Η προειδοποίηση του Ιράν ότι η πίεση στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές μπορεί να επεκταθεί από τα Στενά του Ορμούζ στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ εντείνει την ανησυχία για ταυτόχρονη διατάραξη των δύο βασικών οδών εξαγωγής πετρελαίου της περιοχής. Καθοριστικός θεωρείται ο ρόλος των Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να καταστήσουν επικίνδυνη τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Νέο μέτωπο στην παγκόσμια ενεργειακή κρίση ενδέχεται να ανοίξει μια σοβαρή διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, καθώς η συγκεκριμένη θαλάσσια οδός αποτελεί πλέον βασική εναλλακτική δίοδο μετά τα προβλήματα στα Στενά του Ορμούζ.
Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι, εάν συνεχιστούν οι αμερικανικές επιθέσεις, η εκστρατεία πίεσης στις διεθνείς ενεργειακές αγορές θα μπορούσε να επεκταθεί στην Ερυθρά Θάλασσα. Για να συμβεί αυτό, η Τεχεράνη θα πρέπει να βασιστεί στους συμμάχους της, τους Χούθι, οι οποίοι ελέγχουν μεγάλο μέρος της ακτογραμμής της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα.
Ο ερευνητής του Royal United Services Institute, Πέτρας Κατίνας, εξηγεί στο Reuters ότι ο ρόλος της διαδρομής μέσω της Ερυθράς Θάλασσας έχει αναβαθμιστεί σημαντικά.
«Η διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας έχει καταστεί πολύ πιο σημαντική, επειδή δεν αποτελεί πλέον απλώς έναν κανονικό διάδρομο διαμετακόμισης μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, όπως συνέβαινε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είναι επίσης μία από τις βασικές εναλλακτικές στα Στενά του Ορμούζ. Για παράδειγμα, οι ροές πετρελαίου μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ φέρεται να αυξήθηκαν σε περίπου 5,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το πρώτο τρίμηνο του 2026, καθώς παραγωγοί και έμποροι αναζητούσαν εναλλακτικές διαδρομές κατά τη διάρκεια της διαταραχής στο Ορμούζ. Επομένως, λειτουργεί ήδη ως ένας εναλλακτικός δίαυλος».
Στα 7,4 εκατ. βαρέλια οι ημερήσιες ροές
Η μερική παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, διατάραξε μεγάλο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου και άλλων προϊόντων από τον Κόλπο, προκαλώντας αύξηση των τιμών και διεθνές ενεργειακό σοκ.
Η Σαουδική Αραβία αντέδρασε διοχετεύοντας περισσότερο από το 70% των συνήθων ημερήσιων εξαγωγών αργού πετρελαίου της προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.
Οι αποστολές από το Γιανμπού ανήλθαν κατά μέσο όρο σε τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τις τελευταίες εβδομάδες, έναντι περίπου 973.000 βαρελιών την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Συνολικά, οι ποσότητες πετρελαιοειδών που διήλθαν από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έφτασαν τον Ιούνιο τα 7,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 7% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Έναν χρόνο προηγουμένως οι ημερήσιες ροές ανέρχονταν σε 4,2 εκατομμύρια βαρέλια.
Η δίοδος αυτή έχει λειτουργήσει ως σανίδα σωτηρίας για την ενεργειακή αγορά, συμβάλλοντας στον περιορισμό των διεθνών τιμών. Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία εξετάζει το ενδεχόμενο επέκτασης του αγωγού μεταφοράς αργού πετρελαίου προς την ακτή της Ερυθράς Θάλασσας.
«Είναι σημαντικό, ειδικά για τη Σαουδική Αραβία. Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης μπορεί να μεταφέρει έως και επτά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από τα ανατολικά πετρελαϊκά κοιτάσματα του βασιλείου προς την Ερυθρά Θάλασσα, με περίπου πέντε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως να είναι δυνητικά διαθέσιμα για εξαγωγή μέσω του Γιανμπού, μετά τον εφοδιασμό των διυλιστηρίων της δυτικής ακτής. Η Σαουδική Αραβία εξετάζει ακόμη και την προσθήκη άλλων ενός ή δύο εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως στη δυναμικότητα, αν και πρέπει να πω ότι αυτό θα χρειαζόταν χρόνια», ανέφερε ο Κατίνας.
