Η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει τα μέτρα θαλάσσιας επιβολής κατά του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας, με την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας να ανακοινώνει ότι δεξαμενόπλοιο που θεωρείται ύποπτο ότι έπλεε υπό ψευδή σημαία επιβιβάστηκε από δυνάμεις του ναυτικού της ΕΕ για επαλήθευση στη Μεσόγειο.
«Αυξάνουμε την πίεση στον σκιώδη στόλο της Ρωσίας. Το πετρελαιοφόρο MV SOUTH STAR, το οποίο θεωρείται ύποπτο ότι έπλεε υπό ψευδή σημαία κατά παράβαση του διεθνούς ναυτικού δικαίου, επιβιβάστηκε στις 20 Ιουλίου από δυνάμεις της επιχείρησης EUNAVFOR MED IRINI για επαλήθευση της σημαίας του», ανέφερε η Κάλας σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ.
«Κάθε παράνομο ταξίδι συμβάλλει στη συντήρηση της ρωσικής πολεμικής μηχανής. Συνοδεύουμε τις κυρώσεις μας με δράση στη θάλασσα», πρόσθεσε.
Η Κάλας δήλωσε επίσης ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ εξουσιοδότησαν την επιχείρηση ATALANTA να αρχίσει να πραγματοποιεί επιβιβάσεις για επαλήθευση σημαίας σε πλοία που θεωρούνται ύποπτα ότι ανήκουν στον ρωσικό «σκιώδη στόλο», με τον ίδιο τρόπο που ενεργεί η επιχείρηση IRINI.
«Η απόφαση αυτή σφίγγει ακόμη περισσότερο τον κλοιό», τόνισε.
Σε ξεχωριστή ανάρτηση, η επιχείρηση EUNAVFOR MED IRINI ανέφερε ότι στις 20 Ιουλίου πραγματοποίησε επιβίβαση για επαλήθευση σημαίας στο MV SOUTH STAR, το οποίο τελεί υπό κυρώσεις της ΕΕ, σε διεθνή ύδατα της Μεσογείου, σύμφωνα με το άρθρο 110 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
«Η IRINI υποστηρίζει τις προσπάθειες της ΕΕ για την αντιμετώπιση του ρωσικού σκιώδους στόλου», αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Νομική βάση
Η νομική βάση για την αναχαίτιση, το άρθρο 110 της UNCLOS, απαιτεί να υπάρχουν σοβαροί λόγοι υποψίας ότι ένα πλοίο είναι χωρίς εθνικότητα πριν πραγματοποιηθεί επιβίβαση. Εάν οι υποψίες αποδειχθούν αβάσιμες, το πλοίο πρέπει να αποζημιωθεί. Το άρθρο 92 της UNCLOS αναφέρει ότι πλοίο που πλέει υπό περισσότερες από μία σημαίες, χρησιμοποιώντας τες εναλλάξ, μπορεί να θεωρηθεί πλοίο χωρίς εθνικότητα.
Στόλος παράκαμψης κυρώσεων
Η επιβίβαση πραγματοποιείται καθώς η ΕΕ εντείνει τις προσπάθειές της να περιορίσει την ικανότητα της Ρωσίας να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις μέσω ενός δικτύου παλαιών δεξαμενόπλοιων που συχνά αποκαλείται «σκιώδης στόλος».
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι τα πλοία αυτά χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων, ενώ αποκρύπτουν στοιχεία σχετικά με την ιδιοκτησία τους, την ασφαλιστική τους κάλυψη και τις επιχειρησιακές τους δραστηριότητες.
Στο πλαίσιο του τελευταίου καθεστώτος κυρώσεων της ΕΕ, 632 πλοία έχουν χαρακτηριστεί ως μέρος του δικτύου του «σκιώδους στόλου» και έχουν υποβληθεί σε απαγορεύσεις πρόσβασης σε λιμένες και άλλες υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών. Επιπλέον, πρόσωπα και φορείς που δραστηριοποιούνται στο συγκεκριμένο δίκτυο έχουν επίσης στοχοποιηθεί από τα σχετικά περιοριστικά μέτρα της ΕΕ.
Η Κύπρος και ο «σκιώδης στόλος»
Ως κράτος-μέλος της ΕΕ και ναυτιλιακή χώρα, η Κύπρος προωθεί τη συμμόρφωση με τις κυρώσεις του ΟΗΕ και τα περιοριστικά μέτρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως ανέφερε πρόσφατα το Υφυπουργείο Ναυτιλίας στην εφημερίδα Πολίτης.
