Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο Politis to the point
Για ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους, η αρχή της ημέρας περνά από την οθόνη του κινητού και, πολύ συχνά, από το TikTok. Μια συνήθεια που για παλαιότερες γενιές μοιάζει περιττή ή υπερβολική, αλλά για τους νεότερους αποτελεί πια μέρος της καθημερινής τους ρουτίνας.
Στην Κύπρο, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία, περισσότεροι από εννέα στους δέκα χρήστες διαδικτύου συμμετέχουν σε κοινωνικά δίκτυα. Στις ηλικιακές ομάδες 16–24 και 25–54 ετών, η συχνή χρήση του διαδικτύου είναι σχεδόν καθολική. Οι διαφορές ανάμεσα στις γενιές δεν εντοπίζονται τόσο στο αν χρησιμοποιούν το διαδίκτυο, όσο στο πότε και πού συγκεντρώνεται ο χρόνος που αφιερώνεται στις οθόνες.
Μια κυπριακή εικόνα
Πρόσφατη έρευνα που παρουσιάστηκε από την Insights Market Research σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας αποτυπώνει καθαρά αυτή τη διαφοροποίηση. Περίπου το 80% της Gen Z στην Κύπρο διαθέτει λογαριασμό στο TikTok και περνά κατά μέσο όρο σχεδόν τρεις ώρες την ημέρα στην πλατφόρμα. Στους millennials, λιγότεροι από τους μισούς είναι ενεργοί χρήστες, με τον μέσο ημερήσιο χρόνο να περιορίζεται σε λίγο πάνω από μία ώρα. Στη Gen X, η συμμετοχή και η διάρκεια χρήσης μειώνονται ακόμη περισσότερο.
Το TikTok, με άλλα λόγια, δεν απουσιάζει από τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες. Απλώς καταλαμβάνει έναν πιο περιορισμένο και ελεγχόμενο χώρο στην καθημερινότητά τους.
Στα άκρα της ημέρας
Το χάσμα γίνεται πιο εμφανές στις πρώτες και τελευταίες στιγμές της ημέρας. Έρευνες σε ευρωπαϊκό και αμερικανικό επίπεδο δείχνουν ότι οι νεότεροι χρήστες είναι πολύ πιο πιθανό να πιάσουν το κινητό τους αμέσως μετά το ξύπνημα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, σχεδόν τα δύο τρίτα των ατόμων κάτω των 35 ετών δηλώνουν ότι ελέγχουν το τηλέφωνό τους μέσα στα πρώτα πέντε λεπτά από τη στιγμή που ξυπνούν.
Για πολλούς, το TikTok είναι η πρώτη εφαρμογή που ανοίγουν. Το scrolling λειτουργεί ως ένας γρήγορος προσανατολισμός, μια σύντομη εικόνα του τι συμβαίνει, τι κάνουν οι άλλοι και πώς ξεκινά η μέρα αλλού.
Διαφορετικές πρωινές ρουτίνες
Οι millennials τείνουν να ξεκινούν τη μέρα τους διαφορετικά. Πολλοί συνδέουν το πρωινό με email, τίτλους ειδήσεων ή μηνύματα, εργαλεία που παραπέμπουν σε πιο παραδοσιακές, εργασιοκεντρικές ρουτίνες. Το TikTok, αντίθετα, δεν έχει συγκεκριμένο σκοπό ούτε σαφές τέλος. Ο αλγόριθμός του δεν καθοδηγεί τον χρήστη προς κάποια ενέργεια, αλλά τον προσκαλεί απλώς να συνεχίσει.
Αυτή η διαφορά διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο κάθε γενιά αντιλαμβάνεται την ίδια συμπεριφορά.
Σύμφωνα με στοιχεία του Pew Research Center, η χρήση του TikTok μειώνεται αισθητά με την ηλικία, όμως η ένταση της χρήσης στις νεότερες ομάδες παραμένει υψηλή. Οι χρήστες της Gen Z περιγράφουν τη σχέση τους με τα κοινωνικά δίκτυα ως διαρκή και αποσπασματική, ενταγμένη στις μικρές στιγμές της ημέρας. Ο χρόνος κατανέμεται σε σύντομα διαστήματα, το πρωί, στις μετακινήσεις, το βράδυ.
Kαθημερινή συνήθεια και δημόσια συζήτηση
Το μοτίβο αυτό έχει και πολιτικές προεκτάσεις. Οι πλατφόρμες ανταγωνίζονται πλέον όχι για ώρες, αλλά για στιγμές, ιδιαίτερα για στιγμές επαναλαμβανόμενες και χωρίς σαφή δομή. Το πρωινό scrolling βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το πεδίο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αρχίσει να αντιμετωπίζει αυτή τη λογική σχεδιασμού ως ζήτημα δημόσιου συμφέροντος. Ο έλεγχος του TikTok στο πλαίσιο του Digital Services Act εστιάζει σε λειτουργίες όπως το ατελείωτο scrolling, το autoplay και οι εξατομικευμένες προτάσεις, στοιχεία που ενθαρρύνουν παρατεταμένη εμπλοκή χωρίς συνειδητή επιλογή.
Τι αποκαλύπτει το πρωινό scrolling
Οι νεότεροι κινούνται σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου η συνεχής ροή πληροφοριών θεωρείται δεδομένη. Οι μεγαλύτεροι, επηρεασμένοι από διαφορετικούς τεχνολογικούς ρυθμούς, παρατηρούν αυτή την αλλαγή με μεγαλύτερη απόσταση.
Το πρωινό scrolling λειτουργεί έτσι ως καθρέφτης του τρόπου με τον οποίο οι γενιές μαθαίνουν να μεταβαίνουν από την ανάπαυση στην εγρήγορση, από τον ιδιωτικό στον δημόσιο χρόνο. Στο πλαίσιο αυτό, η πρωινή χρήση του TikTok λειτουργεί ως ενδεικτικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι νεότερες γενιές ενσωματώνουν τα ψηφιακά μέσα στην καθημερινότητά τους.