Ο καθοριστικός ρόλος των Χούθι
Το Ιράν δεν ελέγχει γεωγραφικά το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Ενδεχόμενη επιχείρηση παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας θα εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τους Χούθι, οι οποίοι διαθέτουν πυραύλους κατά πλοίων, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και άλλα οπλικά συστήματα.
«Το Ιράν δεν ελέγχει γεωγραφικά το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Για να παρέμβει, όμως, η Τεχεράνη θα έπρεπε να βασιστεί κυρίως στους Χούθι, οι οποίοι ελέγχουν μεγάλο μέρος της ακτογραμμής της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι Χούθι έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν πυραύλους κατά πλοίων, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και άλλα όπλα για να καταστήσουν επικίνδυνη την εμπορική ναυσιπλοΐα. Όπως ανέφερα προηγουμένως, οι επιθέσεις τους από το 2023 ανάγκασαν πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν την Ερυθρά Θάλασσα, παρόλο που το στενό δεν αποκλείστηκε ποτέ πραγματικά», σημείωσε ο ερευνητής του RUSI.
Οι Χούθι εμφανίστηκαν ως στρατιωτικό, πολιτικό και θρησκευτικό κίνημα στη βόρεια Υεμένη τη δεκαετία του 1990. Εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία βρίσκονται σε εμφύλιο πόλεμο με τη διεθνώς αναγνωρισμένη και υποστηριζόμενη από τη Σαουδική Αραβία κυβέρνηση.
Το Ιράν παρουσιάζει τους Χούθι ως μέρος του περιφερειακού «Άξονα της Αντίστασης», στον οποίο περιλαμβάνονται η Χεζμπολάχ του Λιβάνου και σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ. Ωστόσο, οι δεσμοί τους με την Τεχεράνη θεωρούνται λιγότερο ξεκάθαροι από εκείνους των άλλων οργανώσεων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν ότι το Ιράν έχει εξοπλίσει, χρηματοδοτήσει και εκπαιδεύσει τους Χούθι με τη βοήθεια της Χεζμπολάχ. Οι ίδιοι αρνούνται ότι αποτελούν αντιπροσώπους της Τεχεράνης και δηλώνουν ότι αναπτύσσουν τα δικά τους όπλα.
Αρκούν λίγες επιθέσεις για να αυξηθεί το κόστος
Για να διαταράξουν σοβαρά την εμπορική ναυσιπλοΐα, οι Χούθι δεν χρειάζεται να αποκλείσουν πλήρως το στενό ή να βυθίσουν μεγάλο αριθμό πλοίων. Ακόμη και περιορισμένες επιτυχημένες επιθέσεις ή αξιόπιστες απειλές μπορούν να οδηγήσουν τις ασφαλιστικές εταιρείες στην αύξηση των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου.
«Οι Χούθι δεν χρειάζεται να βυθίσουν κάθε πλοίο ή να διατηρήσουν έναν ναυτικό αποκλεισμό, κάτι που είναι αδύνατο. Ένας περιορισμένος αριθμός επιτυχημένων επιθέσεων ή ακόμη και αξιόπιστων απειλών μπορεί να αναγκάσει τις ασφαλιστικές εταιρείες να αποσύρουν την κάλυψή τους, να αυξήσουν τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου και να υποχρεώσουν τους πλοιοκτήτες να πλεύσουν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, όπως είδαμε να συμβαίνει. Για πολλές χώρες που προσπαθούν να μεταφέρουν φορτία, ο λόγος για τον οποίο αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν τη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας ήταν η ασφάλιση. Τεχνικά μπορείς να περάσεις από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και να κατευθυνθείς προς τα βόρεια. Ωστόσο, το κόστος της ασφάλισης ήταν τόσο υψηλό, ώστε αποφάσισαν ουσιαστικά να ακολουθήσουν άλλη διαδρομή», είπε ο Κατίνας.