Από το 2022, έχουν εκδοθεί 34 Ενημερωτικά Δελτία Κυρώσεων (Sanctions Information Notices - SINs) και πέντε σχετικές εγκύκλιοι προς τα πλοία κυπριακής σημαίας, τις εταιρείες διαχείρισής τους και τη ναυτιλιακή βιομηχανία της Κύπρου.
Μετά την υιοθέτηση των περιοριστικών μέτρων της ΕΕ κατά της Ρωσίας το 2022 και το 2023, το Κυπριακό Νηολόγιο διέγραψε το 70% του στόλου δεξαμενόπλοιών του. Ωστόσο, τα τελευταία τρία χρόνια το νηολόγιο αυξήθηκε κατά περισσότερο από 25% σε ολική χωρητικότητα, επιβεβαιώνοντας τη θέση του ως ένα από τα κορυφαία νηολόγια παγκοσμίως.
Η Κύπρος παρακολουθεί διαρκώς την κίνηση πλοίων εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της, στις περιοχές που βρίσκονται υπό τον αποτελεσματικό έλεγχό της. Πέρυσι, οι αρχές διαπίστωσαν αύξηση της δραστηριότητας πλοίων του «σκιώδους στόλου» στην περιοχή.
Εάν ένα πλοίο τεθεί υπό διερεύνηση για ύποπτη δραστηριότητα, η Κύπρος υποχρεούται, βάσει των μέτρων της ΕΕ, να απαγορεύσει την παροχή υπηρεσιών προς το συγκεκριμένο πλοίο.
Νέος γύρος κυρώσεων
Σε περαιτέρω κλιμάκωση των προσπαθειών για τον περιορισμό της χρηματοδότησης της ρωσικής πολεμικής μηχανής, η Κάλας ανακοίνωσε σήμερα μέσω ανάρτησης ότι η ΕΕ συμφώνησε στο 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το οποίο στοχεύει τον χρηματοπιστωτικό τομέα, το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα και την ενεργειακή βιομηχανία της χώρας.
Σύμφωνα με την Κάλας, τα μέτρα περιλαμβάνουν περιορισμούς σε περισσότερες από 100 τράπεζες και φορείς δραστηριοποίησης σε κρυπτονομίσματα, σε περισσότερα από 40 πλοία του «σκιώδους στόλου», καθώς και σε αρκετά διυλιστήρια πετρελαίου στη Ρωσία και τη Λευκορωσία.
Οι ναυτικές επιχειρήσεις της ΕΕ
Η επιχείρηση IRINI, η οποία ξεκίνησε από την ΕΕ το 2020, έχει ως κύρια αποστολή την επιβολή του εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ προς τη Λιβύη, με τη χρήση ναυτικών, εναέριων και δορυφορικών μέσων.
Τους τελευταίους μήνες, η επιχείρηση έχει επίσης υποστηρίξει ευρύτερες προσπάθειες της ΕΕ που αποσκοπούν στην παρακολούθηση και αντιμετώπιση δραστηριοτήτων που συνδέονται με τον ρωσικό «σκιώδη στόλο».
Η επιχείρηση ATALANTA, η ναυτική αποστολή της ΕΕ στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό, δημιουργήθηκε αρχικά για την καταπολέμηση της πειρατείας στα ανοιχτά του Κέρατος της Αφρικής και για την προστασία ευάλωτων εμπορικών πλοίων.
Έκτοτε, η εντολή της έχει διευρυνθεί ώστε να περιλαμβάνει ευρύτερα καθήκοντα θαλάσσιας ασφάλειας, μεταξύ των οποίων και επιβιβάσεις για επαλήθευση σημαίας σε πλοία που θεωρούνται ύποπτα ότι αποτελούν μέρος του ρωσικού «σκιώδους στόλου».
We’re turning up the pressure on Russia’s shadow fleet.
— Kaja Kallas (@kajakallas) July 22, 2026
The oil tanker MV SOUTH STAR, suspected of sailing under false flag in breach of international maritime law, has been boarded on 20 July by Operation @EUNAVFOR_MED IRINI forces for flag verification.
Every illicit voyage… pic.twitter.com/Q4esYx4VRl
