινοβουλευτικής επιτροπής Νομικών.
Αντιδράσεις
Από την πρώτη στιγμή που κατατέθηκε, υπήρξε έντονη ενόχληση για την πρόνοια που αφορούσε τον Γενικό Εισαγγελέα. Ειδικότερα, η συγκεκριμένη πρόνοια στο αρχικό κείμενο του νομοσχεδίου, προέβλεπε ότι, απαιτείται γραπτή έγκριση του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας για την άρση του απορρήτου, εφόσον η επέμβαση αποτελεί μέτρο το οποίο σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναγκαίο, μόνο προς το συμφέρον της πρόληψης και της αντιμετώπισης δραστηριοτήτων που συνιστούν απειλή κατά της ασφάλειας και της κυριαρχίας της Δημοκρατίας.
Διευκρινίζεται, βεβαίως, ότι αυτή η πρόνοια θα ίσχυε μόνο σε εξαιρετικές και επείγουσες περιπτώσεις και ότι στις πιο… συνηθισμένες διαδικασίες, το διάταγμα για έναρξη παρακολούθησης θα δινόταν από το δικαστήριο. Παρ’ όλα αυτά, η πρόνοια για τον Εισαγγελέα σήκωσε θύελλα αντιδράσεων, με την πλειοψηφία των διαφωνούντων να θεωρούν ότι συγκεντρώνεται η εξουσία σε ένα πρόσωπο και ότι η όποια απόφαση του Εισαγγελέα δεν θα δύναται να ελεγχθεί από οποιονδήποτε.
Διαπιστώνοντας ότι δεν θα είχε τύχη το νομοσχέδιο εάν έμενε ως είχε η πρόνοια με τον Εισαγγελέα, η επιτροπή Νομικών και οι εμπλεκόμενοι φορείς (Νομική Υπηρεσία, Υπουργείο Δικαιοσύνης, ΚΥΠ, Αστυνομία), αναζήτησαν άλλους τρόπους έγκρισης των αιτημάτων της ΚΥΠ για έναρξη παρακολουθήσεων.
Τριμελής επιτροπή
Σε έκτακτη συνεδρίαση της επιτροπής Νομικών στις 27 Μαρτίου, κατόπιν έντονων διαβουλεύσεων, κατά πλειοψηφία διαμορφώθηκε το τελικό κείμενο, σύμφωνα με το οποίο τίθεται εκτός της διαδικασίας ο Γενικός Εισαγγελέας και σε εξαιρετικά ειδικές περιπτώσεις το πράσινο φως για παρακολουθήσεις θα δίνεται από τον εκάστοτε προϊστάμενο της ΚΥΠ. Η ίδια απόφαση θα ελέγχεται από τριμελή επιτροπή η οποία ελέγχει την ΚΥΠ. Οι εξαιρετικές περιπτώσεις αφορούν κυρίως περιπτώσεις που άπτονται ζητημάτων ασφάλειας για την Κυπριακή Δημοκρατία. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο προϊστάμενος της ΚΥΠ θα αποφασίσει για παρακολούθηση και εντός 72 ωρών θα αποτείνεται και στην επιτροπή.
Αυτή η ρύθμιση δεν εξασφάλισε τους ψήφους που απαιτούνται για να εγκριθεί τροποποίηση του Συντάγματος. Για Συνταγματική τροποποίηση απαιτούνται τα δύο τρίτα των βουλευτών, δηλαδή 38 ψήφοι.
Μόνο από Δικαστήριο
Υπό αυτές τις συνθήκες, ο πρόεδρος της κοινοβουλευτικής επιτροπής Νομικών, Νίκος Τορναρίτης, εκ μέρους της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΔΗΣΥ, ετοίμασε τροπολογία η οποία προέβλεπε ότι όλα τα αιτήματα για έκδοση διαταγμάτων άρσης του απορρήτου, θα εκδίδονται μόνο από το δικαστήριο, θέτοντας εκτός αυτής της διαδικασίας την ΚΥΠ.
Και ενώ αναμενόταν την περασμένη Πέμπτη να τεθεί προς ψήφιση στην Ολομέλεια, μετά την έκτακτη συνεδρία της επιτροπής Νομικών που πραγματοποιήθηκε το πρωί της ίδιας ημέρας, κατόπιν αιτήματος της εκτελεστικής εξουσίας, αποφασίστηκε να ανασταλεί η ψήφιση και να παραπεμφθεί προς συζήτηση στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή. Κατ’ επέκταση το βάρος πάει πλέον στη νέα σύνθεση του κοινοβουλίου.
Η επόμενη ημέρα
Η εξέλιξη με την αναβολή της ψήφισης του νομοσχεδίου, δημιουργεί ερωτήματα για την επόμενη ημέρα. Είναι δεδομένο ότι Υπουργείο Δικαιοσύνης, Αστυνομία και ΚΥΠ θέλουν διακαώς να εντάξουν στο οπλοστάσιο τους, τον νόμο για τις παρακολουθήσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζουν άλλους τρόπους ώστε να καθησυχαστούν οι ανησυχίες που εκφράστηκαν στο πλαίσιο των συζητήσεων στη Βουλή, κυρίως σε ό,τι αφορά τη διαδικασία έγκρισης αιτήματος για έναρξη παρακολουθήσεων. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης και η εισήγηση του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου (ΠΔΣ) για σύσταση ανεξάρτητης επιτροπής.
Ο ΠΔΣ κάλεσε τη Βουλή να διασφαλίσει ότι κάθε παρακολούθηση θα υπόκειται σε προηγούμενη έγκριση από δικαστική ή άλλη ανεξάρτητη αρχή, θα προστατεύεται ρητά το δικηγορικό και δημοσιογραφικό απόρρητο, θα διασφαλίζεται το δικαίωμα δικαστικής προσβολής, και θα τίθενται σαφή και αυστηρά όρια στην άσκηση των σχετικών εξουσιών.
Διευρύνονται τα αδικήματα
Στο νομοσχέδιο προβλέπονται τα αδικήματα για τη διερεύνηση των οποίων ή για σκοπούς πρόληψης θα δίνεται η άδεια για άρση του απορρήτου. Διευρύνονται οι λόγοι άρσης, ώστε να περιλαμβάνονται πρόσθετες κατηγορίες σοβαρών ποινικών αδικημάτων, μεταξύ άλλων τρομοκρατία, κατασκοπεία, απόπειρα φόνου, σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση παιδιών, παιδική πορνογραφία και παράνομη διακίνηση μεταναστών, και νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Περιλαμβάνονται επίσης αδικήματα τελούμενα μέσω διαδικτύου, για τα οποία προβλέπεται, σε περίπτωση καταδίκης, ποινή φυλάκισης πέντε ετών και άνω, καθώς και τα αδικήματα νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και κατοχή ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών με σκοπό την προμήθεια.
