Για κάποιους ανθρώπους, ο σκύλος δεν είναι απλώς κατοικίδιο. Είναι τα μάτια τους στον δρόμο. Η ειδοποίηση πριν από μια κρίση. Η στήριξη σε κάθε βήμα, σε κάθε εμπόδιο που έχουν να αντιμετωπίσουν επι καθημερινής βάσεως. Μέχρι πρόσφατα, αυτοί οι άνθρωποι ήταν «αόρατοι» για το κυπριακό νομικό πλαίσιο. Δεν υπήρχε πουθενά καταγεγραμμένο, τι είναι ένας σκύλος βοηθείας, με ποιους όρους αναγνωρίζεται κλπ.
Σε αυτό το κενό έρχεται να απαντήσει ο νέος τροποποιητικός νόμος για τους σκύλους, που ενέκρινε την Πέμπτη η Ολομέλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων, εισάγοντας για πρώτη φορά συγκεκριμένες πρόνοιες για τον ορισμό, την εκπαίδευση, την πιστοποίηση και την καταγραφή των σκύλων βοηθείας. Ο νόμος εντάσσεται στο πλαίσιο του «περί σκύλων» νομοθετήματος, το οποίο ρυθμίζει ζητήματα όπως η εγγραφή σκύλων, η άδεια κατοχής, οι υποχρεώσεις των ιδιοκτητών και οι αρμοδιότητες των αρχών, με την ρύθμιση για τους σκύλους - συνοδούς ατόμων με οπτικές και όχι μόνο αναπηρίες, να αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε συνδυασμό με την πρόσφατη κατοχύρωση του δικαιώματος των ατόμων με αναπηρία, να συνοδεύονται από σκύλο βοηθείας σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους. Με απλά λόγια, η όποια προσπάθεια παρεμπόδισης πρόσβασης ατόμου, που πληρεί τις σχετικές πρόνοιες του νόμου για τους σκύλους βοηθείας, σε δημόσιο χώρο, από μέσα μαζικής μεταφοράς, εστιατόρια μέχρι ιατρεία και νοσοκομεία, αποτελεί διάκριση εις βάρος ΑμεΑ, με ενδεχόμενη ποινή φυλάκισης.
Τι ορίζεται ως σκύλος βοηθείας
Σύμφωνα με τα όσα καταγράφονται στην σχετική νομοθεσία, η οποία ήταν αποτέλεσμα της πρότασης νόμου του βουλευτή των Οικολόγων, Χαράλαμπου Θεοπέμπτου, ως σκύλος βοηθείας ορίζεται ο σκύλος, που έχει εκπαιδευτεί ειδικά για να παρέχει καθοδήγηση ή να εκτελεί εργασία, που συνδέεται άμεσα με αναπηρία ή με σοβαρή ή χρόνια ιατρική πάθηση.
Στον ορισμό περιλαμβάνονται σκύλοι:
- οδηγοί για άτομα με προβλήματα όρασης
- για άτομα με ακουστική αναπηρία
- υποστήριξης κινητικότητας ή ισορροπίας
- ιατρικής ειδοποίησης ή ανταπόκρισης
- ψυχιατρικής υποστήριξης
- εντοπισμού αλλεργιογόνων ουσιών
Εκπαίδευση και πιστοποίηση
Για να αναγνωριστεί ένας σκύλος ως σκύλος βοηθείας, απαιτείται να έχει εκπαιδευτεί από οργανισμό που:
- είναι αναγνωρισμένος και ενταγμένος στο International Guide Dog Federation (IGDF) ή
- είναι αναγνωρισμένος και μέλος του Assistance Dogs International (ADI)
- Η εκπαίδευση αποδεικνύεται με σχετικό πιστοποιητικό, το οποίο πρέπει να προσκομίζεται κατά τη διαδικασία έκδοσης άδειας κατοχής.
Διαδικασία εγγραφής και άδεια κατοχής
Ο ιδιοκτήτης σκύλου βοηθείας υποβάλλει αίτηση στην αρμόδια αρχή του τόπου διαμονής του σκύλου, δηλαδή στον δήμο ή την κοινότητα. Μαζί με την αίτηση προσκομίζονται το πιστοποιητικό εκπαίδευσης, τα στοιχεία του σκύλου και τα στοιχεία του ιδιοκτήτη. Η άδεια κατοχής εκδίδεται από την αρμόδια αρχή και ισχύει μέχρι την 31η Δεκεμβρίου κάθε έτους, με δυνατότητα ανανέωσης.
