«Οι τιμές των ακινήτων πάντα ανεβαίνουν». «Το Bitcoin θα ξεπεράσει τα $150.000 μέχρι το τέλος του 2025, αφού ολοκληρώσει μια φυσιολογική διόρθωση». «Η αγορά βρίσκεται σε ένα ισχυρό επίπεδο στήριξης». Και ένα σωρό άλλες βαρύγδουπες διακηρύξεις που παρουσιάζονται ως βεβαιότητες.
Συνήθως συνοδεύονται από εντυπωσιακούς επαγγελματικούς τίτλους, όπως «crypto analyst» ή από εύηχους τεχνικούς όρους όπως «resistance level» και «technical barrier». Όροι που συχνά χρησιμοποιούνται περισσότερο για να εντυπωσιάσουν παρά για να εξηγήσουν. Και, δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι πείθονται.
Όχι επειδή οι αναλύσεις είναι απαραίτητα πειστικές. Αλλά επειδή αγγίζουν μια βαθιά ανθρώπινη επιθυμία: την ελπίδα ότι και οι ίδιοι μπορούν να πλουτίσουν εύκολα.
Ας υποθέσουμε, όμως, ότι εγώ κάνω λάθος. Ας δεχθούμε ότι όλοι αυτοί οι αναλυτές και καθηγητές οικονομικών έχουν δίκαιο. Ότι τα ακίνητα, ο χρυσός, τα κρυπτονομίσματα και γενικά τα περιουσιακά στοιχεία, πράγματι, ανακάμπτουν πάντοτε μακροπρόθεσμα.
Ακόμη και τότε υπάρχει ένα κρίσιμο πρόβλημα που καθιστά κάθε χρηματοοικονομικό μοντέλο ελλιπές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επικίνδυνα παραπλανητικό.
Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι ο μέσος όρος, η προβλεπόμενη τιμή ή η εκτιμημένη αξία ενός περιουσιακού στοιχείου. Το πραγματικό ζήτημα είναι η κατάσταση στην οποία θα βρίσκεται ο επενδυτής τη στιγμή της πτώσης.
Εάν κάποιος χρειάζεται επειγόντως χρήματα για να μη χάσει το σπίτι του, ή για να πληρώσει τις σπουδές του παιδιού του ή για να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη κρίση, τότε το τι «πραγματικά αξίζει» το περιουσιακό του στοιχείο δεν έχει καμία σημασία. Θα αναγκαστεί να το πουλήσει στην τιμή που μπορεί να βρει εκείνη τη στιγμή, ακόμη κι αν αυτή απέχει πολύ από τη θεωρητική του αξία.
Αυτή είναι η διάσταση του κινδύνου που συχνά υποβαθμίζεται. Δεν αφορά μόνο την αξία ενός περιουσιακού στοιχείου, αλλά τη δυνατότητα του ιδιοκτήτη του να περιμένει.
Στα πανεπιστήμια θα διδαχθείτε μοντέλα αποτίμησης. Οι χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι θα σας παρουσιάσουν εντυπωσιακά διαγράμματα, ιστορικές αποδόσεις και προβλέψεις. Στο τέλος θα προστεθεί μια μικρή προειδοποίηση με γκρίζα γράμματα για τους κινδύνους, συνήθως περισσότερο για νομική κάλυψη των ιδίων παρά για ουσιαστική κατανόηση του προβλήματος.
Και οι διάφοροι «γκουρού» των αγορών; Δεν εξαφανίζονται ποτέ. Απλώς περιμένουν. Επαναλαμβάνουν τις ίδιες προβλέψεις, μέχρι κάποια στιγμή να επαληθευτούν και να αποκτήσουν «αξιοπιστία». Τότε μιλούν για δικαίωση. Για όσους στο μεταξύ έχασαν τις αποταμιεύσεις τους ή αναγκάστηκαν να πουλήσουν σε τιμές πανικού, η εξήγηση είναι έτοιμη: «Δεν είχαν υπομονή».
Ίσως.
Αλλά ακόμη και αν η μακροπρόθεσμη πρόβλεψη είναι σωστή, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν θα έχει την οικονομική δυνατότητα να περιμένει μέχρι να επαληθευτεί.
Και για όσους πιστεύουν ότι οι τιμές των ακινήτων ανεβαίνουν πάντοτε, αξίζει μια ματιά στην Ιστορία. Στη Γεράσα της Ιορδανίας, στη Βαγδάτη του Ιράκ ή στο Μπόντι της Καλιφόρνιας, υπήρξαν εποχές όπου τα ακίνητα θεωρούνταν από τα πιο περιζήτητα και πολύτιμα στον κόσμο. Πόλεις πλούτου και εμπορίου. Πόλεις που ακόμη περιμένουν το «κάποτε» και τις τιμές τους να ανακάμψουν.