Όταν οι Χούθι άρχισαν να επιτίθενται σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα τον Νοέμβριο του 2023, οι εξαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο πραγματοποιούνταν χωρίς σοβαρά προβλήματα και τα φορτία δεν σταμάτησαν.
Αυτή τη φορά, όμως, σημαντικές ποσότητες πετρελαίου φορτώνονται στα λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο για την ενεργειακή αγορά.
Οι προηγούμενες επιθέσεις ανάγκασαν μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, μεταξύ των οποίων οι Maersk και Hapag-Lloyd, να παρακάμπτουν την Αφρική, ακολουθώντας μια σημαντικά μεγαλύτερη και ακριβότερη διαδρομή.
«Μπορούν να προκαλέσουν διαταραχή, όχι να κλείσουν επ’ αόριστον το στενό»
Σύμφωνα με τον Κατίνας, οι Χούθι διαθέτουν πιθανότατα την ικανότητα να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στη ναυσιπλοΐα, αλλά ένας πλήρης και επ’ αόριστον αποκλεισμός του στενού θα ήταν πολύ δυσκολότερος.
«Οι Χούθι πιθανότατα έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν διαταραχή, αλλά το να το κλείσουν εντελώς και επ’ αόριστον θα ήταν πολύ πιο δύσκολο. Θα έλεγα ότι, όταν πρόκειται ειδικά για επίθεση σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, όπως βλέπουμε από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής ή, για παράδειγμα, στην παρούσα κατάσταση στον Κόλπο, δεν είναι τόσο δύσκολο να επιτεθεί κανείς σε ενεργειακές υποδομές ή πλοία. Χρειάζεται απλώς να διαθέτει, ας πούμε, φθηνά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία είναι δυνατόν να ελεγχθούν από απόσταση. Επομένως, εάν πρέπει να κάνω μια εκτίμηση, θα έλεγα ότι οι Χούθι μπορεί να διαθέτουν ή να ελέγχουν κάποιου είδους μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές ή πλοία».
Ανώτερο στέλεχος των Χούθι, ο Μοχάμεντ αλ Φαράχ, έχει προειδοποιήσει ότι το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα κλείσει εάν η κατάσταση συνεχίσει να κλιμακώνεται.
Παράλληλα, ο ηγέτης της οργάνωσης, Αμπντούλ Μαλίκ αλ Χούθι, είχε δηλώσει στις 5 Μαρτίου: «Τα δάχτυλά μας βρίσκονται στη σκανδάλη ανά πάσα στιγμή, εφόσον το απαιτήσουν οι εξελίξεις».
Επιπτώσεις σε τρόφιμα, λιπάσματα και εμπορεύματα
Μια παρατεταμένη διαταραχή δεν θα επηρέαζε μόνο τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μέσω της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού μεταφέρονται εμπορευματοκιβώτια, τρόφιμα, λιπάσματα, άνθρακας και άλλα προϊόντα από την Ασία προς την Ευρώπη και άλλες περιοχές.
«Τα πάντα μπορούν να επηρεαστούν, επειδή από αυτό το στενό δεν μεταφέρονται μόνο πετρέλαιο ή φυσικό αέριο. Επηρεάζονται επίσης άλλα φορτία από την Ασία, όπως εμπορευματοκιβώτια και τρόφιμα, λιπάσματα, άνθρακας και οτιδήποτε άλλο μπορεί να φορτωθεί σε ένα πλοίο και να μεταφερθεί προς την Ευρώπη ή άλλα μέρη του κόσμου που χρειάζεται να περάσουν από αυτό το στενό».
Για τις χώρες του Κόλπου, η ανάπτυξη χερσαίων αγωγών που παρακάμπτουν τις ευάλωτες θαλάσσιες οδούς ενδέχεται να αποτελέσει εναλλακτική λύση.
«Πιστεύω ότι για τα κράτη του Κόλπου ο αγωγός θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα “σχέδιο Β”, ιδιαίτερα όταν δεν γνωρίζουμε τι θα συμβεί στο μέλλον και συνεχίζουμε να βλέπουμε διαρκείς διαπραγματεύσεις και επαναδιαπραγματεύσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν», ανέφερε ο Κατίνας.
Πηγή: Reuters