Μητρώο και αρμόδιες αρχές
Τα στοιχεία των σκύλων καταχωρίζονται στο μητρώο που υποχρεούται να τηρεί ο διευθυντής των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Γεωργίας.
Ο ρόλος των αρχών κατανέμεται ως εξής:
- οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες τηρούν το μητρώο και έχουν την κεντρική εποπτεία
- οι δήμοι και οι κοινότητες εκδίδουν τις άδειες κατοχής και ελέγχουν τη συμμόρφωση
Ακόμη, η άδεια κατοχής για σκύλο βοηθείας εκδίδεται και ανανεώνεται χωρίς καταβολή τέλους. Η πρόνοια αυτή διαφοροποιείται από τις υπόλοιπες κατηγορίες σκύλων, για τις οποίες προβλέπονται ετήσια τέλη (200 ευρώ).
Σύνδεση με δικαίωμα πρόσβασης
Η ρύθμιση αυτή έρχεται σε συνέχεια πρόσφατης τροποποίησης του περί Ατόμων με Αναπηρίες Νόμου, η οποία κατοχυρώνει το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να συνοδεύονται από σκύλο βοηθείας. Η αλλαγή επήλθε κατόπιν σχετικής πρότασης νόμου από τον βουλευτή του ΔΗΚΟ, Χρήστο Σενέκη. Σύμφωνα με τη νομοθεσία τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα πρόσβασης με σκύλο βοηθείας σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους, ενώ η άρνηση εισόδου ή εξυπηρέτησης συνιστά διάκριση. Σε περίπτωση διάκρισης μπορεί να επιβληθεί χρηματική ποινή ή/και ποινή φυλάκισης, κατόπιν δικαστικής διαδικασίας.
Παραμένει εμπόδιο το κόστος
Μπορεί η θεσμική κατοχύρωση των σκύλων βοηθείας να έχει πλέον επιτευχθεί, ωστόσο ένα βασικό ζήτημα παραμένει άλυτο: το κόστος απόκτησης και εκπαίδευσης ενός σκύλου βοηθείας. Το θέμα τέθηκε επανειλημμένα ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπου επισημάνθηκε ότι η εκπαίδευση ενός σκύλου βοηθείας μπορεί να κοστίζει από €10.000 μέχρι και €50.000, ιδιαίτερα όταν πραγματοποιείται στο εξωτερικό. Ακόμη και η ίδια η διαδικασία πιστοποίησης μπορεί να απαιτεί χιλιάδες ευρώ, γεγονός που καθιστά την πρόσβαση σε τέτοιες υπηρεσίες εξαιρετικά περιορισμένη. Το αποτέλεσμα είναι, ότι ελάχιστα άτομα στην Κύπρο διαθέτουν σήμερα σκύλο βοηθείας. Ενδεικτικά, από τους περίπου 2.000 ανθρώπους με σοβαρή οπτική αναπηρία, μόλις πέντε έχουν καταφέρει να αποκτήσουν έναν τέτοιο σκύλο.
Υπό τα δεδομένα αυτά, βουλευτές και οργανώσεις ατόμων με αναπηρία έχουν θέσει ζήτημα ανάγκης κρατικής παρέμβασης, είτε μέσω επιχορηγήσεων, είτε μέσω στοχευμένων σχεδίων στήριξης. Όπως επισημαίνουν, η κατοχύρωση ενός δικαιώματος σε νομοθετικό επίπεδο δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη και την ουσιαστική δυνατότητα άσκησής του, όταν το οικονομικό κόστος παραμένει απαγορευτικό για τη μεγάλη πλειοψηφία των ενδιαφερομένων. Στο πλαίσιο αυτό, τίθεται πλέον ζήτημα κατά πόσο η κυβέρνηση μέσω του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας, προτίθεται να εξετάσει μηχανισμούς επιχορήγησης ή συγχρηματοδότησης της εκπαίδευσης σκύλων βοηθείας, ώστε να καταστεί εφικτή η πρόσβαση σε ένα εργαλείο, που για πολλούς αποτελεί βασική προϋπόθεση αυτονομίας.
